<<<<Novitads>>>>
Archiv da novitads

[ Novitads actualas ]

 



Novitads digl:
  

<<<<Novitads>>>>
Amprema audienza digl mastral

Amprema audienza digl mastral

Pagina da Surmeir
07.01.2016 - 07:57

pb. Cun igl 2016 ò er antschet l’existenza digl nov cumegn Surses, tgi è
naschia ord la fusiun digls 9 cumegns da Surses: Beiva, Cunter, Marmorera, Mulegns, Riom-Parsonz, Salouf, Savognin, Sur e Tinizong-Rona. Igl settember on igls votants eligia lour mastral ainten la persunga da Leo Thomann da Parsonz. El è ossa en pêr deis an uffezi. Noua less el eir cun igl nov cumegn? Glez vainsa tschartgea dad erueir aint igl suandont discurs.

Leo Thomann, igl amprem giavischainsa en bung onn nov e tot bung per igl Voss pretensious pensum scu mastral. Ainten l’intervista cun Vous avant las elecziuns, cura tgi eras anc candidat per igl post da mastral digl nov cumegn Surses, vez managea tgi a Surses mantga ena clera visiun. Ossa ischas mastral eligia e vez antschet cun l’antschatta digl 2016 igl Voss uffezi. Ed ossa interessescha naturalmaintg igls Voss electours tge visiun tgi vez per igl nov cumegn?

Leo Thomann: Angraztg fitg per igls bungs giaveischs pigl onn nov. Er ia giaveisch a Vous ed agls lectours dalla Pagina tot bung, surtot sanadad, ma er blers plascheirs e success.
Pertutgont las visiuns, veia scu egna dallas ampremas prioritads da fixar fegnameiras per igl nov cumegn. E chegl sen differents camps, scu per ex. l’economeia, igl turissem, la scolaziun, la cultura ed uscheia anavant. Chegl è pero betg angal la tgossa digl mastral, chellas fegnameiras ston neir elaboradas dall’antiera suprastanza.

Sen cunsegl da differentas
varts niron nous betg
a leir midar dalunga tot.
Sen Vous scu mastral ed igls Voss consuprastants ansemen cun l’antiera administraziun spetga en onn da gronda lavour ainten la realisaziun digl nov cumegn. Noua vasez las prioritads?

Leo Thomann: Schinavant tgi igl suveran sustigna igl project digl hotel ed abitaziuns a Barnagn e Viols igls 10 da schaner, noua tg’ia sper sen ena clera decisiun positiva, ò chel project amprema prioritad. Dasperas dattigl naturalmaintg bler oter da piglier a mang. Adattar las leschas principalas, elaborar regulativs da taxas, fixar igl plan da finanzas e d’investiziuns. Nous ans vagn laschea infurmar igl davos taimp da tottas suprastanzas sur digls affars currents e digls projects urgents. Ossa niron nous a valutar chellas infurmaziuns e fixar las prioritads. Sen cunsegl da differentas varts niron nous betg a leir midar dalunga tot, mabagn ans concentrar sen en pêr tgossas, elaborar chellas e sarar giu talas avant tgi antschever otras. Nous speragn sen la pacienztga dalla populaziun e la tgapientscha schi vo betg tot schi spert scu spitgia.

La repartiziun digls departamaints sen igls suprastants è succedeida, è chella definitiva u angal provisorica, quasi ad amprova?

Leo Thomann: Nous vagn aposta repartia igls departamaints a taimp, per tgi la populaziun scu er igls collaboratours saptgan tge persunga tgi è responsabla per tge affar, e tgi possan sa drizzar directamaintg agl responsabel. I stat an cumpetenza dalla suprastanza da far midadas digls differents affars ainten igls singuls departamaints e schi fò basigns er da midar departamaints. An cass tgi vasagn tgi l’egn u l’oter commember da suprastanza fiss surcargea ed en oter manc, nironsa a far las duevlas midadas.

