G.N.S. L’emda passada è sa raduno igl cunsegl grond per l’amprema sessiun dalla nova perioda da legislatura digls proxims quatter onns. Tranter igls 49 deputos e deputadas tgi fon da nov part a chel gremium er quatter deputos da Surmeir. Cun els vainsa fatg ena bilantscha.
Per l’amprema geda siva dallas tschernas cantunalas digls 13 da zarcladour 2010 è s’inscuntro l’emda passada igl parlamaint grischun. Digls 120 deputos e deputadas èn 71 gio stos dalla parteida igl zarcladour passo cura tgi igl parlamaint è s’inscuntro en de siva dallas grondas elecziuns per la davosa geda an chella cumposiziun. Oramais on l’emda passada 12 deputadas e 37 deputos gia premiera aint igl cunsegl grond. Cun 40 deputos è la parteida liberaldemocrata la pi ferma fracziun aint igl parlamaint cantunal. La parteida cristiandemocrata è represchentada cun ena fracziun da 32 deputos e la parteida burgais democratica cun 27 deputos. Ena fracziun furman igls quatter deputos dalla parteida populara svizra cun Nicoletta Noi, sainza parteida. 14 mandats on per igls quatter proxims onns igls socialdemocrats. Tranter igls 120 deputos sa cattan er 26 donnas. Siva tgi Astrid Thurner, (pcd), da Savognin è betg ple neida reeligeida, appartignan da nossa regiun nignas donnas agl cunsegl grond.
Noua è igl mies plaz? Igl urden da seser aint igl parlamaint è er da nov siva tgi la pld è la pi gronda fracziun. Vurdo digl sez digl president u dalla presidenta digl cunsegl grond sesan ossa da nov igls liberals dalla vart dretga. Chegl vala dantant angal pigl urden da seser e betg per la politica er schi igls quatter represchentants dalla pps sesan ossa gist davant igls 40 liberals. La fracziun digls liberals ò baratto igl urden da seser cun la fracziun dalla pcd, tgi sesa oss da mez ainten la sala digl cunsegl grond. Cun chel barat digl urden da seser era oramais procuro gio davantor per en pitschen «caos» igl amprem de tgi igl parlamaint cantunal è s’antupo l’emda passada. Er igls quatter novizs da Surmeir, Daniel Albertin, (pcd), Filip Dosch, (pcd), Ludwig Caluori, (pcd) e Giatgen Peder Fontana, (pld), on all’antschtta gia da s’infurmar noua tgi els sa tschaintan per igls proxims quatter onns aint igl bietg digl cunsegl grond. Chegl vala dantant er per Hannes Parpan, (pcd), tgi appartigna siva da diesch onns agl parlamaint cantunal.
Vincent Augustin, igl «senior» deputo Ena tscherta nervousadad e tensiun ins ò bagn constato tar igls quatter novizs da Surmeir igl amprem de tgi els èn stos an uffezi a Coira aint igl cunsegl grond. Chegl ins sogl betg deir da Vincent Augustin tgi appartigna gio siva digl 1987 agl parlamaint grischun. Igl deputo da Mon tgi represchainta igl circuit da Coira ò er gia l’onour da dar l’antschatta alla nova perioda da legislativa 2010-2014. Chegl cun esser el igl deputo tgi è igl pi dei an uffezi. An sies pled d’avertura ò el fatg andamaint tgi igl parlamaint e betg la regenza vegian la pussanza e la survigilanza suprema. El ò appello agls commembers digl cunsegl grond d’ager cun ensatge daple cunscienztga da sasez aint igl parlamaint. Chegl tgi pertotga las refurmas structuralas seia adegna da vurdar schi las soluziuns seian adattas per las singulas valladas.
Er dus vouschs dalla pps Dalla sessiun d’avost vign er eligeida la persunga tgi stat alla testa digl cunsegl grond. Cun 113 vouschs valablas è neida eligeida Christina Bucher-Brini, (ps) da Coira scu presidenta digl cunsegl grond e successoura da Christian Rathgeb, (pld), da Coira. En resultat sensaziunal ò obtignia Ueli Bleiker, (pbd), da Rothenbrunnen. El è nia proponia scu vicepresident digl cunsegl grond e fatg da 119 vouschs valablas gist 117. Sa fatg en nom ò el cunzont avant treis onns tar igls ambrogls dalla pps grischuna cun la pps svizra an connex cun la tscherna dad Eveline Widmer-Schlumpf aint igl cunsegl federal igl 2008. Remartgabel è bagn tgi igl deputo dalla Tumliastga ò ratschet er dus vouschs dalla pps tgi ò aint igl Grischun daveiras betg igl fagn sen la madema pandiegia scu la pbd.
Antop cun igls pours tgi èn er deputos Ma ossa tar igls quatter deputos digls circuits Alvaschagn, Belfort e Surses tgi fon part da nov agl gremium digl parlamaint cantunal. Digl reminent appartigna cun Andy Kollegger d’Alvagni , (pbd), anc en ulteriour Surmiran da nov agl cunsegl grond. El represchainta igl circuit da Coira. Cun esser actualmaintg agl exteriour è igl anteriour moderatour da Radio Grischa e giurist betg sto preschaint l’emda passada aint igl cunsegl grond. Persiva è Daniel Albertin da Mon sto dalla parteida e turno cun ena buna impressiun a tgesa. El vegia gio constato tgi igl pansar dalla parteida corresponda betg adegna agl basigns dalla regiun. Chegl seia gist sto igl cass tar igl tractadum pertutgont la finanziaziun dalla tgira da malsangs e d’attempos. El deplorescha tgi las cassas communalas vignan ossa gravagedas daple an chella tgossa siva tgi igl parlamaint ò decidia tgi igl cumegn surpeglia 25% digls costs restants tgi èn betg cuverts antras la sieranza obligatorica ed igls cumegns 75% da chella somma restanta. L’amprema impressiun seia stada positiva e scu ena buna tgossa titulescha Daniel Albertin igl inscunter cun igls ulterious 20 pours tgi appartignan agl parlamaint.
Dalunga accepto Scu successour da Franco Quinter ò igl suveran digl circuit Belfort eligia igls 13 da zarcladour 2010 Ludwig Caluori, (pcd), da Farrera. El è en om tgi canoscha igls basigns dalla regiun cun esser magnaftschenta dalla Corporaziun digl Grischun central. El dei tgi las cunaschientschas tgi el vegia fatg durant chels quatter deis seian an mintga cass da gronda valeta. El vegia gia en bung sentimaint e cunzont scu noviz nia accepto gio igl amprem de dalla sessiun. Ludwig Caluori appartigna scu er 37 oters deputos betg ad ena cumischung.
Sto dalunga datgesa Curt avant tgi igl parlamaint è sa deditgia agls fatgs è la saramentaziun digl antier parlamaint succedeida. Chegl seia bagn sto en mument emoziunal dei Filip Dosch, igl nov deputo da Surses. «Ia sung bagnspert sto da tgesa aint igl cunsegl grond», dei igl mastral da Cunter. Ia cunascheva gio blers deputos dalla pcd ed er cun oters deputos dad otras parteidas vegia el gio gia bungs contacts. An mintga cass seia el sa catto fitg bagn tranter las donnas ed igls omens dalla politica. Cuntrari a Daniel Albertin, appartigna Filip Dosch ad egna dallas otg cumischungs digl cunsegl grond. El è egn digls 11 commembers dalla cumischung da gisteia e siertad. A chella fò er part cun Andy Kollegger en ulteriour deputo surmiran.
