<<<<Novitads>>>>
Archiv da novitads

[ Novitads actualas ]

 



Novitads digl:
  

<<<<Novitads>>>>
Lavour ed interpresas vignan pi raras

Lavour ed interpresas vignan pi raras

Pagina da Surmeir
27.11.2014 - 17:14

pb. Las interpresas da biagier antschevan a s’accorscher ena recessiun. Tenor ena studia duess la lavour sa redutgier aint igl Grischun anfignen igl 2019 an media per 11%. Las secziuns digls impressaris tschertgan novas structuras.

Avant en po d’onns veva la secziun digls impressaris Grischun central manevel 20 interpresas. Chels taimps èn passos. Ossa dattigl anc 9 interpresas. Perchegl ins fò las radunanzas ansemen cun las secziuns vaschignas. L’emda passada è chegl sto ansemen cun la secziun Valragn a Savognin ainten la tgesa uffer sa. Mano la radunanza ò iglo president dalla secziun hospitanta, Nicolin Luzio.
Essend tgi la lavour niro a sa sminueir, betg igl davos perveia dall’iniziativa dallas sagondas abitaziuns, ed i daro pi tgunsch anc pi pacas interpresas da biagier tgi daples, tschertga l’associaziun grischuna digls impressaris da sa restructurar.

Tigneir ve dallas regiuns
Preschaint a Savognin era er igl president cantunal Markus Derungs da Tavo. El ò preschento agls preschaints an tge direcziun tgi la restructuraziun duess eir. Per sondar las pussebladads è neida institueida ena cumischung. A chella faschevan part er Nicolin Luzio e Hannes Parpan scu commember dalla suprastanza cantunala. Dasperas eran er ainten la cumischung experts externs tgi on analiso la situaziun da maniera professiunala.
E directiva per la cumischung è er stada ena retschertga tgi ins ò fatg tar igls commembers. E plaschevlamaintg vegian dus terzas piglia la peda da ramplaneir la retschertga e dalla returnar.
Egna dallas dumondas centralas era, schi ins viglia schliier se las secziuns e centralisar l’antiera tgossa tar l’uniun cantunala. E cò è sa resulto tgi ins vei betg ple igl scopo dallas secziuns, pero ins less tuttegna anc tigneir las regiuns. E la varianta tgi ò gia igl pi grond sustign è chella da parteir se igl cantun an quatter regiuns. Mintga regiun duess esser represchentada commensuradamaintg ainten l’uniun cantunala e mintga regiun duess aveir aglmanc dus occurrenzas ad onn. Scu resortia dalla retschertga èn cunzont dus tgossas d’impurtanza per igls impressaris: infurmaziun ed idenditad. L’infurmaziun niss anavant an amprema lengia dall’uniun cantunala antras igl secretariat e l’idenditad cattessan igls commembers ainten la regiun.

Regiun ost
Tar tgenegna dallas quatter regiuns duess tutgier igl Grischun central? Tenor la cumischung dessigl ena regiun «nord» cun la regiun Plessur, Landquart, Purtenza, Tavo ed igl Plang cun 68 interpresas. Ena sagonda regiun «ost» cumpigless l’antiera Nagiadegna cun Val Müstair e las dus valladas taliangas cun 47 interpresas. La regiun «vest» fiss l’antiera Surselva cun 23 interpresas ed i rastess la regiun «sid» cun igl Grischun central, vot deir Surmeir e Viamala inclusiv la Mesolcina cun 32 interpresas.
Decidia sur da chesta restructuraziun vign definitiv dalla radunanza generala igl matg 2015.
Ins painsa tgi mintga regiun duess esser represchentada ainten la suprastanza cantunala cun dus commembers.
Igls davos 16 onns è igl Grischun central sto represchento ainten la suprastanza cantunala da Hannes Parpan da Lai. La sia demissiun è definitiva. El ò vurdo anturn per en successour ed ò er catto en om tgi fiss interesso, ainten la perasunga da Diego Luzio da Savognin. El ò anc da neir eligia dalla radunanza generala.

Per la regiun vignigl mender
Scu tgi igl president dalla secziun Grischun central ò scretg aint igl sies raport per mangs dall’uniun cantunala, vign la regiun turistica a santeir anc pi ferm tgi otras regiuns las consequenzas dall’iniziativa dallas sagondas abitaziuns. An ena dumonda vegian igls commembers giuditgia igl svilup vurdond anavant pitost negativ. E chegl uscheia, tgi ni per igl persunal da tschep scu er per igls staschuniers seia ena occupaziun garanteida. Gio igls davos dus onns vegian las interpresas digl Grischun central gia da redutgier igl domber digls staschuniers, pero per igl 2015 vigna chegl a succeder er per igl persunal da tschep. Pi paca lavour monta er daple pressiun sen igls prietschs. En segn tgi la situaziun vigna mendra veia Nicolin Luzio er tar igl fatg, tgi las reservas da lavour tar las interpresas seian igl mument per dus meis. E chegl seia tuttegna en mez meis pi pac tgi anc avant en onn.

La construcziun ota
s’accorscha ferm
Via sur igl antier cantun èn las cefras betg anc avant mang per igl antier onn. Per igl amprem semester ins ò tuttegna registro ena reducziun dalla lavour da - 9.3%. Pertutgeida è stada principalmaintg la construcziun ota. Antradas èn incumbensas per las interpresas da 517.7 miu. Schi bass ins era mai sto siva digl 2007 betg ple.
Sch’ins peglia angal la construcziun da tgesas ed abitaziuns, alloura è la reducziun stada per igl amprem semester 2014 impressiunonta -25.1%. E per igl rest dalla construcziun ota schizont - 43.4%.
Cun las perspectivas tgi rigian igl mument puncto lavour per las interpresas da construcziun, davaintan las lavours digl mang public adegna pi impurtantas. Igl onn passo èn chellas stadas an en importo da 645.4 miu. e 59.8 miu. daple tgi igl onn avant.

Lavours digl mang public
on adegna daple muntada
Da vart dall’uniun cantunala digls impressaris vign igl quantum da lavour digl mang public per igl 2015 giuditgia scu plaschevel. Chegl betg igl davos graztga agl tunnel digl Alvra. Igl total dad investiziuns schea cotras per 10.2% sur igl onn current. E cotras vo igl volumen total dad incumbensas da construcziun antras igl mang public per l’amprema geda sur 50%. Da l’oter mang fò chel svilup er en gnoul chitos agls impressaris, essend tgi dat ena tscherta dependenza dallaa interpresas digl mang public. «Cotras vign la dinamica dalla branscha en tant strapatscheda agl avigneir», ins constatescha tar l’uniun cantunala.
Ena buna part dallas investiziuns digl mang public vo ainten las veias: 113.5 miu. per veias naziunalas, 74.5 miu. per veias principalas, veias da colliaziun 36.3 miu. e mantignamaint dallas veias cantunalas 77.2 miu. Ainten la nossa regiun dattigl tscho e lò diversas lavours pi pitschnas, pero betg projects pi gronds.
Tar la construcziun ota investescha igl cantun directamaintg 33.7 miu., dat contribuziuns a terzs dad 11.8 miu. e per igl mantignamaint digls agens bietgs vign impundia 8.1 miu.
Ena part tgi pertotga er igl cantun èn migliuraziuns per 28.0 miu., clavadeiras novas 24.0 miu. e sanaziuns da tgesas 10.9 miu.
Investo vign er mintg’onn aint igl gôt. Igl 2015 èn chegl construcziuns da schurmetg per 17.9 miu. ed equipaziuns (veias) per 19.0 miu.
Sustigns finanzials dat igl cantun er tar projects dad ava. Chegl èn per igl onn proxim 22.0 miu. per las avas tschoffas ed 11.0 per igl provedimaint d’ava.
Vetiers vignan per per igls impressaris er anc lavours digls cumegns, corporaziuns, regiuns etc.


Legenda:

La situaziun da lavour per las interpesas da construcziun vign a neir mendra igls onns proxims.





Contribuziun Pagina da Surmeir




| Home |
 
<<<<Novitads>>>>
Savognin ed igls skiunzs

Savognin ed igls skiunzs

Pagina da Surmeir
27.11.2014 - 17:13

pb. I dovra betg sainz’oter daples skiunzs, chels tgi von gio cun skis stuessan eir en po daple. Chegl è igl facit dad ena studia digl Forum Economic Grischun. Scu reagescha p.ex. Savognin Pendicularas SA? En discurs cun la directoura, Manuela Seeli.