Nous niron an mintga cass a
reager spertamaintg e speragn
er sen la flexibladad
da noss collaboratours.

Igl persunal tgi era avant pladia tar igls singuls cumegns, ins ò sen giaveisch surpiglia ainten la nova administraziun. È la dumonda digl persunal damais schlieida, vot deir tgi ins chinta da saveir neir siva agls pensums cun igl persunal actual?

Leo Thomann: Igl mument èn tots collaboratours infurmos sur digl pensum e post da lavour. Nous managiagn tgi vess d’esser pussebel da neir siva agls basigns actuals. Ma er cò niron nous a persequitar cuntinuadamaintg tge tgi funcziunga e tge betg. Nous niron an mintga cass a reager spertamaintg e speragn er sen la flexibladad da noss collaboratours.
Ena fusiun, ena decisiun acceptada cun igl contract da fusiun è tgi l’administraziun vigna a Tinizong. Vign chegl realiso 100%, resta navot ple a Savognin?

Leo Thomann: L’administraziun cun las partiziuns dall’administraziun generala, finanzas incl. uffezi da taglia, uffezi da biagier e la canzleia cun igl spurtegl èn ainten la tgesa communala a Tinizong. Er ia scu mastral va igl mies biro ainten chel bietg. L’administraziun forestala sa catta mademamaintg a Tinizong, aint igl biro digl luvratori dasper la rezgia. Nigna midada dattigl tigl codesch funsil. Chel resta scu anfignen adaco ainten la villa Manzi a Savognin. Ainten la tga communala digl anteriour cumegn da Savognin saro er igl biro digl manader dalla partiziun forestalesser/gruppa da lavour. Chegl aglmanc all’antschatta. Igl responsabel ò pero per mangs dad evaluar scu tgi l’antiera partiziun dallas ovras vign organisada agl futur. Perchegl ègl pussebel tgi dat lò anc midadas.

Ia pains tgi l’influenza dallas parteidas vegia betg ena
tala impurtanza sen scalem communal.

Ainten la nova suprastanza vainsa ena maioritad absoluta cun persungas dalla parteida liberlademocrata (Leo Thomann, Toni Sonder, Giancarlo Torriani). Vainsa da chintar an general cun ena politica ferm liberala cun schi pacas leschas e schi pacs regulativs scu pussebel, damais deregulaziun?

Leo Thomann: Ia pains tgi l’influenza dallas parteidas vegia betg ena tala impurtanza sen scalem communal, scu sen camp cantunal e federal. La tenuta digls singuls suprastants niro loancunter per franc ad influenzar la politica. Mia tenuta è liberala ed igl mies intent è da lascher tanta libertad ma er responsabladad a mintga abitant, scu pussebel. Schi savagn restranscher las leschas, ordinaziuns e reglamaints dapenda naturalmaintg er dalla populaziun, da sias pretensiuns e giaveischs.

Gio ainten las ampremas seiras d’infurmaziun e las ampremas radunanzas communalas è sa musso, tgi igl lungatg vign ad esser en problem. Schibagn tgi gl’è fixo cler e bagn ainten la constituziun, tgi igl rumantsch seia igl lungatg uffizial digl cumegn da Surses. Gl`è nia en tant opposiziun da chels tgi son betg rumantsch e schibagn da vart dalla suprastanza transitorica scu er dalla nova i tunga pitost tenor cumpromiss, vot deir mez rumantsch e mez tudestg. E chegl uscheia?

Leo Thomann: Chegl veia betg uscheia, igls cumegns èn nias manos an rumantsch, cun exepziun digl cumegn noua tgi igls investours da glianga tudestga èn stos preschaints. Nous niron er a manar anavant chella practica. Tgi dovra da tottas varts igl vicendevel risguard e toleranza an nossa situaziun è cler, ed ia sper e spetg propi tgi chel ager possa neir accepto da tottas varts.