Lioms er ordvart la pld Cun 60 onns è Giatgen Peder Fontana, (pld), da Salouf tranter igls 120 deputos betg egn digls giovens. El è persiva egn om dall’economia cun bunas reischs er ordvart digl cantun. «Gio igl amprem de vaia antumpo deputos tgi on fatg cun me militer e tgi ia veva gio pi dei betg vasia», dei el tot cuntaint. Blers seian bagn stos surstos tgi el s’angascha ossa per la politica. Igl parlamaint seia en bung gremium cun votar scu chegl tgi el vegia er voto, dei Giatgen Peder Fontana riond. La pld è digl reminent chella parteida tgi ò gia success tar la votaziun pertutgont la finanziaziun dalla tgira da malsangs e d’attempos. Igl mastral da Salouf ò detg tgi cunzont igls contacts tgi el vegia gia sur mezde cun oters deputos betg dalla pld seian pigl avigneir da gronda impurtanza. Er ainten l’economia seia da tgirar igls contacs dretg e sanester e chegl vala er per la politica. Er Giatgen Peder Fontana sesa igls proxims quatter onns cun anc diesch ulteriours deputos ainten ena cumischung, pi bagn detg ainten la cumischung pigl ambiaint, traffic ed energeia. Totpiglia èn igls quatter novs deputos da Surmeir turnos a tgesa cun ena buna impressiun dalla sia amprema sessiun e tot cuntaints tgi tar la proxima sessiun on els betg ple da far chitos noua sa tschantar ainten la sala digl cunsegl grond.
Legenda :
Igls quatter novs deputos da Surmeir èn turnos da Coira cun bunas impressiuns dall’amprema sessiun tgi è eida a fegn sonda passada cun la festa uffiziala per la nova presidenta digl cunsegl grond. (da san.) Daniel Albertin, Filip Dosch, Ludwig Caluori e Giatgen Peder Fontana.
l G.N.S. Anfignen ossa è sto pussebel da tigneir aint igl plan da termin cun las lavours. A parteir da chest anviern magnan las pendicularas betg ple sen agen chint igls 11 travagls gastronomics aint igl territori da skis.
«Nous ischans sen buna veia cun la realisaziun dalla nova telecabina» ò detg Christoph Suenderhauf, igl president digl cunsegl d’administraziun da Lai Pendicularas SA, glindesde passo agls represchentants dallas medias. El è er persvadia tgi curt avant Nadal seia pussebel da surdar la nova telecabina da Valbella a Scharmoin agl travagl. Anfignen ossa seia nia luvro fitg bagn e cunzont sa tignia agl plan da termin. Ventirevel è el er tgi ena buna part dallas lavours on fatg e fon anc interpresas dalla regiun. La nova telecabina tgi è pi sperta e pi moderna costa 25 milliuns. Cun treis excepziuns seia er sto anfignen oz pussebel da sa tigneir agl plan da finanziaziun, ò Christoph Suenderhauf er anc detg. Igl bietg scu tal è quasi a fegn e proximamaintg scumainzan las lavours internas.
Biros per 25 ampluias Mano tras igl nov bietg ò Othmar Kurath, igl manader da project dalla nova telecabina. Er el ò catto angal bungs pleds per las interpresas e detg tgi singuls deis eran anfignen 30 luvrants sen il plazzal da biagier. Aint igl partera dalla nova staziun, tgi è ossa pi manevla alla veia principala, vignan las quatter cassas ed igl «Rentalsport», manos digl affar da sport Pesko. Sulet chel salv ò ena lunghezza da radond 50 m ed ena largezza da 20 m. Cun ena stgella rullonta von igls skiunzs digl partera sen igl amprem plang per eir cun la telecabina. Gist dasper igl rentg noua tg’ins aintra ainten las telecabinas sa cattan er locals da material. Sen igl terz plang ins è vedlonder cun la construcziun digls divers biros per l’administraziun da Lai Pendicularas SA e dalla Societad da marketing da Lai. Sen mintga plang dattigl er avonda tualettas. La farmada pigl auto da posta vign er pi manevla alla staziun dalla nova telecabina.
An ena secunda seis meters Lagn tuttegnan anc dar er varsaquantas infurmaziuns tecnicas dalla nova telecabina tgi ramplazza chella digl 1975. La nova telecabina ò ena sveltezza da 6 m per secunda, ò ena lunghezza dad 1’260 m e la durada da viadi da Valbella a Scharmoin è da nov angal ple tschintg minutas. Avant veva la telecabina 90 gondlas ed ossa èn chegl angal ple 35 gondlas mintgamai per otg persungas. An en’oura ins transportava cun la telecabina viglia 1’400 persungas ed a parteir da chest anviern èn chegl 1’800 persungas. La nova telecabina è er pi resistenta agl vent tgi chella tgi ò fatg 35 onns igl sies sarvetsch. Cun en vent da 40 km/h era betg pussel da lascher eir chella, dantant tgi la nova telecabina è pussebel da lascher eir er tar en vent da 60 km/h.
Treis ustiers per 11 travagls Siva dalla fusiun dallas pendicularas a Lai appartignan er otg ustareias e dus bars aint igl territori da skis a Lai Pendicularas SA. A parteir da chest anviern magnan betg ple las pendicularas sezzas chels travagls, mabagn treis gastronoms. Cun igls ustiers Pauli Bossi, Herwig Leupner e Tom Soler ins vegia savia far en bung contract tgi sa basa sen en tschains fix e sen ena participaziun agl stgamgiamaint, ò detg Christoph Suenderhauf. Cun dar a tschains igls travagls gastronomics seia cunzont sto pussebel da tigneir igls treis gastronoms ainten la regiun. Digl reminent ò Lai Pendicularas SA fatg gl’onn passo 9.5 milliuns stgamgiamaint cun la gastronomia (250 ampluias).
Legenda:
A caschung dalla conferenza da pressa è er gist nia preschento Thomas Hunziker (da mez), igl nov directour da Lai Pendicularas SA. Sanester Christoph Suendehauf, igl president digl cunsegl d’administraziun dallas pendicularas e dretg, Urs Häusermann, igl president communal da Vaz.
pb. Glindesde passo è la populaziun da Casti neida infurmada sur digl project definitiv dall’ovra electrica Casti plus. En’ovra digl consorzi Axpo, ovras electrica Tavo ed ewz. Igls 13 da settember decida igl suveran da Casti sur dalla concessiun.
L’ovra Casti plus è gio neida preschentada igl mars 2009. Aint igl frataimp èn nia intercurria divers detagls puncto geologia, ecologia e tecnica tgi stattan an connex cun la realisaziun dall’ovra. Ena midada essenziala è tgi ins desista anvers igl preproject dad ulteriouras tschaffadas d’ava dall’Alvra, essend tgi la pleproducziun fiss angal stada minimala. En oter muteiv è er tgi per en’ovra cun ena producziun da forza electrica da ple tgi 3 MW dovrigl ena examinaziun da cumpatibladad cugl ambiaint, cò fiss la prestaziun 2.7 MW. Ossa ins nizegia maximal 20 m3 la secunda l’ava tranter la centrala dalla ALK e la centrala digl ewz. Chell’ava vign manada igl amprem ainten ena lengia libra da 300 m e siva an ena lengia da pressiun da 700 m. Alla centrala tgi vign erigeida da nov dasperas la seranera vign l’ava turbinada siva ena differenza da 18 m. La producziun annuala vign calculada cun 11 GWh chegl tgi corresponda agl basigns da 4’200 casals. Igls costs d’inventiziun èn calculos cun 23 anfignen 25 miu. e la fasa da realisaziun, schi las decisiuns da lubientschas e concessiuns von tenor plan, è tranter igl 1 quartal 2012 ed igl terz quartal 2014.
Forza d’ava è dumandada Tar la seira d’infurmaziun a Casti on diversas persungas infurmo. Tranter oter er Michael Roth, manader da producziun e commers d’energeia tar igl ewz. El ò fatg attent alla situaziun favorevla e la gronda dumonda per energeia regenerabla e tgi igls prietschs per forza electrica seian carschias. Chegl igl conturn economic migliuro anvers igls onns passos. Infurmo on er Jakob Grünenfelder e Martin Camenisch sur da diversas dumondas ecologicas tgi stattan an connex cun igl project. Cò è nia intercurria d’ena vart igl conturn dall’ovra ed alloura l’ava sezza. Agl conturn èn nias piglias sot la marella an amprema lengia habitads per amfibis, reptils e saleps. Igl facit è tgi la construcziun dall’ovra influenzescha strousch. I dat angal singulas maseiras da protecziun tgi ins stò far an connex cun plantas raras. La surfatscha agricola scu er igl maletg dalla cuntrada vignan betg cumpromitos. Er cun igl Parc Ela e cun l’ierta culturala mundiala UNESCO dalla Retica sa cumporta igl project sainza problems. Ord vista ecologia ins vign perfign tar la conclusiun tgi dat ena plevaleta antras l’ovra. Ed igls pacs disturbis son neir angulivos antras maseiras da cumpensaziun. Cò è er da deir, tgi la lengia cun l’ava tgi vign nizigeida per forza electrica vign manada sutteran, per part gist sot la vischnanca or.