Igl Forum economic Grischun ò cun sia studia publitgeida da curt piglia en po la tema allas pendicularas: igl domber digls skiunzs vign betg a sa redutgier agl avigneir ed a restar ple u manc constant. È chest resultat per Vous ena surpresa?

Manuela Seeli: Ea e na. Nous disponign naturalmaintg er cuntinuadamaintg dallas cefras digls deis da skis tgi conferman chellas cunaschientschas – i daro betg pi pacs skiunzs. Angal vignan chels a sa reparteir oter.

Na, nous vagn betg speculo fallo

Tar Savognin Pendicularas SA ins ò igls davo onns generalmaintg discurria dallas amprema antradas da skiunzs. La studia punctuescha pero tgi chegl na seia betg igl chito principial, mabagn igl domber digls deis da skis. Vez speculo fallo?

Manuela Seeli: Na, nous vagn betg speculo fallo. Las ampremas antradas da skiunzs sa movan tar nous igls davos 10 – 15 onns tranter 225 000 e 270 000. Las differenzas èn naturalmaintg an consequenza da treis factors: ora, valeta digl daner e l’economia. E betg sen fundamaint digl fatg tgi fissan considerablamaintg pi pacs skiunzs.

Vignigl ossa a dar ena midada da strategia digl marketing tar Savognin Pendicularas SA?

Manuela Seeli: Na, nous planisagn betg ena midada da strategia. Nous persequitagn anavant la nossa strategia da famiglias.

Ossa valigl
da tagler giu
en toc schi grond scu pussebel
dalla turta

Damais, tiers ena ferma sminuaziun tar las naschientschas, tiers tgi blers secundos von betg cun skis, tiers la ferma concurrenza antras viadis aint igls martgeas e vacanzas agl mar ins pò parteir digl fatg, tgi igl domber da skiunzs vign ple u manc a restar tuttegna. Ossa vogl per parteir se la turta?

Manuela Seeli: Exact. Ossa valigl da tagler giu en toc schi grond scu pussebel dalla turta. E chegl cun purscheidas attractivas e chegl an ena buna relaziun prietsch/prestaziun. Dad esser permanentamaintg preschaint sen la fiera e da fascinar igls giasts per igl sport sen la neiv!

Schi ins peglia specificamaintg Savognin, on er las pernottaziuns sa sminuia ferm igls davos 10 onns. Cun novs giasts ed ulteriours letgs tgods ins savess augmentar schibagn igls deis da skis scu er igl domber digls giasts dalla destinaziun. È chesta strategia dobla igl ov da Columbus?

Manuela Seeli: Igl total dallas pernottaziuns n’è betg sa redutgia – las pernottaziuns ainten igls hotels èn eidas fermamaintg anavos, essend tgi blers letgs ainten igls hotels na dattigl betg ple. Novs letgs tgods gidessan an spezial allas pendicularas e nous savessan er gudagner novs giasts. Ainten la vendita stuainsa adegna puspe constatar tgi dess blers giasts tgi mussessan grond interess ve dad ena dimora a Savognin, chel interess so pero betg neir realiso per mancanza da letgs ainten igls hotels.

Savognin è
per elaborar dretg ed intensiv la fiera pitost mengia
pitschen.

Igls davos onns è puncto marketing adegna nia discurria da gudagner novas fieras. Angal ord vista dallas pendicularas e tenor la studia digl Forum Economic Grischun fissigl mianc basigns dad eir chella veia pi cumplitgeida, mabagn ins pudess piglier la veia simpla e carmelar chellas persungas tgi von gio cun skis, dad eir en po pi dei?

Manuela Seeli: Chegl è franc ena pussebladad. Grond potenzial vasainsa pero sen la fiera svizra – angal sch’ins painsa ve da chels numerous Svizzers tgi passaintan per divers muteivs lour vacanzas da skis ainten las nossa teras cunfinantas. Schi ans gartagess da far plausibel a chels, tgi dat er an Svizra diversas offertas fitg attractivas per famiglias ed oters, alloura vessans gio gudagnea fitg bler. Savognin è per elaborar dretg ed intensiv la fiera pitost mengia pitschen.

Igls skiunzs von lò, noua tgi amplai igl pi bagn: las pistas, las relaziuns da neiv, la variaziun, igls indrez da transport, las offertas/prietschs etc. Ins vign ossa a Savognin a metter peisa lò, noua tgi ins so aveir influenza?

Manuela Seeli: Nous vagn ena planisaziun sur ples onns tgi nous persequitagn consequentamaintg tenor las nossas pussebladads finanzialas. Chegl tgi nous dallas pendicularas savagn realisar nusezs, glez faschainsa tenor pussebladad.

Dalla davosa radunanza digls acziunaris on Savognin Pendicularas SA annunztgia da leir far diversas investiziuns. Igl cumegn da Savognin ò decidia da sustigneir la societad. Vignan igls resultats dalla studia anc ad accellerar la realisaziun digls projects?

Manuela Seeli: La studia influenzescha betg igl noss plan d’investiziuns. Nous cunaschagn igls noss pensums da tgesa e nign a realisar chels tenor igls noss plans e cun igls meds finanzials tgi ans stattan a disposiziun. E chegl schi spert scu pussebel. La stad/aton 2014 vainsa investo 1.5 miu. An divers projects d’infrastructura e sanaziun (sanaziun digls neivadoirs 1. etappa, demontascha Stanegn, ena nova maschina da far pista etc.).

Schi ins vo sen pista u betg dependa fermamaintg dall’ora. Igls davos onns ò l’ora betg adegna managea bagn cun igls sportists sen la neiv. Schi chegl èn segns dad ena midada digl clima laschainsa ord discussiun. Pero dasperas la purscheida sen las pistas duvressigl an mintga cass er ena miglra purscheida da schlet’ora?

Manuela Seeli: Dad aveir alternativas correspondentas agl taimp ed adattadas per maglias ainten la la val fiss gio dadei da basigns per l’antiera destinaziun!

Angraztg per igl discurs.


Legenda:

Manuela Seeli, la magnafatschenta da Savognin Pandicularas SA è bagn ancletga cun igls resultats digl Forum Economic Grischun, pero so la societad betg investar daple chegl tgi ins ò a disposiziun.



Contribuziun Pagina da Surmeir




| Home |
 
<<<<Novitads>>>>
Dad onn tar onn daple commembers

Dad onn tar onn daple commembers

Pagina da Surmeir
27.11.2014 - 17:11

G.N.S. Per l’amprema geda an sia istorgia ò la secziun daple tgi 800 commembers. Igl davos onn èn las colonnas d’ageid stadas 13 an acziun ed igl pi savens an Surses. An en onn sa reteira igl president Marco Ronchetti.

Igl Club Alpin Svizzer è cun
143 000 commembers igl pi grond club da sport tgi dat an Svizra. Chel domber digls commembers è repartia sen 111 secziuns ed egna da chellas è la secziun Piz Platta. Digl 1904 anfignen igl 1998 veva chella nom secziun Ragn posteriour ed ossa siva da 16 onns secziun Piz Platta. Da preschaint ò la secziun 818 commembers e cun chel domber surpasso per l’amprema geda an sia istorgia la cefra dad 800 commembers. Siva dalla radunanza generala 2013 èn antradas 49 persungas ainten la secziun e sorteidas da chella èn 31. Igl 800avel commember è sto David Carpanzano da Coira e tar la radunanza generala da venderde passo a Tusang è el nia undro persiva.

Sainza en sulet accident
Marco Ronchetti da Tusang stat siva digl 2005 agl timung dalla secziun Piz Platta digl Club Alpin Svizzer. El ò renunztgia ad en rapport annual pi detaglea cun aveir retschet mintga commember chel per posta. Scu tgi igl president ò detg, vegian igls commembers fatg pulit adiever dallas purscheidas da turas e chegl la stad scu er igl anviern. Grond interess vegia er sviglia la purscheida da turas 50 plus, uscheia tg’ins cuntinuescha gugent cun chella purscheida. En fatg plaschevel seia, tgi eneda daple seia igl onn da turas dalla secziun ia a fegn sainza en sulet accident, ò detg Marco Ronchetti cun plascheir. Chegl seia cunzont er en maret digls guids da muntogna e digls manaders da turas. Igls passa 20 manaders da turas e guids da muntogna canoschan fitg bagn las relaziuns aint igl Grischun central e vetiers vign, tgi els on er ena gronda experientscha.