Lungatg uffizial rumantsch vot atgnamaintg deir, tgi tot chegl tgi vign fatg aint igl cumegn seia rumantsch davent dallas sedutas da suprastanza, la radunanza communala, l’administraziun e correspondenza cun la populaziun ed igls exercezis da pumpiers seian per rumantsch?

Leo Thomann: Las sedutas da suprastanza vignan manadas an rumantsch an ancligientscha cun Karin Hersche, tgi è da glianga tudestga, tgapescha pero rumantsch. Mademamaintg vignan igls protocols redigias an rumantsch. Ainten la correspondenza nignsa ans adattar alla populaziun, brevs rumantschas niron raspundeidas an rumantsch, tudestgas an tudestg. Pertutgont igls exercezis da pumpiers na dattigl tenor mias infurmaziuns nigns meds d’instrucziun an rumantsch e cotras ègl igl mument betg pussebel da manar tras tals an rumantsch. Nous vagn er en problem da recrutar avonda gliout per igl sarvetsch da pumpiers ed ischan er ranviias sen tals da glianga tudestga, tgi nissan strousch a far part ad exercezis rumantschs.

Ossa, i dat chella clausla supplementara aint igl artetgel da lungatg. Chella dei tgi nign dastga esser restranschia ainten igls sies dretgs politics perveia digl sies lungatg. Chegl dattigl pero nagliour utro. Angal schi ins vo a Tusang, vign nign a piglier risguard segls Rumantschs, e giu Turitg anc pi pac. Pero ins peglia er betg risguard giu Losanna u giu Lugano p.ex. sen chels dalla Svizra tudestga. Cò ins ò mai santia da talas clauslas?

Leo Thomann: Chella clausla meziunada è fixada aint igl contract da fusiun. Tiers chegl è la madema clausla er neida surpiglida sen proposta d’ena gruppaziun a caschung digl cumegn constitutiv, aint igl artetgel 5 dalla constituziun digl cumegn da Surses. A me n’è betg ancunaschaint schi dat an oters cumegns talas clauslas u betg. Ord mia vista è decisiv tgi la clausla è fixada aint igl contract da fusiun e stò cotras neir exequeida an chel senn.

Da Bumang è sto è igl Voss amprem de d’uffezi scu nov mastral digl cumegn da Surses. Tge giavischez per igl 2016, scu mastral?

Leo Thomann: An amprema lengia giaveischa a l’antiera populaziun scu er a tots noss giasts en ventirevel onn nov.
Ia giaveisch pinavant ena bunga e fritgevla collaboraziun cun tot igls funcziunaris e collaboratours digl noss cumegn da Surses.
Ia sper tgi las singulas vischnancas da noss cumegn creschan spertamaintg ansemen, cun respect e toleranza vicendevla e tgi saptgan ans mussar unias vers anor.
Ed alla fegn tg’ia possa adampleir e manar tras igl mies uffezi pigl bagn e per la cuntantientscha dall’antiera populaziun.

Angraztg per igl discurs ed i giavischagn en bung mang per exequeir igl Voss pensum pretensious.


Legenda:

Leo Thomann, igl mastral digl nov cumegn Surses an sies biro: el ò la ferma voluntad da leir igl migler per igl cumegn e la sia populaziun.



Contribuziun Pagina da Surmeir




| Home |
 
<<<<Novitads>>>>
Igl antier regal an eneda

Igl antier regal an eneda

Pagina da Surmeir
07.01.2016 - 07:56

pb. Ferdinand Parpan è en fegl dad emigrants da Vaz. El è mort igl 2004
cun 102 onns a Paris. Scu vaschign d’onour digl cumegn da Vaz, ò el regalo igl 2002 an ota vigliadetna 121 objects agl Museum local Vaz. Dumengia passada è stada la vernissascha ainten la Sala Parpan.