Ins less energeia gratuita Enrico Spinas, igl canzlist communal da Casti ò preschento agls abitants da Casti chegl tgi igls interessescha igl pi ferm: tge profitescha igl cumegn dall’antiera tgossa? Chegl è eneda ena participaziun ve digl pachet dad aczias da 5% u 350’000.– fr. Pinavant paia igl consorzi 130’000.– fr ve digls meirs da schurmetg dall’Alvra scu maseiras cunter avas grondas. En project tgi è gio ainten la trocla e stuess neir fatg er schi igl project Casti plus niss betg realiso. Chegl damais ena somma da 480’000.– fr. scu contribuziun unica per la concessiun. Scu contribuziuns annunalas èn fixadas 48’000.– fr. per igl tschains d’ava, 17’500.– fr. dividenda digl capital e 20’000.– antradas dessigl an furma da taglias. Damais mintg’onn 85’500.- antradas supplementaras per igl cumegn da Casti. Da vart digls preschaints alla seira d’infurmaziun ins era betg propa ancletg cun l’indemnisaziun antras igl consorzi digl project Casti plus. Schi igl cumegn detta la concessiun e l’ava dastga tgunsch er igl abitant aveir en avantatg an furma dad energeia gratuita ed energeia da favorientscha. Chella s’adattescha automaticamaintg alla carascheia ed uscheia ins vegia ensatge direct e sur onns. «Pi gugent current tgi daners», ins ò perfign santia. Chegl saro alloura er tema da discussiun cura tgi igl cumegn da Casti ò da decider an en ulteriour cumegn sur dallas cundiziuns da concessiun. En tema ainten la discussiun è er sto l’ava restanta tras vischnanca. Chella duess esser anc tant tgi igl maletg dalla vischnanca vigna betg influenzo negativamaintg. Tenor infurmaziuns digls responsabels vign p.ex. igl favrer, igl taimp cun la pi pac’ava anc 5.4 m3 giu dall’Alvra, igl otgover èn 10 m3 ed igl zarcladour, igl meis cun la pi bler’ava corran ca. 34 m3 giu digl letg.
Legenda:
Sen chell’otezza vign tschaffada l’ava davent dalla centrala ALK e manada igl amprem an ena lengia libra 300 m sot vischnanca or e siva an ena lengia da pressiun da 700 m tar la centrala dasperas la seranera, noua tgi l’ava vign turbinada.
G.N.S. L’uniun ò en nov cassier, ò da nov 13 veterans d’onur daple, ò piglia cumgea da 15 commembers e sa mussada generousa anvers igls chors da giuvenils. Chegl igl feil cotschen dalla dieta da dumengia passada a Domat.
Cant igl pi fegn digl Chor viril Domat ed en de da belezza on procuro pigl dretg vistgia dalla dieta da giubileum dall’Uniun cantunala da veterans da cant. Radond 200 cantadouras e cantadours sen igls onns èn nias a Domat per far festa sen igl anniversari da 25 onns dall’uniun. Fundada è chella neida igl 1985 cugl intent da reuneir igls cantadours e las cantadouras tgi cantan 25 onns e daple ainten en chor. En ulteriour muteiv tgi l’uniun è neida clamada an veta è da tgirar l’amiceztga ed igls lioms tranter igls chors ed igls veterans e las veteranas. Er dumengia passada a Domat è chegl sto aint igl center dalla dieta organisada an moda perfetga digl Chor viril Domat, sot la reschia digl president Maurus Seglias. Er an ena ediziun pi pitschna ò igl Chor viril Domat testifitgia tgi betg per navot è el sto tar la festa federala da cant 2008 a Weinfelden egn da chels chors grischuns tgi ò ratschet en excellent digls experts. Igls 25 omens (schiglio 38) on do cugl matg canzungs ena noda festiva allas «nozzas d’argient» dall’uniun.
Guido Ratti nov cassier An moda simpatica e plagn humor ò Luregn Carigiet eneda daple mano igls veterans e las veteranas tras la radunanza. Er dumengia passada a Domat on igls tractandums statutarics betg caschuno per discussiuns. Giachem Dazzi da Son Murezza è sto otg onns cassier dall’uniun e surdat ossa las finanzas a Guido Ratti da Samedan. En om tgi è cunzont ancunaschaint tar igls sportists cun esser igl pledader tar igl maraton engiadines e tar las cursas da bob a Son Murezza. Er igl onn proxim stò en chor paer all’uniun cantunala da veterans da cant angal treis francs per la commembranza da mintga cantadour veteran. Cun betg aveir catto tranter igls 900 commembers en dirigent per l’uniun resta, Michael Cavigelli da Ruen per igls proxims dus onns fidevel alla suprastanza. L’organisaziun dalla dieta 2011 ò surpiglia igl «Männerchor Klosters-Serneus».
Pleds simpatics da Diego Farrér Igl saleid digl cumegn hospitant è nia da Diego Farrér, igl om da Stierva tgi appartigna alla suprastanza communala da Domat. El ò detg tgi las cantadouras ed igls cantadours vegian magari pi lev tgi igls politichers. Cantadours e cantadouras possan sa tignier agl dirigent, allas notas ed alla partitura. Tar igls affars politics da mintga de ins vegia savens nign retign. El ò preschento an pled e maletg la visiun digl cumegn «Domat 2040», igl cumegn tgi ò gio oz 7’200 abitants cun 2’600 posts da lavour.
Dus Surmirans veterans d’onour En punct culminont è er adegna l’onorificaziun digls veterans d’onour. Chegl èn cantadouras e cantadours tgi cantan 50 onns ainten en chor. 12 cantadours ed ena cantadoura on ratschet la medaglia d’onour. Tranter chels cun Niclo Simeon digl Chor viril baselgia Lantsch e Sep Antona Demarmels digl Chor viril «Frohsinn» Coira er dus cantadours da nossa regiun. Tranter igls 15 trepassos tgi igls sains on tutgia gl’onn passo èn er treis da Surmeir. Chegl èn Schon Schatgen Sigron e Sep Bergamin digl Chor viril Vaz e Robert Albertin digl Chor masdo Stierva-Mon-Salouf.
Legenda:
Ena gronda delegaziun digl Chor viril da Vaz è stada preschainta alla dieta da giubileum dall’uniun digls veterans da cant. (da san.) Schatgen Tomaschett, Georg Sigron, Tgetg Rischatsch, Vitus Bläsi, Pol Franz Sigron, Luis Margreth e Luzi Rischatsch.
G.N.S. Marde passo ò Barbara Donatz-Casparin cumplania igl anniversari da 95 onns. La mamma digl cuschinier da renom è anc bagn an gamba ed è sez stada ena buna cuschiniera. Siva digl 1931 è la Nagiadegna la sagonda patria dalla donna tgi è uriunda da Savognin.