Nignas demissiuns
Gia dad eliger on igls 80 preschaints er tschintg persungas tgi appartignan alla suprastanza dalla secziun Piz Platta. Reeligia scu schef da turas d’anviern è nia Geni Ballat da Parsonz. Cassiera resta venavant Petra Battaglia ed igl madem vala per l’actuara Sandra Pellegrini, tottas dus sesentas a Scharans. Scu schef dallas colonnas da salvamaint è nia confirmo Jürg Gartmann da Masein. Pigl scliviglier d’unfants segna venavant Nando Giovanoli da Beiva. Marco Ronchetti ò communitgia tgi tar la radunanza generala 2015 sa reteira el da president. El spera da pudeir preschentar an en onn en successour per chel uffezi. Manuel Schneider da Tusang ò mano bagn igls davos 11 onns la partiziun «JO» dalla secziun Piz Platta ed er el ò detg tgi an en onn surlascha el chel pensum a forzas pi giovnas. Nina Hemmi da Pignia vign a surpiglier chel uffezi ed ella sa legra gio ossa da luvrar cun mattas e mats dalla «JO». Igls ulteriours quatter commembers da suprastanza èn betg stos an elecziun. An tot 22 alpinists ò Marco Ronchetti dastgea onorar per lour commembranza fidevla da 25 anfignen 65 onns. Da nossa regiun sa catta tranter igls undros, Lorenzo Giovanoli da Beiva, tgi è siva da 25 onns commember digl Club Alpin Svizzer.

Er an acziun tar igl accident dalla Veiadafier retica
Igl rapport annual da Jürg Gartmann, igl schef dalla gruppa da salvamaint dalla secziun, ò danovamaintg testifitgia tgi las colonnas d’ageid èn da fitg gronda impurtanza per la secziun e cunzont per las regiuns. Igls davos 12 meis èn igls salvaders stos 13 gedas an acziun e quatter gedas èn els stos ranviias agl ageid dalla Rega. An cumparaziun cugl 2012 èn las colonnas d’ageid stadas an acziun eneda daple. Remarcabel è pero tuttegna, tgi scu gio igls onns avant èn da chellas 13 gedas tgi las colonnas d’ageid èn neidas clamadas, igl pi savens stadas an acziun las colonnas d’ageid da Surses (total otg gedas). An acziun è er stada ena colonna d’ageid digl Club Alpin Svizzer dalla secziun Piz Platta tar igl accident dalla Veiadafier retica a Casti igl mez d’avost 2014.

Legenda:

Igl president dalla secziun Piz Platta cun igls commembers da suprastanza da Surses. (da san.) Patrizia Caspar, Marco Ronchetti, Geni Ballat e Nando Giovanoli.




Contribuziun Pagina da Surmeir




| Home |
 
<<<<Novitads>>>>
Nova organisaziun - nova stretga

Nova organisaziun - nova stretga

Pagina da Surmeir
27.11.2014 - 17:09

pb. Durant 15 onns ò en comite local a Lantsch anturn igls frars Baselgia organiso la «Alpen Challenge». Ena cursa da velos sen ot nivel. Igl 2013 è stada la davosa ediziun, essend tgi l’organisaziun è sa retratga ed ins ò catto nign successour. Igl 2016 dattigl puspe la cursa.

Igls 18 d’avost 2013 è stada la davosa cursa «Alpen Challenge» a Lantsch. Cun radond 800 participants e 160 voluntaris. Per blers egn digls pi bels maratons da velo ansomma tgi passa tras belezzas cuntradas e sur pass alpins.
Antschet ò la tgossa igl onn 1998. En comite d’organisaziun local ò mess a strada chesta cursa da velos. E cura tgi vo per metter an peis ena organisaziun tgi ò da far cun sport, n’èn igls frars Baselgia betg gliunsch. Igl davos president è sto Ursin Fravi-Baselgia e cun el eran dalla parteida aint igl OK Anja Baselgia, Manuela Baselgia, Leo Baselgia e Marco Baselgia. Pero scu menziuno duvravigl ena massa gidanters. Er chegl n’era betg igl problem. Ins leva simplamaintg ossa calar, chels tgi eran ainten la responsabladad. E chella è tuttegna gronda er an cass dad accidents tgi pò adegna dar. Tiers chegl èn las persungas digl comite d’organisaziun ferm angaschedas cun l’arena da biatlon e levan focusar pitost a lò lour forzas.
Agls responsabels ègl betg reuschia da cattar ena organisaziun successoura tgi vess fatg anavant cugl «Alpen Challenge». Ma ossa siva en onn pôssa è s’annunztgeida ena nova organisaziun.

Igl datum è gio fixo
L’organisaziun successoura niro a saveir profitar ferm digl «know how» tgi ins ò gudagnea a Lantsch durant chels 15 onns ed er dall’infrastructura e tgunsch ins so er tar la recrutaziun digls voluntaris chintar cun ena buna part da chels tgi èn stos durant onns segl post.
Schi tgi è chesta organisaziun nova? Ella sa nomna «Alpen Challenge Lenzerheide». Igl timung ò surpiglia Flurin Bezzola. Da sia vart gio responsabel per igl maraton da velos an Nagiadegna. E naturalmaintg dastga el chintar cun igl sustign dalla regiun da vacanzas da Planeiras. Per Bruno
Fläcklin, igl directer turistic ègl fitg impurtant d’aveir ainten la regiun ena cursa scu igl «Alpen Challenge». Planeiras ò gio sa fatg en nom scu li per cursas da velo da tottas sorts. E Lai/Valbella ò er l’infrastructura tgi dovra per metter sot tetg igl antier tross. Damais è chesta cursa gio ancunaschainta a blers ameis da cursas de velo e per la regiun an mintga cass en plus.
Vign ossa la cursa a scasar da Lantsch a Planeiras? Na, la partenza dalla cursa ed igl final vignan a restar scu anfignen ossa a Lantsch. Er igl datum è gio fixo: la dumengia digls 16 d’avost 2016 ins vign an nossa regiun ad antupar sen veia numerous velocipedists.

Da nov sur igl Spleia
Schi bler resta er tuttegna ve digl «Alpen Challenge» scu anfignen ossa, schi dattigl tuttegna enqualtgi midada. La principala saro bagn la stretga tgi survign ena midada.
Igls davos onns niva la cursa realisada an treis categorias. Gio la sonda era ena cursa cunter l’oura. Partenza era a Crappa Naira tar igl spartaveias Lai/Tavo e da lò vogl anavos sen 6.5 km anfignen Lantsch.
La dumengia alloura davigl dus categorias: Chels tgi fon la versiun curta von da Lantsch sur igl pass digl Alvra. Da La Punt a Silvaplana ed anavos sur igl Gelgia passond Salouf e Mon, giu Casti ed anavos a Lantsch cun 122 km ainten las tgommas. La categoria lunga tgi geva anfignen ossa er sur igl Alvra, Bernina, Forcola di Livigno ed er anavos sur Gelgia sen 220 km survign ossa ena midada. Da La Punt von igls participants betg segl Bernina, mabagn se dalla Nagiadegn’ota vers Maloja ed oragiu sur igl cunfegn anfignen Chiavenna e da lò se sur igl pass digl Spleia giu Valragn e tras la Viamala anfignen Tusang e da lò anse puspe vers Lantsch. Cun 186 km è chella stretga nova bagn ensatge pi curta, pero betg manc pretensiousa. «Pièce de résistance» vignan ad esser igls 30 km da Chiavenna (333m) se cunter igl pass digl Spleia (2115m) cun ena differenza d’otezza da damais 1782 m. Er cun la nova stretga niro la cursa a perder navot da sia attractivitad. Ed a parteir dall’antschatta december ins pò s’annunztgier per la «Alpen Challenge». Per la concurrenza stattan a disposiziun 1 500 posts da partenza.
Igls 16 d’avost 2016 è damais chella dumengia tgi ins antoppa sen veia massa velocipedists tgi fon mintgign la sia cursa e cura tgi els reivan a Lantsch è mintgign en victour. Pertge strantg vignigl ad esser uscheia ni uscheia. Seia chegl sen la stretga curta u la lunga. E mintgign ò da survantscher sasez. Chegl è la victorgia la pi impurtanta.


Legenda:

Se vers igl pass digl Alvra antopan igls participants dalla «Alpen Challenge» magari er biestga sen veia.