Igls perdavants da Ferdinand Parpan èn emigros an Italgia. Ensacuras è igl bab rivo a Paris. Ferdinand Parpan è davanto artist ed ò luvro ena lunga veta principalmaintg scu sculptour ainten la capitala dalla Frantscha.
A Vaz èn igls davos decennis diversas persungas s’occupadas dalla perscrutaziun digls emigrants. Egn dad els è Jean-Claude Cantieni. Ed ensacu ins è er rivo sen Ferndinand Parpan ed ò piglia se contact e fatg ad el ena visita. Avertia da sia derivanza da Vaz, è igl scharmant Franzos Grischun s’interesso pi ferm per sia patria d’origen ed igl matg 2001 an l’ota vigliadetna da 99 onns è igl sculptour sto a Planeiras sen visita. Cun chella occasiun ò el survagnia igl vaschinadi d’onour.
Quasi scu rancunaschientscha ò Ferdinand Parpan fatg igl 2002 en generous regal a sies cumegn d’onour cun surdar 121 sculpturas e maletgs. Ena delegaziun da Vaz ò dastgea far la tscherna aint igl atelier a Paris ed ins ò transpurto la custevla fitgira a Vaz.

Ainten la Sala Parpan
Igl artist è alloura mort igl onn 2004. Chels da Vaz on lia render onour ad el e construia a Vaz Zorten tranter la tgesa e la clavadeira digl Museum local Vaz, ena annexa tgi ins ò numno Sala Parpan. Chella sala n’è pero betg schi gronda. Ella duess sarveir per exposiziuns lateralas digl museum tgi mossa permanentamaintg l’antiera cultura purila digls decennis e tschentaners passos ainten la tgesa e la clavadeira. Ins ò er gia exponia sculpturas da Ferdinand Parpan, pero adegna angal ena pitschna selecziun. Per solit an cumbinaziun cun artists contemporans digl li.
La suprastanza dall’uniun digl Museum local Vaz, actualmaintg presidiada da Marlies
Eugster, ò adegna gia igl giaveisch da leir mussar eneda igl antier regal da Ferdinand Parpan. Vot deir tots 121 objects tgi èn rivos a Vaz. Toni Parpan scu commember dalla suprastanza dall’uniun ò piglia an mang dad organisar e realisar ena exposiziun cumplessiva digl regal digl sculptour da Paris. Chegl n’è betg sto schi simpel causa dallas relaziuns restranscheidas digl spazi. Pero ins ò gist via ainten chellas relaziuns ena parallela tar igl atelier da Ferdinand a Paris, noua tgi igls objects eran deponias sur ples etaschas sen en spazi relativamaintg strètg.
Digl reminent èn tot igls objects dalla donaziun cataloghisos. Mintga object porta igl tetel original tgi igl artist veva do. «I vagn eneda er ampruo da metter igls tetels digls objects an tudestg. Gl’è pero betg schi simpel da transponer dad en lungatg ainten l’oter e tuttegna tigneir l’originalitad», ò managea Jean-Claude Cantieni tgi è sto alla testa dalla delegaziun tgi è stada a Paris ed è er participo da maniera decisiva ainten la tgira digl regal.
Chegl tgi ins so anc betg è, tge tgi duess capitar cun tot igls 121 objects siva l’exposiziun tgi cozza anfignen la fegn favrer.

Las pi diversas materialias
Ferdinand Parpan era en artist cun bleras facettas. Schibagn puncto tematicas tgi el ò piglia per la realisaziun da sias sculpturas e maletgs scu er puncto grondezza e materialias cattainsa tot las variaziuns. E tuttegna ins canoscha spertamaintg igl sies stil. Detagls svaneschan e l’expressiun centrala domineschan an spezial las sculpturas. Tgi el vegia alloura luvro cun metal, cun lenn, cun crap u cun cheramica, las sculpturas èn savens glischas e cun conturas radondas. Er er schi digl material e dalla furma annò èn las figuras mecta staticas, schi on ellas tuttegna ferma expressiun dinamica. Tematicas tgi vignan avant savens tar Ferdinand Parpan, èn persungas e lò cun predilecziun musicists ed alloura animals e lò ò igl elefant ena muntada dominanta.
Tiers tgi igl artist è per regla sa restanschia sen igl essenzial, ins catta tar el er sculpturas tgi mossan per exaimpel igl carstgang an sies esser natural, figuras classicas.
Igl Museum local Vaz è avert mintga mesemda e gievgia scu er la davosa dumengia digl meis mintgamai dallas 13.30 - 17.00.