Vasond la donna ins ò ansomma betg l’impressiun tgi ella vegia gio 95 onns. Ella vo anc tot a dretg se, è vistgeida elegant, ò anc ena buna memorgia ed en scharm fitg singular. Detg oter ena «grande dame», tgi è stada ustiera cun corp ed olma. Ena donna tgi è restada simpla scu chegl tgi ella è neida tratga se digls sies genitours Antona e Meia Casparin-Uffer a Savognin. Barbara Donatz-Casparin sa regorda anc fitg bagn digl taimp d’unfanza tgi ella ò passanto cun las sias treis soras, Tina, Mita e Carla e cun sies frar Pol. «Cun 16 onns sunga eida an Nagiadegna sainza pansar tgi Samedan davainta la mia nova patria», ò detg la giubilara. Ena sora da sia mamma manava cugl sies om igl hotel Engiadina. Lò vegia ella er fatg igl «giarsunadi» da cuschiniera e fatg cunaschientscha cugl sies om futur, Andreia Donatz. Avant seia ella anc stada cun otras mattas da Savognin en mez onn a scola tar las mongias dalla clostra Heiligkreuz aint igl cantun Zug. Dalla giubilara vagn nous lia saveir scu tgi seia dad esser la mamma dad en cuschinier da renom scu chegl tgi Jacky Donatz è?
En ulteriur fegl tg’è cuschinier Er schi ella seia gio 79 onns a Samedan igl rumantsch surmiran vegia ella adegna mantignia. Anfignen tar la mort digls sies genitours vegia ella gia anc bler contact cun Savognin. Siva dalla mort da sies frar Pol Casparin vegia ella betg ple tant contact cun igls paraints an Surses. «Igl pi bler contact vaia cun la mia neza Pia Casparin», dei la mamma da Jacky Donatz. Digl reminent è er René Donatz, en ulteriour fegl da nossa giubilara, en cuschinier da vaglia. Loscha è la Surmirana tgi ossa magna egn digls sies tschintg beadis igl hotel da famiglia, igl hotel Donatz a Samedan. Digl reminent è la donna da Savognin er tschintg gedas basatta. Alla dumonda tge cuschigna tgi seia miglra chella da Jacky u chella da René ò la giubilara detg: «la cuschigna digls mies dus fegls sa laschan betg cumparagler, tots dus èn cuschiniers da vaglia, Jacky ò ena cuschigna pi innovativa e René è chel tgi tgira la cuschigna tradiziunala».
«Spaghettis e pizzochels veva el igl pi gugent» Gio da mattatsch magleva Jacky gugent bler e bagn, dei Barbara Donatz-Casparin. El magleva cun gost ed igl pi gugent veva el spaghettis e pizzochels. El veva gio da pitschen ena bucca ed en nas fegn, scu chegl tgi el vegia anc oz, dei la donna da 95 onns. Gronds marets tgi igl sies fegl Jacky vegia amprendia da cuschinier, vegia gia egn digls sies barbas. Schi igl sies fegl ancunaschaint vigna oz sen viseta cuschigna el magari l’egna u l’otra spezialitad. «Ia magl tot e las tratgtas exquisitas da Jacky gostan naturalmaintg anc pi bagn». Tiers tot vegia ella adegna gia pi gugent ena cuschigna simpla tgi chella pi exquisita. «Ins dastga betg amblidar danonder tg’ins vign», ò manega la donna. D’unfant era tgern cotga dalla vanang gio ena tratga da festa, ò detg la giubilara. Aint igl discurs cun la giubilara ins s’accorscha tgi tiers ena tscherta etichetta ò la donna adegna vivia pitost modest. Er schi igl sies fegl seia ancunaschaint per ena cuschigna fegna scheia el adegna: «la miglra cuschgina è chella da te mamma». Chegl fetscha sa tagpescha ple tgi angal plascheir, dei la giubilara cun ena tscherta luschezza .
Fatsch mianc stem Ella veia igl sies fegl Jacky daple ainten la televisiun ed ainten las gasettas tgi a Samedan, ò detg la donna tgi vign er numnada an Nagiadegna «Babigna». «A Savognin schevigl a me Baba», ò accentuo la donna tgi è ple tgi angal bagn an gamba. Ensascu loscha seia ella bagn d’aveir en fegl schi prominent, pero tratg a nez vegia ella mai chegl. «Ia fatsch er betg stem da chegl tgi vign scretg digl mies fegl popular», manegia Barbara Donatz-Casparin. Tar en dretg giantar totga er ena soppa, ò detg la donna da 95 onns. Dus sorts barso dattigl dumengia proxima cura tgi ella fetscha festa sen igl sies anniversari. Ena soppa da tgern cun fartada vegia ella giavischia e dessert dastga mintgign giavischer tenor igl sies gost. An chel senn giavischainsa alla donna ena bela festa dumengia proxima, tot bung sen igls sies 95 onns ed anc numerousas visetas digl fegl ancunaschaint. Igl cuschinier da renom tgi ò pi prubabel ratschet igl dung da cuschiner gio ainten la tgigna e chegl da nign oter tgi da sia mamma.
Legenda:
La Surmirana Barbara Donatz-Casparin tgi stat gio siva digl 1931 a Samedan è la mamma dad egn digls pi renumnos cuschiniers dalla Svizra.
pb. Igls organisatours dalla OL-gruppa Coira ansemen cun las diversas uniuns da vischnanca a Salouf on savia porscher dus deis splendits an tot gros agls quasi 1’700 participants digl campiunadi svizzer da cursa d’orientaziun (OL).
Ena antiera vischnanca era an peis sonda e dumengia passada. 150 donnas ed omens da seis diversas uniuns an strètga collaboraziun cun la OL-gruppa Coira. Dantant tgi chels da Coira cun Silvio Sauter alla testa eran pitost responsabels per l’organisaziun dallas cursas scu talas eran chels da Salouf cun Toni Sonder procuros per l’infrastructura e pigl bagnstar corporal. Ed en patrunadi cun deputo Leo Thomann alla testa veva la coordinaziun generala. L’antiera organisaziun è neida ludada ferm da participants e funcziunaris, er schi ena vischnanchetta scu Salouf ò naturalmaintg betg chella infrastructura tgi lis pi gronds son porscher. Pero ègl betg uscheia tgi la vischnanca vess clamo igls campiunadis svizzers dad OL, mabagn tgi la OL-gruppa Coira ò gio da decennis en îgl spezialmaintg sen igl Gôt Grond tranter Mon, Salouf e Parsonz e cò èn er gio neidas organisadas diversas cursas igls davos bung 20 onns. Per cursas dad OL para chel dad aveir ena topografia tot speziala, chegl tgi igls atlets e las atletas dall’elita on er confirmo. Bler ò pero er contribuia son Peder cun dus magnifics deis tgods da stad.
En sport tar nous betg schi ancunaschaint Cursa d’orientaziun è ainten las nossas regiuns betg en sport schi ancunaschaint. E chegl vign er confirmo, schi ins varda las glinstas da rangaziun dallas dus cursas a Salouf. Strousch ins catta en nom ord nossas vischnancas. Sulettamaintg tar la categoria donnas 60 è da cattar Liana Meister dad Alvagni. Pero er Grischuns ins catta betg blers ainten la rangaziun. En tant ò er da far cun chegl, tgi igls ples dalla OL-gruppa Coira eran involvos an ena moda u l’otra ainten l’organisaziun. An Svizra è pero OL ainten ple u manc tot las regiuns en sport fitg popular cun passa 10’000 currieders e curriedras activas. E betg igl davos graztga agls gronds success digls atlets svizzers tar cursas internaziunalas. Cò è la pitschna Svizra zont la pussanza mundiala. Digls campiunadis mundials dad OL avant dus emdas a Trondheim an Norvegia è la Svizra turnada cun treis medaglias dad ôr, dus d’argent e dus da bronz ed è stada cotras la naziun la pi ferma. La popularitad ed igl success digl OL an Svizra stat er ferm an relaziun cun ena donna: Simone Niggli. Igls sies palmares èn ordvart impressiunonts: digl 2001 anfignen oz ò ella gudagnea betg manc da 17 medaglias dad ôr tar igls campiunadis mundials scu curriedra singula. Igl classamaint general dalla coppa mundiala ò ella decidia tranter igl 2002 ed oz seis gedas per sasez. Vetiers vignan anc 24 tetels singuls tar igl campiunadi svizzer. Ed anc bler oter. Ena sportista adegna modesta, simpla e curtaschevla. OL è scu igl nom dei, en sport tgi igls atlets s’orienteschan cun compass e carta ainten en territori malanguleiv, per solit ainten gôt, tschertgan igls posts ed amprovan da neir uscheia schi spert pussebel agl final. Dasperas la versiun classica dad OL cun correr dattigl er variantas cun skis e cugl velo.