Contribuziun Pagina da Surmeir




| Home |
 
<<<<Novitads>>>>
La vista digl centrum

La vista digl centrum

Pagina da Surmeir
20.11.2014 - 07:39

l pb. Igl cumegn da Savognin ò decidia da sustigneir finanzialmaintg las investiziuns dallas pendicularas. Cun igl project hotel agl Lai Barnagn e la surbiageida Viols dattigl problems perveia dalla lubientscha. La fusiun digls cumegns da Surses vo er betg tenor la voluntad digl cumegn sa Savognin. Igl mastral, Patric Vincenz peglia posiziun aint igl suandont discurs.

Patric Vincenz, igl cumegn da Savognin ò decidia an sia davosa radunanza en augmaint dalla participaziun ved las aczias da Savognin Pendicularas. Ena participaziun da cumegns ved igls indrezs da transport da skis è atgnamaintg navot da nov. Er an nossa regiun betg scu igls exaimpels a Lai, Barvogn e Beiva mossan. Vign chegl ad esser la regla agl avigneir tgi igls cumegns sa participeschan?

Patric Vincenz: Igl cumegn da Savognin è siva dalla fundaziun dallas Savognin Pendicularas SA adegna s’angaschea fitg ferm an tala interpresa. Cun la midada digl acziunariat principal per la fegn digl onn 2010, è nia instrado ena nova era per las pendicularas. Siva da chesta midada èn neidas fatgas investiziuns da passa 13 milliuns francs. Ossa vogl per modernisar igls neivadoirs. Igls acziunaris principals dall’Austria èn sa declaros pronts da metter a disposiziun capital agen cun en dulzamaint digl capital d’aczias dalla societad. La radunanza communala è stada persvadeida dalla muntada economica da Savognin Pendicularas SA e consequentamaintg sa declarada pronta da sustigneir igls sforzs per en svilup digl turissem an Surses. Chegl na vot pero betg deir, tgi chegl seia la regla, mabagn tgi nous ans faschagn ferms per en svilup economic e turistic tant anavant tgi er igl cumegn e la regiun pon profitar.

Igl cumegn da Savognin ò er approvo la prolunga dalla garanzeia da 1.35 milliuns francs per ulteriours dus onns, vot deir anfignen igls 31 da december 2024. Chella garanzeia veva igl cumegn approvo an connex cun la construcziun dalla telecabina da Tigignas a Somtgant. Tge garanzeia ò igl cumegn scu cunterprestaziun ?

Patric Vincenz: An Surses veiva la pi gronda part digl turissem. Cun la decisiun pigleida, sustigna igl cumegn igl svilup economic per l’antiera val. La decisiun lubescha alla societad da far investiziuns per la renovaziun digls neivadoirs aint igl rom da 2.6 milliuns francs. Chesta investiziun è la basa per en svilup persistent digl turissem d’anviern.

Igl cumegn da
Savognin ò liquido igls pensums
da tgesa

Anc è igl project digl hotel a Barnagn e la surbiageida a Viols en «project da Savognin». Pero cura tgi vo per dar sustign finanzial per igl bogn, savessigl davantar en project dalla val ed eneda tgi igls cumegns fusiuneschan an mintga cass. Savognin ò fatg las midadas da zona e less ossa dar la lubientscha da biagier. Pero perveia dalla lescha dallas sagondas abitaziuns dattigl difficultads perveia da recurs. Tiers tgi igl project faschess prescha, i daro navot oter tgi da spitgier?

Patric Vincenz: Igl project per igl bogn da divertimaint a Barnagn è sa resulto ord diversas retschertgas ed annalisas dallas organisaziuns turisticas an Surses. Igl project è nia persequito anavant ed adatto alla situaziun dalla fiera. Causa tgi la dumonda arisguard la disponibladad digl taragn è tgossa digl proprietari, vot deir igl cumegn da Savognin, è tala dumonda neida dilucidada sulettamaintg dalla radunanza communala. Chegl vala mademamaintg per la revisiun parziala dalla zona publica a Barnagn. Schi spert tgi la lubientscha da biagier è sen meisa, ò igl cumegn da Savognin liquido igls pensums da tga ed igl project da vallada pò cuntinuar. Tots partenaris pertutgias èn persvadias digl project ed èn sa daclaros pronts da far tot igl pussebel per ratschever la lubientscha da biagier. Igl cumegn è pigl mument ainten la fasa finala per reglar igls recurs tgi èn nias inoltros.

Betg perder la cretta aintan chesta schanza unica

Siva tgi gl’èn stos se igls profils per igl hotel ed ins ò via quant manevel tgi igl object niss agl lai, è carscheida l’opposiziun. Da giasts ed indigens. Ins discorra adegna puspe dall’idilla digl lai tgi niss destrueida. Ins stò tuttegna taxar igl project scu «riscant» ord vista turistica?

Patric Vincenz: Igl resultat a caschung dalla radunanza communala digls 9 da december 2013 è sto ple tgi cler ed ò testifitgia la strategeia dalla suprastanza communala. Persungas digl rom èn mademamaintg persvadeidas tgi igl project a Barnagn è fitg impurtant per igl svilup turistic an Surses. Ossa valigl da betg perder la cretta ainten chesta schanza unica.

Vetiers vign, tgi la dumonda digls investours è anc cumplettamaintg averta?

Patric Vincenz: Igl team da project ò adegna communitgia tgi la dumonda digls investours vign dilucidada schi spert tgi la lubientscha da biagier è sen meisa. Sen basa agl svilup positiv arisguard la lubientscha da biagier, vaia pudia orientar la davosa radunanza communala tgi las tractativas cun investours potenzials èn sen fitg bunga veia. Ord igl muteiv tgi la lubientscha da biagier pò neir tratga anavant alla dertgira administrativa digl cantun Grischun resp. alla dertgira federala, succeda la communicaziun digls investours pir cura tgi la lubienscha da biagier è antrada an vigour legala. Ossa ègl impurtant da mantigneir igls bungs lioms cun tottas persungas pertutgeidas (team da project, instanzas cantunalas, investours potenzials, magnagestiun potenzial, etc.).

En oter project impurtant ainten la val è la fusiun digls cumegns. Er cò dattigl anc problems. Schibagn tgi ena maioritad dall’Allianza digls cumegns scu er dalla populaziun antras la retschertga, è s’externeida per metter l’administraziun a Tinizong sa dosta Savognin ancunter e dat a battungs per rabagler la canzleia central a Savognin, scu resortia dalla davosa radunanza communala ?

Patric Vincenz: Ena ferma regiun dispona dat en ferm centrum ed en ferm centrum è ranviia ad ena ferma regiun. Chegl è ena viglia furmla per garanteir en svilup persistent. La suprastanza communala cun en grond domber dalla populaziun da Savognin è persvadeida tgi chesta furmla vess er da valeir per la nossa val. Risguardond igls resultats digl questiunari, giaveischa ena gronda pluralitad ena administraziun a Savognin. Savognin è pront per en cumpromiss!

La scola è gio ossa cun excepziun dalla scola primara da Beiva, cumplettamaintg a Savognin. Pertge fissigl schi nosch schi la canzleia fiss a Tinizong, gl’è gio strousch en kilometer distant?

Patric Vincenz: Igl pievel ò decidia da libra voluntad da reorganisar igl sistem da scola an Surses e defino igls dus lis da scola. Cò ègl da precisar tgi la gruppa da project ò decidia da manar las scolas a Savognin. Chegl è betg sto ena preteisa digl cumegn da Savognin. Gl’è simplamaintg sa verifitgia tgi chegl è sto la miglra soluziun!

Tar la dumonda digl li dall’administraziun ègl da sa tschantar dus dumondas centralas. Noua è la gronda retschertga per l’administraziun e noua stattan a disposiziun bietgs per dar sottetg all’administraziun. Tgi Savognin vala scu center dalla vallada è nign tgi metta an dumonda. La suprastanza communala è dall’opiniun tgi fiss da niziger bietgs existents per l’administraziun digl cumegn fusiuno. Ord chest muteiv è ella sa fatga ferma per ena separaziun an dus lis, numnadamaintg en li d’administraziun aint igl centrum Savognin ed en li d’administraziun a Tinizong, ainten la tga communala existenta. La pluralitad dall’Allianza an Surses preferescha pero da definar angal en li per l’administraziun communala a Tinizong ed è cotras er pronta da far investiziuns aint igl bietg dalla scola a Tinizong, chegl tgi fiss evitabel cun niziger igls dus bietgs dallas tgas communalas existentas a Tinizong e Savognin.

Igl nom digl nov cumegn è er anc en punct da discussiun cun igl argumaint dalla vigour turistica. Ma interessescha chegl ansomma igl giast ainten tge cumegn tgi el è?