Legenda:


La presidenta dall’uniun digl Museum local Vaz, Marlies Eugster alla vernissascha da dumengia passada cun Jean-Claude Cantieni, tgi ò messa a strada igl contact cun Ferdinand Parpan.



Contribuziun Pagina da Surmeir




| Home |
 
<<<<Novitads>>>>
105 kilos per igls basignous

105 kilos per igls basignous

Pagina da Surmeir
07.01.2016 - 07:54

pb. Siva digl 1997 dattigl an Svizra en’acziun caritativa per basignous an Svizra ed agl exteriour. Ella sa nomna «2 x Nadal». Er igl Radio Rumantsch è participo ed è sto igls 29 da december cun ena emissiun da rimnada directamaintg davent dall’Ustareia Alpina a Salouf.

«2 x Nadal» è en’acziun communabla dalla SRG/SSR, la Posta Svizra e la Crousch Cotschna Svizra. Ella antscheva mintgamai dalla viselgia da Nadal e cozza chest onn anfignen igls 9 da schaner. I vignan rimnadas robas scu victualias tgi von betg a mal scu pasta, reis, ieli e conservas conservablas aglmanc 6 meis, artetgels d’igiena e da tualetta scu savung, schampo u pasta da daints, material da scola e da papetaria per uffants, calzers d’unfants novs.
Mintg’onn vignan ansemen passa 70 000 pachets. Chels vignan transpurtos gratuita-maintg dalla Postsa Svizra a Wabern tar la centrala dalla Crousch Cotschna Svizra. La mesadad digls pachets vo a gliout basignousa an Svizra e l’otra mesadad a persungas basignousas ainten las teras digl ost dall’Europa, principalmaintg ad unfants.
La SRG/SSR sustigna l’acziun medialmaintg cun far adegna puspe attent igl auditori all’acziun ed er cun eir ainten las vischnancas e far ena rimnada activa.
Er igl Radio Rumantsch sa participescha. Igls 29 da december ins è sto ainten l’Ustareia Alpina a Salouf ed igls 7 da schaner ins è a Vella.
Ena bela rimnada
Radio Rumantsch cun la moderatoura,
Marionna Lombriser è damais stada igls 29 da december a Salouf. Anvidos èn tots chels tgi on interess ed igl café è gratuit. Cumpareidas èn tranter 30 e 40 persungas, er dallas vischnancas vaschignas. Scu post extern ins infurmescha tranter las 09.30 anfignen las 11.30 ed ins rapporta adegna puspe sur dalla rimnada ed i vign discurria cun auditours dad RTR e persungas, tgi èn cumpareidas per sa participar alla donaziun da «2 x Nadal».
Marionna Lombriser ò antschet la sia rapportascha davent da Salouf cun preschentar igl hospitant, igl ustier dall’Ustareia Alpina, Stephan Weyrich. En om tgi è nia notiers e tschertga cun indigens e giasts da porscher ensatge spezial scu travagl gastronomic ainten ena bela cuntrada. Tgi mantga la neiv seia igl mument anc nign problem, essend tgi seia bel’ora e blers geian a spass tranter Riom, Parsonz, Mon e Salouf e passan uscheia tar el davant igl isch-tga e vegian adegna u fom u seid.
Paulina Dedual da Parsonz è ena fidevla auditoura dad RTR. Ella sa participescha er adegna puspe agls gis. Er ella è cumpareida cun regals per «2 x Nadal». Ella veva purto savung spezial ed ielis da bogn spezials, tgi ella survign da paraints alla Svizra franzosa. Ed ella ò panso cun regalar chels artetgels spezialmaintg a chels dalla Serbia, tgi on simplamaintg angal pac da chellas tgossas e gioldan ferm da survagneir chegl.
Sep Antona Bergamin è sto igl sagond giast tar Marionna Lombriser. Er en auditour ancunaschaint agl RR. El è rivo cun reis e cun pasta ed igls sies pansierts èn principalmaintg tar igls unfants tgi èn an basigns.