Distanza curta e distanza lunga A Salouf scu centrum, pero er sen territori da Mon e Riom-Parsonz èn nias realisos sonda passada igls campiunadis svizzers dalla distanza curta. Igls 1’636 participants eran partias aint an 39 diversas categorias da 10 anfignen 80 onns, mintgamai omens e donnas. Tot tenor vigliadetna eran da correr tranter 1.6 anfignen 3.3 km. E puspe tenor categoria on igls atlets da passar sen chella stretga 11 - 19 posts. La stretga la pi lunga e cun igls pi blers posts percorra mintgamai la categoria dall’elita. E da menziunar è er, tgi igls posts ston neir percurrias ainten la dretga successiun, schiglio vign en participant disqualifitgia. La controlla vign fatga tar mintga post u an furma digitala u cun en bol manual. Agl final sa lascha cotras far la controlla. La distanza curta è stada da Tigignas anfignen Salouf. Tar las donnas ò gudagnea la campiunessa mundiala dad avant dus emdas, Simone Niggli (32) an 17 minutas e 48 secundas per chels 3 km sen 50 m differenza d’otezza e 18 posts. Chegl èn stadas bung dus minutas avant la sagonda. Tar igls omens ò Matthias Merz (26) domino la cursa cun 16 minutas e 46 km per 3.3 km, 70 m differenza d’otezza e 19 posts. La dumengia è stada la cursa dalla distanza lunga tgi ò antschet sur Mon a Zozas ed è eida anfignen Salouf, tras igl Gôt Grond. Tot tenor vigliadetna era la distanza tranter 2.9 e 13.4 km. E las diversas categorias on gia da passar tranter 9 e 34 posts. Tar la rangaziun e damais igls tetels da campiuns svizzer igl madem maletg scu igl de avant: amprema dallas donnas Simone Niggli tgi ò duvro 1:17.37 per igls 9 km cun 25 posts sen 330 m differenza d’otezza. Prest 12 minutas avant la sagonda ò ella contanschia igl final. Tigls omens è er puspe Matthias Merz sto sensom igl podest. Igl sies pensum da 13.4 km cun 490 m differenza d’otezza e 34 posts da controlla tgi eran da passar ò el absolvia an 1:45:02 ed alla fegn gia en avantatg da dus minutas e 38 secundas sen igl sagond.
En territori per trenar Ordavant allas cursas e gio ainten la fasa dallas lubientschas ò igl comité da patrunadi cun Leo Thomann alla testa e represchentants da ple u manc tot las organisaziuns ed instituziuns perutgeidas ed interessadas, vurdo da cattar ena buna schliaziun. Vot deir ena buna schliaziun politica a moda svizra: en cumpromiss. Vot deir da dar alla OL-gruppa Coira ed alla finala agls participants digls campiunadis svizzer cundiziuns schi idealas scu pussebel. Da l’oter mang da piglier tant risguard scu pussebel, sen igl gôt, la selvaschigna, igl reservat digl cot da tôss tgi sa catta er aint igl Gôt Grond. Schi bagn scu tgi gl’è ia. E fatg è alloura sto tgi chellas 1’700 persungas èn curreidas tar la distanza lunga sen ena largezza da ca. 3 km e lunghezza da bung 10 km an tottas direcziuns tras igl gôt. Igl reservat digl cot da tôss tgi vala scu egn digls impurtants aint igl Grischun ed an Svizra ò betg existia chels dus deis. Ins veva er fixo zonas tgi eran scumandadas da passar. Cass cuntrari fiss en participant nia disqualifitgia. Pero igls currieders tschertgan igls posts e tots cattan betg gist dalunga e vignan uscheia giud veia. Er ainten zonas farmadas. Ainten gôt era en travagl mecta intensiv. Sen en post ainten mez igl Gôt Grond (Molas) passavan mintga minuta an media ca. 10 persungas. An en’oura damais 600 persungas. Pero betg tottas ainten la madema direcziun, mabagn propa an tottas direcziuns. Avant las cursas digls campiunadis svizzers on igls participants betg dastgea trenar. Pero ossa, siva las cursas, vignan vandeidas cartas digl territori e chel vala uffizial scu territori per trenar. Cun tot respect per igl sport dad OL e per las prestaziuns digls atlets. Ins dastga far la dumonda, schi chel sport stò eir talamaintg an confrontaziun cun la nateira. Pertge igls currieders on nigna peda per vurdar la nateira, els on mengia prescha da rivar agl final.
Gronda lavour per las uniuns L’antiera organisaziun da chels dus deis da cursa e quasi 1’700 participants e vetiers funcziunaris, trenaders ed otras persungas accumpagnontas è scu menziunada stada repateida tranter la OL-gruppa Coira e las seis uniuns da vischnanca. E la lavour è stada veiramaintg gronda. Zont per igls commembers e las commembras digl comite d’organisaziun tgi on gia gio emdas e meis avant antschet cun lour sedutas ed igls schefs da ressort on mintgamai antschet cun la lavour concreta. Per igls deis avant las cursas e per igls dus deis da cursa ins ò stuia far en plan da lavour minuzious per tgi mintgign e mintgigna saptga cura e noua esser segl post e tge pensum tgi el ò. Las lavours principalas èn stadas da metter an peis ena tenda per 1’200 persungas cun igls indrezs electrics ed ava, parager la cuschigna ed ampustar la roba, reglar igls transports ed igl traffic, aveir dabever avonda, metter a disposiziun cumoditads, duschas, garderobas etc. E naturalmaintg dueva tot esser coordino ed eir mang an mang. Uscheia on igls participants e giasts savia piglier per la fom: pasta (700 purziuns), pommes, roba digl grill, soppa da giotta, diversas sorts salatta, «Birchermüsli» e turtas/pettas. Ed alloura davigl er da bever da tottas sorts. Pero navot niva sarvia, tot stueva neir piglia agl buffet. Er las persungas sen igls divers posts externs on stuia neir alimentadas cun satgs da lunch tgi gl’ò valia da preparar e vurdar tgi reivan a li. Tot an tot ena gronda lavour tgi è tenor igl president digl comité d’organisaziun funcziunada an general fitg bagn. En lod dall’organisaziun vo er agls participants digl OL tgi vegia collaboro fitg bagn e laschea anavos dapertot bung rughel.
Legendas:
Cursa d’orientaziun è en sport per giovens scu er per pi passos. Savens èn velonder famiglias antieras.
pb. Igls responsabels dall’uniun e dalla direcziun Parc Ela amprovan cun blera infurmaziun e fatgs da scatscher dubis, malsiertads e temas anvers igl Parc Ela. Ena seira d’infurmaziun è stada marde seira a Savognin.
Igl Parc Ela è ia quasi directamaintg ainten la tanga digl liun cun la sia amprema seira d’infurmaziun, a Savognin. Lò noua tgi era nascheida igl davos taimp la pi gronda resistenza e chegl tar la suprastanza communala e tar Savognin Pendicularas. Ins ò pero puncto da chellas varts, tgi ins seia betg cunter igl Parc Ela, chel seia atgnamaintg en bung project, pero dastga el perveia digl perimeter betg gravager u zont impedeir en svilup economic-turistic. Bung 100 persungas èn neidas alla seira d’infurmaziun. Da vart uffiziala dalla Regiun Grischun Central e digl cantun è nia confirmo anc eneda ainten ena regiun scu igl Parc Ela cun igl label dalla confederaziun valan absolutamaintg las mademas leschas scu ordvart per tots projects tgi èn an bal u tgi èn planisos. Ins ò er confirmo tgi chegl vigna fixo er aint igl plan directiv cantunal e regiunal e seia cotras liond per tot las autoritads.