Patric Vincenz: Sen basa digl questiunari è la pluralitad digl pievel s’exprimeida per igl nom Surses. Chesta decisiun vign er acceptada dalla suprastanza communala da Savognin, schibagn tgi igl nom Savognin vess gia amprema preferientscha, chegl primarmaintg ord vista turistica scu marca ancunaschainta.

Far cumpromiss sbagleas vala
a nign navot

Igls oters cumegns vessan er plascheir schi ensatge rastess er tar els. È chegl betg ena dumonda da solidaritad digls gronds anvers igls pitschens?

Patric Vincenz: Tenor noss manager ègl tar ena fusiun betg da vurdar tgi tots survignan ensatge e cotras far cumpromiss tgi portan la fegn finala a nign navot e tgi fon tot angal pi cumplitgia! Cun la fusiun vainsa la schanza da metter an pe ena nova organisaziun efficiainta e moderna, tgi vign dabung all’antiera populaziun dalla val. Chella schanza vainsa da nizigier! La fegnameira ò perchegl dad esser da far chegl tgi è bung ed adatto pigl cumegn fusiuno, cun oters pleds chegl tgi fò senn ègl da far e chegl tgi fò nign senn ègl da lascher!

La fusiun vign betg fatga per amour
da tschertas
persungas politicas.

Igls votantants da Savognin ansemen cun lour mastral èn gio stos fitg ferms per ena fusiun dalla davosa votaziun igl 2006. Ia pains tgi la tenuta generala seia oz betg midada ferm. Valigl da riscar en ulteriour fiasco perveia da tgossas mianc schi impurtantas?

Patric Vincenz: La tenuta digl pievel ins s’accorscha pir cura tgi vign discurria davart igl tema. En amprem resung èn stos igls resultats digl questiunari da chesta stad. Ossa ègl impurtant dad integrar igl pievel aint igl process da fusiun. Aint igl centrum digl project da fusiun è e resta igl pievel sursetter. La fusiun vign betg fatga per amour da tschertas persungas politicas. Igl gremium preparatoric ò l’incumbensa da parager en product realistic tgi catta la maioritad. Igl davos pled an tgapetel ò igl pievel.

La premaveira passada ins ò crititgia en tant la politica d’infurmaziun dall’Allianza Surses, pero i para betg tgi chella seia sa migliurada. Anc ossa vign strousch ensatge ainten la publicitad siva dallas sedutas. Chegl na sogl betg esser, gl’è ena tgossa tgi pertotga tots e betg angal igls mastrals. Ed alla finala duess igls 27 da favrer 2015 gio esser la votaziun, e chegl è bod no?

Patric Vincenz: A chella dumonda na saia betg rasponder. La politica d’infurmaziun vign definada dall’Allianza an Surses. Ia sung angal egn da nov commembers e va pitschna influenza sen las decisiuns da chest gremi.

Ins sainta er tgi da tscherts cumegns seia strousch da spitgier en EA tar la fusiun. Ed oters cumegns manegian tgi chegl seia betg schi nosch. Ma tar la sagonda amprova dad ena fusiun sogl angal esser igl motto: u tots u nigns?

Patric Vincenz: Igl gremi preparatoric ò l’incumbensa da parager en product realistic e tgi catta la maioritad. Igl davos pled an tgapetel ò igl pievel.

Angraztg per igl discurs.


Legenda:


Igl mastral da Savognin, Patric Vincenz tschertga da represchentar igl sies cumegn schi bagn scu sa lascha. Er per la fusiun e cun la funcziun da centrum.





Contribuziun Pagina da Surmeir




| Home |
 
<<<<Novitads>>>>
Ella vot glimar la pedra…

Ella vot glimar la pedra…

Pagina da Surmeir
20.11.2014 - 07:37

pb. Siva strousch dus onns bandunga Adrian Bühlmann la regiun scu directer da Savognin Turissem. All’antschatta favrer 2015 aintra la nov directoura turistica, Tanja Amacher an sies pe. Tgi è ella e tge painsa ella dalla destinaziun? Dumondas tgi ella rasponda aint igl suandont discurs.

Agls ples saro ella betg ancunaschainta, Tanja Amacher (45). Er schi ella è gio 15 onns giast dalla regiun e vign regularmaintg ple u manc tot las vacanzas e savens er la fegn d’emda. Igl sies om ò ena abitaziun a Cunter. Cotras canoscha ella la destinaziun e la purscheida turistica mecta bagn. Betg nova è per ella er la branscha turistica. Gio 18 onns lavoura ella an diversas funcziuns operativas tigl turissem e da chels 15 onns ainten la branscha da viagier. Igls davos 10 onns magna ella a Turitg ena interpresa tgi intermediescha abitaziuns mobigleidas.
Da passa 40 annunztgas ò ella survagnia la preferientscha scu nova directoura da Savognin Turissem.

Tanja Amacher, Vous cunaschez la destinaziun Savognin/Surses gio da blers onns scu giast. Damai dalla vart suglialeiva, dallas vacanzas e las fegns d’emda. Ossa lessas lascher davantar igl Voss li da vacanzas igl Voss futur li da lavour?

Tanja Amacher: Da saveir luvrar scu magnafatschenta per chesta regiun da vacanzas è gio pi dadei igl mies giaveisch. Perchegl tgi a me schea igl svilup ed ena sanga concurrenza da Savognin.

Scu giast dalla regiun ed antras las Vossas activitads professiunalas vurdez pi bagn sen las purscheidas cura tgi ischas an vacanzas. Tge vasez tar la destinaziun Savognin/Surses?

Tanja Amacher: Ia vei ena stupenta bela val, daverta, suglialeiva, varionta cun ena bunga infrastructura ed ena nateira intacta. Ia vei per uscheia deir ena pedra tgi duess anc neir glimada en gnoul e nattageda en po, per tgi ella gleischa puspe aint igl suglegl.

En problem tar igl post da directour/a turistic/a a Savognin è, tgi igl titular ò savens mido igls davos onns. E mintg’eda tgi ensatgi an-tscheva da nov stò el quasi sa luvrar aint da fons anse. Uscheia mantga ena tscherta cuntinuitad aint igl travagl. Stez Vous anfingen tar la pensiun?

Tanja Amacher: Ia antschev la mia plazza franc betg cun igl pansiert da gist eir gio puspe. Schi tanscha pero anfignen la pensiun na saia betg granteir (gess tuttegna anc 20 onns). Tiers chegl sunga angal ia da nov. Me spetga en team da 15 persungas cun bungas experientschas.

Ia manetg tgi vessas betg tschartgea igl post scu directoura turistica, schi cartessas betg ainten la regiun. Ve da tge cartez propa?

Tanja Amacher: Ia crei fitg ferm ainten la regiun e sung persvadeida tgi ella ò anc potenzial da svilup. Scu gio menziuno disponignsa dad ena regiun fitg varionta, survasibla cun ena bunga infrastructura. Mintga giast ed an spezial er famiglias cun unfants cattan tar nous ensatge tgi igls plai. Seia chegl eir cun skis, viandar, far bogn, eir a tgavagl, tennis, gianellas, turas da skis etc. etc.

Nigna dumonda, la destinaziun ò las sias preferientschas e la sias pedras turisticas. Tgenegnas lessas glimar anc pi fegn?

Tanja Amacher: La nossa fegnameira è definada cleramaintg. Nous lagn amplifitgier ed anfermeir igls noss products per famiglias cun unfants.

Naturalmaintg dattigl er deficits turistics, tgi èn putgeas da mantgamaints u tgi on simplamaintg betg savia neir realisos perchegl tgi mantgevan igls daners. Tge fiss tenor Voss meini an mintga cass da piglier siva?

Tanja Amacher: Ia pains tgi tar la hotellareia e la gastronomia scu er tar la purscheida dad indoor dessigl bagn anc enqualtgi tgossa da piglier siva.

Savognin/Surses è absolutamaintg ena regiun turistica. Otras pussebladads cun excepziun dall’agricultura na dattigl strousch. La davosa radunanza generala dallas organsaziuns turisticas ò decidia dad eir novas veias strategicas: sa focusar sen famiglias. La dretga veia?

Tanja Amacher: Absolutamaintg! Savognin è sto e duess davantar puspe ena top destinaziun per famiglias.

Scu directoura da turissem manez en team da 15 persungas. Da manar è per Vous navot da nov?

Tanja Amacher: Na, cun 25 onns vaia surpiglia l’amprema filiala cun treis collaboratour/as ainten la branscha da viagier. Damais vaia radond 20 onns experientscha da manar.