Tarmagls per igl svilup digl unfant
Tarmagls è er ena categoria da regals per l’acziun «2 x Nadal». E cò ò Marionna Lombriser anvido en’experta, Zegna Pittet-Dosch da Cunter. Ella è er eneda stada redactoura tigl Radio Rumantsch ed era lez mument responsabla per l’acziun «2 x Nadal» tar RTR. Oz è ella scolasta ed ò dus unfants pitschens da tschintg e treis onns. Dasperas è ella anc presidenta dalla pro juventute Surses. E gl’è prest cun sasez tgi ella ò purto tarmagls sen la meisa da donaziuns a Salouf. Per igl sies mattatsch pitschen ò ella purto blocca per construeir diversas tgossas e per igl pi grond fletters e co-deschs da malager per igls unfants creativs. «Far tarmagls è betg angal ensatge tgi fò plascheir agl unfant, mabagn en basigns elementar. En basigns gist schi impurtant scu magler, bever e durmeir. Cun far tarmagls tgapescha igl unfant igl mond. Independent da tge part digl mond e da tge cultura tgi el dereiva», ò manage Zegna Pittet. Cun far tarmagls rimna el er bleras experientschas per la veta. Per exaimpel desillusiun u rabgia, pero er luschezza e plascheir. Tarmagls duessan er promover la fantascheia digl unfant. Ed i seia betg impurtant dad aveir blers tarmagls.
E scu para dattigl er anc ainten Svizra unfants tgi veivan cun lour genitours agl our u schizont ainten la povradad ed i mantgan er daners per cumprar tarmagls. Ed er a chels duess l’acziun «2 x Nadal» saveir gidar.

Visitaders generous
Scu tgi Marionna Lombriser ò alloura detg, seian igls visitaders ainten l’Ustareia Alpina a Salouf stos fitg generous: la gronda meisa da donaziuns era bagn amplaneida ed ins vegia per part er gia da metter igls regals sot meisa. Sen la meisa ins vaseva digltotta sorts mangiativas scu pasta, reis, conservas, dultschems ed alloura tarmagls da diversa speztga ed artetgels da higiena e tgira digl corp. La peisa da chels regals tgi èn nias rimnos per l’acziun para dad esser en grad per misiriar. E tot las donaziuns tgi èn neidas ansemen a Salouf pasavan 105 kg.
Ed ossa è dumando igl sarvetsch da La Posta, tgi è participada ve dall’acziun cun transpurtar la roba a Wabern dasperas Berna. Chel de la tura a Salouf veva Margarita Bergamin da Cunter. Ella è alloura rivada all’Ustareia Alpina per igls pachets da «2 x Nadal». E scu tgi ella ò rachinto a Marionna Lombriser, ins vegia tar la Posta gugent, schi igls pachets seian betg mengia gronds e betg mengia grevs. Tgi ins saptga purtar bagn els, ossa tgi ins dastga betg duvrar ple cordas. Roba fragila seia bung, schi ella seia bagn pulstrada, pertge schi en pachet detta eneda or da mang, possigl alloura tgunsch esser tgi ensatge rompa.

Legenda:

Margarita Bergamin da Cunter è alloura rivada sen la sia tura dalla Posta per piglier cun ella igls pachets cun las donaziuns tgi von a Wabern.



Contribuziun Pagina da Surmeir




| Home |
 
<<<<Novitads>>>>