Vistas differentas dad en parc Tranter igls referents dalla seira è er sto igl president da Grischun vacanzas, Andreas Wieland. El ò betg fatg simpel a sasez per survagneir en’impressiun dalla regiun digl Parc Ela. An diesch turas d’en de è el sto p.ex. sen Ziteil e segl Piz Curver, sen igl Pass digls Orgels, sen la senda ferrada digl Piz Mitgel, sen la tgamona CAS digl Kesch, an Val Faller e segl Piz Platta e giu Juf, da Preda sen la senda instructiva dalla Retica giu Filisour ed anc an divers oters lis. Igl sies facit: ena belezza cuntrada cun belas e bungas tgossas, pero i marscha mengia pac. El less daple ramba zamba e betg homeopatia. I dovra infrastructura ed e cler marketing per giasts digl de tgi dereivan dad en conturn tgi è betg daple tgi dus anfignen treis ouras davent. Veteirs dovrigl er en clera survigilaziun dalla qualitad. Er per Andrea Florinett da Barvogn, impressari forestal e commember dalla suprastanza Parc Ela, dovrigl daple creaziun da valour. Per el è igl Parc Ela ena fitg buna plattafurma per preschentar igls products dalla regiun. E nous tots ansemen tgi seian igl parc stoptgan betg impedeir la fegnameira, mabagn promover ella. Dar anavant igl fi e betg conservar la tschendra.
La schanza pi gronda tgi igl prievel Igl magnafatschenta digl Parc Ela, Dieter Müller è repasso curtamaintg l’istorgia digl parc. Tge tgi è gio nia fatg anfignen ossa. Scu pass impurtant nomna el la collaboraziun cun Savognin Turissem. El ò er mess an vista tge tgi savess tot neir fatgh aint igl parc. An mintga cass dettigl cun igl parc bler daple da gudagner tgi da perder. Ludwig Caluori, igl magnafatschenta dalla Regiun Grischun Central è antro ainten divers detagls tgi èn cuntignias ainten igl contract tgi igls 21 cumegns dastgan approvar tar las votaziuns digls otgover. En contract per ena fasa da travagl tgi vala 10 onns e tgi cuntigna er ena clausla da retratga. Andreas Cabalzar digl uffezi cantunal per nateira ed ambiaint ò delucido las contractivas cun igl uffezi federal per igl ambiaint e lour posiziun per rancanoscher angasl parcs cun igl label tgi èn participos cun igl antier territori dad en cumegn. El ò er declaro l’avertadad digl madem uffezi cun igl screiver digls 6 d’avregl 2010 per fixar tgi per detta nigns preteisas supplementaras per cumegns aint igl territori digl parc, cura tgi vo per realisar projects da different gener. Andreas Cabalzar ò er detg cleramaintg, tgi igl cantun sustigna igl project Parc Ela.
I riscagn navot… Siva igls referat è suandada ena discussiun cun Reto Furter dalla Südostschweiz tgi è sto moderatour dalla seira, Vendelin Coray da Savognin Pendicuilaras SA,cun Ludwig Caluori per la regiun, Andreas Wieland da Grischun vacanzas e Remo Fehr digl cantun. Dalla discussiun è puspe resortia, tgi temas seian betg giustifitgeidas e tgi igl Parc Ela seia ena schanza tgi ins dastga betg lascher passar. Sulettamaintg da vart dallas societads da pendicularas vign igl scropel, tgi per en svilup turistic cun resorts, letgs tgods ed amplificaziuns digls indrezs da transport saptga en parc esser en impedimaint, gist an vista ad investors tgi lessan betg sa dar giu cun restrincziuns. Dal’oter mang è er nia detg tgi an otras regiuns dalla Svizra, noua tgi dat er parcs, vign investo frestgamaintg e sa laschan er cattar investora. Scu exaimpel è nia numno Sörenberg. Ena roxima seira d’infurmaziun an connex cun igl Parc Ela per la subregiun Alvra è igls 15 da settember allas 20.00 a Surava. Pianvant è er igl infomobil digl Parc Ela sen veia tras la regiun.
Legenda:
Tgi en parc dalla nateira è ena buna tgossa èn prest tots dalla madema ideia. Pero scu el duess neir biagia se vo igls meinis da part. Tgi manegia tgi ramba zamba er sen Ziteil faschess igl parc attractiv ed oters lessan scu fundamaint la bela cuntrada. Cò vista digl Piz Curver vers Ziteil.
pb. Cun igl mez avost 2010 ò Manred Fiegl da Savognin antschet scu manader u magnafatschenta dalla societad da marketing e support per Lai Turissem e Lai Pendicularas. Aint igl suandont discurs lessans saveir daple dalla sia lavour e dallas sias ideias turisticas.
Manfred Fiegl, sch’ins persequitescha la Vossa veia professiunala ins constatescha ena midada cuntinuada tranter banca e turissem. Tge è Manfred Fiegl veiramaintg en banchier u en turisticher?
Manfred Fiegl: Mattagn ni gl’egn ni gl’oter. Ia am vei surtot scu econom tgi prova d’ager an amprema lengia scu impressari, independent dalla brancha u dalla funcziun.
Carschia se ischas Vous a Savognin e cunoschez las structuras turisticas da lò e sumigliant sarogl er a Lenk-Simmental. Ma Planeiras saro schon anc ena nomra pi grond?
Manfred Fiegl: La mia experientscha è tgi igl turissem funcziunga an tot las regiuns turisticas muntagnardas an Svizra sumigliant, independent dalla grondezza. Pitost impurtant è, an tge ciclus vital tgi ena regiun sa catta. Dependent da chella situaziun dattigl differents temas tgi èn ple u manc dominants. Lai sa catta franc an en oter ciclus tgi Savognin e Lenk. Chegl vot pero betg deir tgi las sfidas seian pi pacas.
Siva digl avost 2009 ò Planeiras fatg per Lai Turissem e per Lai Pendicularas ena societad da marketing e support. E Vous ischas ossa igl nov manader, administratour u magnafatschenta da chel. Tge è la Vossa lavour otra tgi chella dad en directer turistic?
Manfred Fiegl: Alla fegn finala vogl tar tottas dus funcziuns per manar ena interpresa economicamaintg e perchegl saron bleras lavours sumigliantas. La gronda differenza è pero ainten igls sistems d’organisaziun tg’ins magna. La nossa interpresa è ena societad acziunara ed igl directer turistic loancunter magna savens organisaziuns an furma dad uniuns. Antras la ferma colliaziun cugl cumegn e las pendicularas savainsa decider pi svelt, sa concentrar daple sen temas strategics ed ans orientar an amprema lengia ve dalla fiera e ve digl giast. Different digl directer turistic vainsa nous franc pi paca lavour d’administraziun u er pi paca lavour operativa an tematicas dad infrastructura (p.ex. flours, bancs e.u.a.).
La regiun da Lai/Valbella davent da Malix anfignen Brinzauls ò fatg bler igls davos onns per daventar ena gronda destinaziun turistica. Pero igl pass vers Arosa è anc betg fatg. Chel dovrigl pero tenor igl Voss manager?
Manfred Fiegl: Chella dumonda è en po difficila. Ia va anc mengia paca cunaschientscha per tge tgi igl pievel ò disdetg a chella collaboraziun avant en pêr onns. Er cò darogl dus puncts da vista. D’ena vart la fiera e da l’otra vart igls interess dalla populaziun indigena. Sen la fiera ins pogl constatar tgi igls puncts impurtants per vender en territori da skis èn an amprema lengia comfort e qualitad dallas pendicularas, siertad da neiv e grondezza digls implants per eir cun skis. Da l’otra vart darogl pero las resalvas concernent igl traffic, l’ecologia e forsa er las temas da collaborar cun en partenari tgi è sto anfignen adaco en concurrent. Ord vista dalla fiera èn chellas collaboraziuns cleramaintg giavischeidas ed ia persunalmaintg cat adegna bung da tschartger collaboraziuns cun otras regiuns. Pero funcziungan chellas igl ple angal bagn schi la populaziun è er persvadeida e sustigna talas maridaglias.
La Vossa lavour è manc da nateira strategica, mabagn pitost operativa per vender la regiun sen la fiera turistica. Vez pero er influenza per parager tgi la sagonda amprova dad ena maridaglia cun Arosa gartegia u è chegl ena dumonda pur economic-politica?