Tge carstgang è Tanja Amacher e tge fò ella schi ella lavour betg gist?

Tanja Amacher: Ia passaint gugent igl mies taimp liber ainten la nateira. Seia chegl igl anviern cun eir cun skis u cun gianellas u la stad cun viandar. La seira bagndeisa gugent igls mies ameis cun ena bunga tschavera ed en bung bitger vegn.

Angraztg per igl discurs.

Legenda:

Tanja Amacher scu nova directoura da Savognin Turissem è decideida da leir manar la destinaziun anavant.



Contribuziun Pagina da Surmeir




| Home |
 
<<<<Novitads>>>>
Igl davos onn cun Luzius Hassler

Igl davos onn cun Luzius Hassler

Pagina da Surmeir
20.11.2014 - 07:36

pb. Oz vignan surdadas las restanzas terrestras da Gion Peder Thöni alla tera banadeida digl santieri da Stierva. Igl scribent surmiran è sto fitg activ igls davos decennis. An spezial per la Pagina da Surmeir.

Sainza surfar ins dastga constatar, tgi Gion Peder Thöni è sto igl om igl pi activ aint igl muvimaint rumantsch sen intschess surmiran. E chegl gio an giovens onns ed anfignen an ota vigliadetna. Scu redacter responsabel da diversas periodicas rumantschas, scu er da codeschs da prosa e codeschs tgi sa fatschantavan cun igl lungatg an sia scripziun. Igls davos decennis ò igl scribent da Stierva, sesent a Riehen BS, contribuia cun ena diligenza exemplarica per la nossa gasetta jamnila la Pagina da Surmeir.

Igl generalist cun la plema
Gion Peder Thöni è sto dalla parteida gio scu giuvenot, cura tgi diversas organisaziuns rumantschas èn neidas messas sen veia. Per exaimpel è el sto confundatour dall’Uniun rumantscha digls scriptours igl onn 1946. Ed er las periodicas surmiranas scu Noss Sulom, igl Calender Surmiran ed igl product fusiuno dad oz, igl Sulom surmiran e naturalmaintg la Pagina da Surmeir, ò el accumpagnea deis ed onns activamaintg, per part er cun responsabladad redacziunala. Las ediziuns seias èn fitg numerousas, la davosa datescha angal digl onn 2000, ena cronica istorica digls caputschins a Salouf, «Tranter stgeir e cler», igl tom d’istorgias curtas «Fultscheidas e raschladas», «Las detgas da Vaz e da Surses».Gion Peder Thöni ò er s’occupo digl lungatg an sia furma ed ò stgaffia las normas ortograficas e perfign en codesch per persungas tudestgas tgi amprendan rumantsch.
Gion Peder Thöni è er sa fatschanto digl lungatg an sia furma la pi nobla, la poesia. Ed anc pi sublima è chella furma, schi igls pleds vignan mess an tungs. Er chegl ò igl scribent fatg. Igls noss chors surmirans, pero er ordvart cantan diversas canzungs tgi dereivan ord sia plema e cun ena cumposiziun seia.
Las sias stentas, tgi el fascheva atgnamaintg fitg gugent, on er catto rancunaschientscha. Per exaimpel igl onn 1984 cun igl premi dalla fundaziun Schiller u igl 1991 cun igl premi da rancunaschientscha digl cantun Grischun.

La Pagina per sa sdualar
Ena ediziun dall’Uniun rumantscha da Surmeir, tgi igl scribent barmeir ò contribuia anfignen tgi el ò ansomma scretg e chegl è sto igl 2006 tgi el veva 85 onns, è stada la Pagina da Surmeir (PdS). Per el era chegl en organ, noua tgi el pudeva sa sdualar litterarmaintg. Quant tgi el ò scretg an tot per la PdS savainsa betg, ma tranter igl 1994 ed igl 2006 ò el scretg manevel 300 artetgels. Chegl vot deir tgi mintg’otra nomra cuntigniva ensatge dad el. «Tarmet anc ensatge per igl voss moloch», stavigl mintgatant sen igl screiver accumpagnont tgi el tarmatteva cugls artetgels. En moloch è en monster dalla mitologia antica, derivond dallas schischeglias e tgi magleva cuntinuadamaintg.
Igls temas tgi Gion Peder Thöni tractava eran schi divers: tractats istorics, gratulaziuns a Surmirans e bungs ameis meritevels, descripziuns da bietgs sacrals, tematicas politicas actualas, necrologs, recensiuns dallas pi diversas ediziuns, poesias, fatgs da sanadad e masdegna, legendas da sontgs, tractats sur digl lungatg, temas economics, giubileums da tottas sorts, rachints or dalla cultura purila, schabetgs da mintgade, tematicas religiousas, regurdientschas e fatgs istorics da sia vischnanca nateiva, dumondas scientificas, dumondas dall’etica, resultats da perscrutaziuns, tractats dall’ora e... chesta glista ins pudess anc prolungar dei. I dat strousch en tema tgi el vess betg piglia se an sies artetgels e tgi igl vess betg interesso.

Igl det sen la plaia
Igl sies basigns da screiver stava ferm an relaziun cun igl sies basigns da liger. Quasi tot chegl tgi niva ainta mang niva ligia. Uscheia sfigliva el er ainten gasettas, periodicas e codeschs vigls. Ed uscheia vevan igls sies artetgels savens ena cumponenta istorica. Gion Peder Thöni veva sainz’oter er laschea s’influenzar dallas medias scretga modernas. Pertge gugent matteva el sensom igl artetgel en tetel tgi lascheva smarvegler, tgi fascheva surstar e magari e provotgiva. Chella furma tgi ins dovra oz adegna per svilglier igl interess digls lectours.
Igl scribent da Stierva era betg en contemporan tgi acceptava tot chegl tgi capitava sen igl noss planet sainza far las sias ponderaziuns. Gist anvers tgossas digls dretgs humans, digl ambiaint, dad excess ainten l’economia, ingisteias socialas u decisiuns politicas dispitevlas er an nossa regiun, veva el ena tenuta dètg critica. Ed el veva er betg tema da metter igl det sen la plaia, schi fascheva basigns. Pero adegna da moda constructiva ed alla finala concilianta.
Per sies grond angaschamaint er per nossa gasetta jamnila, lessans angraztger ad el sur la fossa giavischond la pasch eterna.


Legenda:


Durant sia lunga veta ò el musso en angaschamaint extraordinari an blers camps digl sies lungatg-mamma: Gion Peder Thöni, Stierva 1921 - 2014.


Contribuziun Pagina da Surmeir




| Home |
 
<<<<Novitads>>>>
«El è ena gronda pitga digl cant da chors»

«El è ena gronda pitga digl cant da chors»

Pagina da Surmeir
20.11.2014 - 07:34

G.N.S. En premi da cultura, diesch premis da rancunaschientscha ed otg premis da promoziun ò surdo venderde passo la regenza grischuna. Egn da chels ò retschet Jürg Wasescha da Savognin per sia gronda lavour a favour digls chors scu er scu musicist da baselgia.

Sa radunada venderde passo ainten la sala digl cunsegl grond a Coira è daveiras ena societad illustra per assister alla surdada digl premi grischun da cultura 2014 ed igls premis da rancunaschientscha e da promoziun. Tranter chella sa tgapescha er blers ameis da Hannes e Petruschka Vogel da Maton, igl pêr artistic, tgi ò retschet igl premi grischun da cultura doto cun 30 000 francs. Retschet chel premi scu amprem pêr ansomma, on igl om e la donna per sia gronda lavour artistica sen plang internaziunal e chegl cunzont sen igls sectours, pictura, fotografia e per mantigneir l’impurtanza da plazs da vischnancas. Tranter igls anvidos eran er Teias e Johanna Wasescha, igls genitours da Jürg Wasescha e sia onda Maria Spinatsch. Scu els, èn er anc blers oters nias per assiter alla surdada digls premis e per gratular a tot las persungas tgi èn neidas undradas.

«La cultura è
en sectour dalla veta»
Igl amprem gratulant è sto cunsiglier guvernativ Mario Cavigelli. Igl actual president dalla regenza grischuna ò detg, tgi las persungas tgi vignan undradas represchaintan e persunifitgeschan la multifariadad culturala da noss cantun. Cultura procura tar l’egn u l’oter digls undros schizont per prestaziuns extraordinaras e per en veir prosperar. La cultura seia en sectour dalla veta, noua tgi igls umans na duessan betg angal esser consuments, mabagn createiras tgi èn ablas da pansar, da santeir e da decider, ò detg Mario Cavigelli alla gronda raspada ainten la sala digl cunsegl grond.

Nigns premis da rancunaschientscha per Surmeir
A diesch persungas, tgi on cunzont en grond maret sen camp cultural, dantant er sen oters camps ò igl cantun surdo mintgamai en premi da rancunaschientscha. Da chels premis èn nigns ias an Surmeir. Tranter igls undros sa cattan tuttegna varsaquantas persungas digl intschess rumantsch. Egn da chels è per exaimpel igl cabarettist e musicist Flurin Caviezel. El è an spezial er nia undro per sia funcziun scu ambassadour pluriling ordvart igl cantun Grischun. Peter Egloff, durant onns ainten la direcziun da Radiotelevisiun Svizra Rumantscha è er nia undro cun en premi da rancunaschientscha doto cun 20 000 francs. Retschet igl premi or digls mangs da Martin Jäger, cunsiglier guvernativ e schef digl departamaint da cultura, ò igl om tgi stat a Sumvitg, per sia lavour publicistica multifara an favour da lungatg e cultura e per sias prestaziuns scu translatadar subtil da litteratura rumantscha.

Ple tgi angal ventirevel
Er schi Jürg Wasescha è sto la davosa persunga tgi è neida undrada tar la surdada festiva digls premis, è igl applaus per el sto prest anc pi grond tgi per tots igls oters. Blers preschaints ainten la sala digl cunsegl grond cunaschevan igl musicist e cantadour da Savognin, anc pi bagn sia lavour seriousa e betg igl davos sia buna tenuta. Uscheia ò Jürg Wasescha retschet en applaus cordial tgi pareva da piglier nigna fegn. An sia laudatio ò Köbi Gantenbein, siva da curt president dalla cumischug da cultura digl Grischun detg, tgi igl purtader digl premi da promoziun, doto cun 20 000 francs, seia ena ferma e gronda pitga digl cant da chors grischun. El s’angascha betg angal scu dirigent da divers chors, seia en organist da vaglia, na el tgapescha er ensatge da musica cun diriger la Musica instrumentala Tavo. Da sia gronda cunaschientscha da cant e musica possa er profitar l’Uniun cantunala da cant digl Grischun, noua tgi el appartigna alla direcziun, ò detg Köbi Gantenbein. Jürg Wasescha sez è sto fitg commuento digls blers mussamaints da simpateia, uscheia tg’ins ò propi gia l’impressiun tgi el seia igl pi ventirevel carstgang digl mond. Chegl cun raschung cun retschever gio cun 36 onns en premi digl cantun.

Legenda:

Or digls mangs da cunsiglier guvernativ Martin Jäger (san.) retscheva Jür Wasescha igl premi da promoziun.




Contribuziun Pagina da Surmeir




| Home |
 
<<<<Novitads>>>>
Angal 34 deis avert

Angal 34 deis avert

Pagina da Surmeir
20.11.2014 - 07:31

G.N.S. Cun sa redutgier igl domber digls deis da travagl considerabel ins ò sa tgapescha igl anviern passo er gia ena gronda sminuziun tar igls viadis. Detg pi concret èn chegl 4000 viadis damanc. Adegna pi bagn lavoura la bar tgi sa catta alla fegn digl vial.

Cun grond angaschamaint e blera lavour voluntaria è nia realiso igl 2002 igl vial da glatsch, la «Skateline Alvra». Chel vial da glatsch tranter Alvagni Bogn e Surava ò ena lunghezza da 3 km ed è aint igl frataimp nign tip secret ple, ni tar giasts ni tar indigens. Igl tratg da glatsch è an tots gros ena anritgeida per la purscheida turistica an nossa regiun ed è popular tar vigl e gioven. Eir cun pattinas tras ena cuntrada particulara e sa diverteir è daveiras ena attracziun tgi dat betg gist ainten mintga destinaziun turistica. Ena persunga tgi ò investo bler taimp ed er realiso la «Skateline Alvra», è
Giorgio Bossi. Cun tge plascheir ed entusiassem tgi el magna scu president l’uniun e chel travagl ins ò er vasia tar la radunanza generala da venderde passo. Da deir è alloura er tgi el ò a disposiziun en team fido, donnas ed omens tgi èn er fascinos digl vial da glatsch e tgi s’angaschan plagn elan per chel. Igls numerous voluntaris vegian er igl anviern 2013/14 gia gronds marets tgi igl travagl vegia funcziuno excellent, ò detg Giorgio Bossi. Digl reminent on igls voluntaris luvro 469 ouras per preparar e mantigneir igl vial da glatsch.

Ranviias allas uniuns turisticas
An sies rapport annual ò Giorgio Bossi er menziuno la buna collaboraziun cun Savognin Turissem e Lai Turissem. Er la collaboraziun cun AutoDaPosta Grischun seia danovamaintg stada fitg bunga. Igl ferm favogn ed ansomma igl bler vent ò dantant tot oter tgi simplifitgia igl far e cunzont igl mantigneir igl tratg da glatsch igl anviern passo. Cun adegna buffar schi ferm e cun esser igl vial da glatsch ple u manc angal aint igl gôt ins ò savens gia schi bleras guglias da pegns e lareschs scu er oter tschuf segl vial tgi era simplamaintg betg pussebel dad eir cun patinas. Vetiers è nia tgi las temperaturas eran mengia otas per preparar en glatsch optimal.

En de cun 750 viadis
An cumparaziun cun las otras staschungs è la «Skateline Alvra» stada averta igl anviern passo ble pi pac. La staschung 2012/13 era ella anc stada averta 67 deis e la davosa staschung «angal»  34 deis. Tiers tgi igl domber digls viadis è sa redutgia da 10 300 sen 6 400 è remarcabel tgi la media per de è s’augmentada da 165 sen 177 viadis. Igl record absolut ins ò gia igls 2 da schaner 2014 e chegl cun en total da 750 viadis. Per carschias costa en viadi otg francs e per unfants tschintg francs, exclus las patinas. Fatg ins ò la staschung 2013/14 ena sviouta da 73 154 francs e chegl èn tuttegna prest 50 000 francs damanc tgi igl anviern avant. Vandia bigliets ins ò per ena somma da stgers 40 000 francs, chegl tgi è considerabel pi pac tgi igl anviern avant. Luvro pi schlet (19 369 francs tar 30 266 francs) ò alloura er igl restorant, tiers tgi adiever dalla bar on betg angal fatg igls visitaders dalla «Skateline». Marschos bagn èn igls events noua tgi dava per tots pizza e las schinumnadas «Stubetes» cun musicas popularas. Costs ins ò alla fegn finala gia per ena somma da prest 88 000 francs ed uscheia fatg en deficit da passa
14 000 francs.

Giorgio Bossi resta president
Decidia on igls preschaints da betg dulzar la contribuziun annuala e lascher chella tar 20 francs. Da preschaint ò l’Uniun «Skateline Alvra» radond 80 commembers. Reeligia scu president dall’uniun e chegl per igls proxims dus onns è Giorgio Bossi, el tgi veiva per l’uniun e cunzont pigl vial da glatsch. Actuara resta scu anfignen ossa Martina Brazerol, Luzi Schmid, cassier e schef digl vial stat venavant Claudio Bossi. Schef da material, chel uffezi schea venavant ainten la persunga da Walter Panier, tgi è digl reminent er chel tgi fò marschar la bar. Reto Crameri junior è nia confirmo scu revisour e scu sagond revisour è nia eligia Luca Casutt, tgi ramplazza Rinaldo Casutt.

Legenda:

Speran tgi dat en anviern cun temperaturas pi bassas per tgi la «Skateline Alvra» lavoura pi bagn tgi igl davos anviern. (da san.) Walter Panier, Luzi Schmid, Martina Brazerol, Claudio Bossi e Giorgio Bossi.




Contribuziun Pagina da Surmeir




| Home |
 
<<<<Novitads>>>>
«Igl mond è mengia bel per simplifitgier»

«Igl mond è mengia bel per simplifitgier»

Pagina da Surmeir
13.11.2014 - 08:03

pb. La regiun da Surmeir è tradiziunalmaintg catolica, cun excepziun da Tagn e Mot. Igl turissem e maridaglias on laschea davantar pi numerousas las persungas refurmadas ed er las pleivs. La decana dalla baselgia cantunala refurmada Cornelia Camichel Bromeis, è carscheida se a Casti. En discurs cun ella.

Cornelia Camichel, Vous ischas neida eligeida scu amprema decana dalla baselgia refurmada grischuna. Carscheida se ischas pero a Casti ainten ena vischnanca catolica?