Manfred Fiegl: Igl amprem punct veia enzichel oter. La nossa lavour niro ad esser fitg strategica. Per saveir vender ena regiun ins stogl saveir tge products sen tge fiera e sur tge canals tg’ins vot vender. Chegl fiss ansasez la lavour essenziala da basa strategica tgi mintga organisaziun turistica vess da far. Concernent la collaboraziun u colliaziun cun Arosa ègl uscheia, tgi chest tema ò passo differents stadis da project. Aint igl stadi actual vogl per franc persiva da manar anc eneda igl discurs politic. Manar chest discurs politic è betg an amprema lengia ena competenza centrala dalla LMS.
Lai-Valbella ò tuttegna en tschert grad d’ancunaschientscha internaziunala. Betg igl davos antras igls finals dalla coppa mundiala da skis tg’ins ò dastgea organisar e realisar dus gedas. Igl onn proxim ed igl 2012 puspe. Tge lessigl anc per augmentar igl renom dalla regiun turistica?
Manfred Fiegl: L’ancunaschientscha internaziunala è tenor igl mies manager manc ena fegnameira tgi l’ancunaschientscha d’en product excepziunal. Per tgi igl giast accepta Lai scu ena destinaziun d’amprema ligia votigl surtot confidanza an sasez, enqualtgi ambassadour pigl noss product, seigl chegl persungas d’interess naziunal ed internaziunal u er events an chella direcziun e surtot ena collaboraziun da tot igls partenaris an la mademma direcziun. An general ò Lai en bung rom fundamental per giuier ainten l’amprema ligia. I vala ossa surtot dad eir ansemen e consequent la veia per contanschar la promoziun. Tgenegns tgi saron igls zaps concrets davart dalla LMS saia oz betg anc deir, perchegl tg’ia va pir antschet chest’emda cun la mia lavour.
L’infrastructura turistica per stad ed anviern è a Planeiras franc betg mala. Tge fiss anc bung per la regiun?
Manfred Fiegl: Concernet l’infrastructura ischans tenor igl mies manager fitg anavant. Seigl chegl las pendicularas, igl bogn, indrezs da golf e tennis, igl lai, l’infrastructura da bike e.u.a. Ia crei manc tgi vagn d’ans concentrar igls proxims onns an amprema lengia sen infrastructura, mabagn pitost segl mantignamaint dalla infrastructura existenta tgi chella ademplescha venavant las otas aspectativas digls noss giasts. Temas gio definos tg’ins vess perfranc da persequitar anavant èn la colliaziun an tottas dus direcziuns digl territori da skis, igl tema traffic e parcadi e tot sagond l’infrastructura simpla per events.
En problem tgi blers oters centers turistics on, èn er las sagondas abitaziuns, vot deir igls letgs tgods tgi stattan betg a disposiziun. I dat a Planeiras divers projects. Vez l’impressiun tg’ins seia sen buna veia?
Manfred Fiegl: Cò vign savens fatg en sbagl da pansar an regiuns turisticas. Nous vagn betg en problem da sagondas abitaziuns mabagn dad infrastructura per pernottaziuns economisablas. Las sagondas abitaziuns èn en motor fitg impurtant per l’economia muntagnarda. Las sagondas abitaziuns eran er mai propa pansadas per economisar igls letgs u generar schinumnos letgs tgods. Perchegl votigl oters sistems scu parcs da vacanzas u la domiciliaziun da nov hotels. Cò sunga persvadia tgi Lai vo la dretga veia. Concernent igls projects concrets a Lai vaia betg anc gia invista detagleda aint igls projects. Tant scu tgi va ancletg an chest curt taimp è la realisaziun sen bunga veia.
Vous ischas egn da blers tgi lavouran tar Lai marketing e support SA, quants ast anc cun Vous?
Manfred Fiegl: Nous ischan an tot ca. 33 ampluias tgi ademplign radond 20 plazzas cumplagnas.
Ena persunga nova sen en nov post ò e duess er aveir visiuns. Tgenegnas èn las Vossas?
Manfred Fiegl: Cler tg’ia va visiuns per l’interpresa ed er per la regiun. Agl mument valigl pero an amprema lengia da purtar prestaziun e purtar a fegn finalmaintg las lavours concernent la fundaziun dalla firma. Cura tgi vagn stgaffia la fidanza ainten la nova interpresa tar la populaziun ed igls partenaris, savainsa discorrer da visiuns. Franc en tema ègl da pusiziunar Lai sot las top 5 destinaziuns da vacanzas muntagnardas an Svizra. Per defineir exact cun tge mettels ed instrumaints tgi lagn adempleir chegl dovra pero anc enpo taimp pertgi survagneir las cunaschientschas basignevlas.
En pêr indicaziuns persunalas :
De da naschientscha: 1. zarcladour 1975
Hobis: dar a tgertas, ligier ed esser an cumpagneia
G.N.S. Pigl anteriour lutgadour Hubi Pazeller è la victorgia da Kilian Wenger pitost ena pitschna surpresa. Cuntaint è igl Surmiran dantant cun la prestaziun digls lutgadours grischuns a Frauenfeld. Er schi els seian dependents daigls sponsours, stettan els anc adegna fitg manevel agls fans.
An Svizra dattigl strousch en sport tgi ò igls davos dus decennis attratg schi fitg la massa scu chel da lotga. Oz è igl sport da lotga fitg popular e chegl betg angal tar tradiziunalists. Vigl e gioven, pitschen e grond è fascino digls omens robusts tgi s’inscuntran aint igl razgem. La davosa fegn d’emda èn 260'000 persungas stadas a Frauenfeld alla festa naziunala da lotga. Chegl èn 60'000 daple tgi anc avant treis onns ad Aarau. Egn tgi è er sto dalla parteida a Frauenfeld è Hubi Pazeller, igl anteriour lutgadour surmiran, tgi è da tgesa a Rodels. Cun el vainsa laschea repassar la festa naziunala da lotga ainten la capitala digl cantun Turgovia.
Tranter igls favorits bagn Hubi Pazeller è sto 26 onns sez activ e sessour s’angaschea fitg ferm pigl sport da lotga ainten l’associaziun cantunala digls lutgadours. El vegia passanto dus belezza deis a Frauenfeld e galdia l’atmosfera aint igl stadion cun 47'000 oters fans. Ins saptga strousch descreiver chella atmosfera fenomenala. Chel pled fenomenal vala dantant er per la prestaziun da Kilian Wenger, igl nov rètg lutgadour dalla Svizra e successour da Jörg Abderhalden. «Naturalmaintg tutgiva igl mazler da 20 onns per me tar egn digls favorits, pero tgi tanscha ad el da gist daventar igl nov rètg lutgadour vessa betg do an scretg», dei Hubi Pazeller. Igls mies favorits eran Matthias Sempach, Christoph Bieri, Jörg Abderhalden e Christian Stucki. Tiers igl grond success per Kilian Wenger, crei Hubi Pazeller betg tgi igl Bernes vigna a dominar scu unic las festas da lotga igls proxims onns. An mintga cass vegia el gudagnea la simpateia da fitg blers chels dus deis a Frauenfeld.
Stefan Fausch betg tar igls favorits Per Hubi Pazeller tutgiva Stefan Fausch, igl migler lutgadour tgi igl Grischun ò gia anfignen ossa, betg tar igls favorits pigl tetel da rètg lutgadour. Tiers tgi igls dus davos onns vegia el tot oter tgi persvadia era ia dantant persvadia tgi el procura anc per en schinumno exploit, manegia Hubi Pazeller. Stefan Fausch vegia er a Frauenfeld tschartgea da dominar igls adversaris cun la sia forza e betg cun aveir ainta mang igls adversaris cugl dretg tgap. Cun chella tecnica vegia Stefan Fausch contaschia igl final tar la festa naziunala da lotga ad Aarau. Hubi Pazeller manegia tgi per Stefan Fausch davigl navot oter ple tgi da neir rètg lutgadour e da turnar da Frauenfeld scu igl migler lutgadour svizzer. Chella fegnameira seia per el e pigl sies trenader stada ena hipoteca mengia gronda, ò detg Hubi Pazeller. Betg angal perveia da Kilian Wenger. Tgi igl futur totga alla generaziun giovna digls lutgadours ins vegia savia gio avant la festa da Frauenfeld e la victorgia da Kilian Wenger. Chegl cun esser ancunaschaint tgi lutgadours scu Jörg Abderhalden, Stefan Fausch, Hans-Peter Pellet ed anc oters peglian cumgea digl sport da prestaziun. I seia dantant tuttegna bel tgi lutgadours giovens scu Kilian Wenger ed igls dus Grischuns Beat Clopath e Mike Peng procuran per nov tgatsch tar igl sport da lotga.
Siva digl 1995 pitost atlets Igl 1995 seia stada a Coira la festa naziunala da lotga e siva da lò domineschan pitost schinumnos atlets igl sport da lotga e betg igls lutgadours pi stagns, dei Hubi Pazeller. Oz trenescha l’elita digls lutgadours anfignen seis gedas l’emda. Er chegl tgi pertotga igl nutrimaint vegia ena gronda influenza sen la prestaziun da mintgign. Igl sport da lotga an general seia nia professiunaliso igls davos onns. Oz dovrigl en tgirader persunal, en medi ed en fisoterapeut ed anc bler oter per aveir success, dei Hubi Pazeller. Gist an chella tgossa seia neida fatga tar Kilian Wenger lavour exemplarica. Er chegl tgi pertotga igls sponsours seia do grondas midadas. Cun neir igl sport da lotga adegna pi poular s’augmaintan er las sommas tgi igls sponsours paian agls miglers lutgadours, chegl tgi seia an urden. Tiers chegl seia tuttegna bel tgi igls lutgadours vignan betg protegeas da tottas varts scu oters sportists.
Gronda surpresa Desillusiuno è Hubi Pazeller sto tgi «angal» quatter lutgadours grischuns on contaschia a Frauenfeld la runda dalla dumengia. Bel seia dantant tgi Mike Peng vegia gudagnea igl sies amprem tschapel naziunal. Daveiras ena surpresa plaschevla. Hubi Pazeller è persvadia tgi a Beat Clopath ed er anc ad Ursin Battaglia totga igl avigneir. «Schinavant tgi Edi Philipp continuescha cugl sport da lotga creia betg tgi el vign anc pi ferm», manegia igl anteriour lutgadour surmiran. An mintga cass fetscha el ena bilantscha positiva digls lutgadours grischuns tgi seian tuttegna turnos da Frauenfeld cun treis tschapels naziunals, ò detg Hubi Pazeller.
Legenda:
Hubi Pazeller è sto fascino dall’atmosfera fenomenala tar la festa naziunala da lotga a Frauefeld.
(anr/pd) Ora scu or digl codesch, relaziuns idealas, novs records ed ena organisaziun perfetga. Chegl è resumo curt l’occurrenza dalla cursa da velos «Alpen-Challenge». Sen igl 11avel post dalla cursa curta da 122 km, cun 526 participants ins catta er en Surmiran.
La cursa da velos «Alpen Challenge» è la sagonda gronda cursa da velos aint igl Grischun. L’occurrenza è betg ena cursa da velos da muntogna, mabagn ena occurrenza per velocipedists tgi von cugl velo da cursa.
Ena cursa fitg strantga I dat dus rutas, egna da 220km sur quatter pass, ed egna da 119km tgi magna sur igl Alvra ed igl Gelgia. Per l’organisaziun dalla cursa segna en comite d’organisaziun da Lantsch cun 160 voluntaris. Per la quarta geda è Ursin Fravi sto parsoura digl comite d’organisaziun ed el ò dastgea far ena bilantscha positiva siva dalla 12avla ediziun digl «Alpen-Challenge» da dumengia passada. Sa participo alla cursa tgi ò cumanzo dumengia dumang allas 06.30 on 1’173 velocipedists. Dalla parteida eran er 110 velocipedist digl Grischun. Da Surmeir on 13 velocipedists fatg la cursa. Cun egn dad els, numnadamaintg cun Mario Scarpatetti da Parsonz, en giuvnot da 19 onns tgi ò fatg per la sagonda geda la cursa vagn nous fatg en pitschen discurs.
Chest onn gist duvro 7 secundas daple Igl pi spert digls Surmirans tgi ò fatg la cursa da 119 km, sur igl Alvra ed igl Gelgia è chest onn sto Christoph Mareischen da Savognin. El ò contanschia igl sensaziunal 11avel post. El ò pers sen igl victour angal 8,35 minutas. Igl pi gioven digl Club da Velos Surses, è sto Mario Scarpatetti da Parsonz. La fegnameira da migliurar chest onn igl taimp per en quart oura igl è betg reuschia. La raschung persiva seia sto tgi el vegia sfurzo mengia fitg all’antschatta tranter Lantsch e Barvogn e gio agl Crap da Barvogn vegia el survagnia igls amprems «cramfs» ainten las tgommas. Uscheia seia el sto sfurzo d’adattar igl ritmus alla forza ed uscheia stuia lascher passar divers cumpogns da cumbat. Anfignen sur Silvaplana seia ia detg pulit, vers igl pass digl Gelgia vegia el pero puspe survagnia «cramfs» ed uscheia stuia adattar igl tempo. En grond taimp seia el sto sulet, nigna gruppa tgi igl tirava. Cun igl travagl sen veia vegia el gia cletg e cun canoscher bagn la veia ins vegia en grond avantatg, ò Mario detg. Chegl è sto d’avantatg davent da Beiva anfignen Casti. Cun esser la cursa scursaneida ins vegia betg gia dad eir sur Del, an sia situaziun seia chegl sto en avantatg. Da Casti a Crappa Naira seia el nia fitg stanchel. La forza vess el gia, pero cura tgi el leva daple tiravan puspe las tgommas ed igl bloccavan. Er schi el vegia migliuro igl rang dalla cursa digl onn passo digl 71 avel sen igl 64avel post chest onn, vegia el duvro per la cursa gist 7 secundas daple. Per el resta igl velo igl urdegn da sport preferia. Igl anviern vo el cun l’essa u cun gianellas, per uscheia aveir ena buna cumpensaziun. Durant l’emda fò el trenamaint da forza e durant la stad absolva el cun igl velo tranter 3000 e 4000km, igl ple cursas pi lungas ed igl pi gugent anse. Sch’ins fetscha chel sport seia igl nutrimaint fitg impurtant, blera fretga e paca tgern, per el tgi seia betg chel dalla fretga chi e lò en tschert sforz. Digl velo stoptga el aveir chitto. I seia en velo cun igl material igl pi modern tgi el vegia savia cumprar relativ favorevel d’en amei. Alla fegn finala stoptga el esser cuntaint cun igl resultat cuntanschia e vigna an mintga cass a sa participar er igl onn proxim per la terza geda alla cursa a Lantsch.
Legenda
Igl dus miglers sportists Surmirans (da san.) Christoph Mareischen (11) e Gian Andri Capeder (15) tgi on fatgl la cursa classica da 119 km cun 526 participants.
Rangaziun digls Surmirans:
Christoph Mareischen, Savognin (84) 3.49.52 Gian Andri Capeder, Savognin (84) 3.52.24 Maurus Mareischen, Savognin (80) 4.05.15 Mario Scarpatetti, Parsonz (91) 4.45.32 Rafael Simeon, Lantsch (77) 4.53.20 Sandro Simonet, Casti (95) 4.54.13 Gusti Janett, Savognin (54)5.16.26 Franco Hartmann, Valbella (95) 5.19.26 Robert Eisenring, Valbella (60) 5.35.52 Baltermia Peterelli, Savognin (48) 5.39.33 Martin Frühauf, Mon (56) 5.47.38 Paolo Nodari, Lai (68) 6.14.36 Thomas Uehlinger, Lai (63) 6.37.45