Conrnelia Camichel: Ia va gio d’unfant amprendia a canoscher la tradiziun catolica e la refurmada. Gugent vaia gia igls paders da Casti. Lò er’ia scu scolara adegna bagnneida, er allas messas da scola. Per solit erigl nign problem da veiver scu minoritad refurmada a Casti. Pero igl interess ve da dumondas religiousas è per franc carschia or digl esser «otra» an chel risguard.

Ia va adegna duvro bler taimp per ruschanar cugls carstgangs

Siva igl seminari da scolasts e dus onns scola cumplessiva a Guarda, ischas sa decideida per igl studi da teologia tgi vez fatg a Basilea, Berna e Friburg. Tge è sto per Vous igl impuls dad ansomma stibgier teologia e davantar plevanessa?

Conrnelia Camichel: An amprema lengia vaia gia plascheir da chest studi fitg vast: lungatgs (hebreic, lategn e grec), istorgia, filiosofia, dogmatica ed etica am on gido da dar rasposta sen mias dumondas dalla veta. Pir durant igl vicariat (practicum d’en onn), vaia scuvert ainten la clamada scu plevanessa chegl tg’ia va gio fatg gugent scu unfant: ia cunascheva ordafora tot igls noms e las datas digls morts sen las crouschs sen santieri. Ia va stibgia siva tge vetas tgi saron stadas viveidas cò. Pero er tot igls abitants da Casti vaia cunaschia cun vender marcas dalla Pro Patria. Tscherts on gia grond plascheir dalla viseta – ia va adegna duvro fitg bler taimp per ruschanar cugls carstgangs. Ensatge impurtant er scu plevanessa ossa.

Digl 2007 anfignen 2013 vez fatg part agl cunsegl dalla baselgia evangelica cantunala. Igl zarcladour da chest onn ischas neida eligeida scu decana dalla baselgia evangelica grischuna. È chella posiziun cumparagliabla cun chella digl uestg tar la baselgia catolica?

Conrnelia Camichel: Scu decana poss ia manar la sinoda – tot igls plevants e las plevantas tgi lavouran aint igl Grischun fon part alla sinoda. Chella ò tar nous la funcziun «episcopala», la reflexiun spirituala e teologica. Scu represchentanta dalla sinoda vaia an chel senn er da far cugl uestg. Ia sung scu decana er puspe part dall’executiva, sung vice-presidenta digl cunsegl dalla baselgia evangelica cantunala.

Igl uestg ò segns externs scu p.ex. la mitra, igl fist, igl anel , la crousch anturn culiez, igls gants alvs ed anc otras insignas. Scu segn da pussanza. El ò pero er pussanza. Tar la baselgia evangelica è tot pi simpel e pi modest. Ò la baselgia refurmada er structuras pi democratas tgi la catolica?

Conrnelia Camichel: La baselgia refurmada ò structuras cumparagliablas cun chellas digl stadi. La pussanza è scumparteida sen blers. Tot igls refurmos e tot las refurmadas digl cantun Grischun represchaintan igl pievel (suveran). Nous vagn en cunsegl grond evangelic (igl parlamaint), igl cunsegl da baselgia (la regenza), la sinoda «spirituala» (en unicat ainten las baselgias an Svizra!), igls colloquis (regiuns) e las pleivs. Nous plevant(a)s ischans part da chellas structuras – tot(ta)s ansemen ischan nous la baselgia refurmada.

«La donna» dattigl betg per me, scu tgi dat er betg
«igl om».

Er tar la baselgia evangelica ins ò duvro igl sies taimp per tscherts svilups. Uscheia veva la donna anc avant 50 onns nignas funcziuns executivas. Tar la baselgia catolica uffiziala ins è pero anc gliunsch davent dad integrar er la donna p.ex. scu plevanessa. È la baselgia catolica 50 onns u anc daple anavos?

Conrnelia Camichel: Nossas tradiziuns catolicas e refurmadas sporschan fitg bler. Nossa baselgia refurmada vo la veia dall’egualitad da tots igls carstgangs, da donna ed om stgaffias scu maletgs da Dia. Er la nossa teologia refurmada è stada dei ainten la tradiziun greca antica tgi risguarda «la donna» scu carstgang da pi paca valeta. «La donna» dattigl betg per me, scu tgi dat er betg «igl om». Uscheia scu tgi dat er betg «igl catolic» u «la refurmada». Igl mond è mengia bel e vast per simplifitgier e redutgier.

Tar Vossa elecziun vez punctuo da dar peisa an Vossa lavour alla ecumena. Scu sa preschainta chegl concret?

Conrnelia Camichel: An amprema lengia ègl d’aveir la viglia da leir saveir ensatge digls oters, digl «ester». Ia vi esser averta per la lavour an gruppas ecumenas. Per exaimpel fissigl bel da collaborar cun la scol’ ota da teologia a Coira concernent igl giubileum dalla refurmaziun tgi antscheva igl on 2017. Tot igls reformatours eran eneda catolics. Comander, Zwingli, Calvin, Luther e lour donnas, eran tots eneda part dalla baselgia roman-catolica. El(la)s levan renovar lour baselgia, betg stgaffeir ena nova. Tge eran lour criticas ve da la baselgia? Tge vainsa gudagnea cun la refurmaziun igls davos 500 onns? Tge vainsa pers? Tge pudainsa amprender oz l’egn da l’otra?

Surmeir ò igls davos onns mecta turbulenzas ainten las pleivs, zont las catolicas, cun mutaziuns permanentas tar las pleivs e savens differenzas substanzialas religiousas tranter igls plevants, las autoritads ecclesiasticas ed igls parochians. Noua vasez Vous igl origen da chest malesser?

Conrnelia Camichel: Ia na canosch betg la situaziun dalla vart catolica an Surmeir.

Fiss l’ecumena ena schliaziun per tschartger e cattar en migliuramaint?

Conrnelia Camichel: Per me è l’ecumena part da mia cardientscha. Scu lainsa rachintar dalla pasch tgi Jesus ans ampurmetta, schi nous ischans betg pronts da leir amprender a canoscher igls concarstgangs sainza pregiudezis? Scu lainsa esser verdevels scu baselgias schi ischans betg capabels d’ans respectar vicendevlamaintg scu confessiuns?

En problem general, er tigls refurmos, è da cattar spirituals. Zont ainten las regiuns periferas?

Conrnelia Camichel: Pigl mumaint èn las plazzas ainten las regiuns periferas er occupadas. Igls proxims onns vignan pero pensiunos blers plevants, daple tgi gl’è gliout tgi fetta igl studi ! Cò ègl da stibgier anavant!

Stogl dar er tar la baselgia refurmas structuralas sumigliant allas politicas per saveir schliier igls problems persunals?

Conrnelia Camichel: Las pleivs èn autonomas. Pero è bler an muvimaint – fusiuns, daple lavour regiunala. Nous sustignagn scu baselgia cantunala gugent tot chels muvimaints creativs.


Mengia bleras
infurmaziuns
fon tema

Scu decana stez er avant alla sinoda grischuna. Tge dumondas da muntada pi gronda vasez tgi on da neir tractadas igls proxims onns?

Conrnelia Camichel: Ainten en taimp «d’infurmaziun» ègl da dar peis tgi igl saveir pi profond vo betg a perder. Mengia bleras infurmaziuns – p.ex. dallas gheras agl ost – fon tema. E la tema n’è betg ena bunga cunsigliedra! Igl evangeli ans dei adegna puspe: «Betg aveir tema !» La fidanza am geida da veiver. E fidanza vaia lò noua tg’ia am canosch or bagn. Perchegl ègl betg angal dad infurmar, mabagn er da scolar! Chegl vala per tot las tematicas: migraziun, mureir «autonom» (exit), tgira palliativa, e.u.a.
Uscheia vaia er la fidanza tgi dat puspe gliout interessada ve dalla pi bela clamada: la plevanessa, igl plevant!

Ossa alla fegna anc ena dumonda en gnoul persunala : igl Voss om Ernst Bromeis ò ena relaziun speziala tar l’ava antras sa nudar tras igls lais alpins e la stad passada digl Ragn oragiun quasi dalla funtanga anfignen alla mar. Tge relaziun vez Vous cun l’ava ?

Conrnelia Camichel: Ia dovr l’ava mintga de per veiver! An media 170 liters al de! Ed ia sung angraztgevla da pudeir veiver alla funtanga! Nous derivagn tots dalla madra – erans sa nudos nov meis ainten l’ava dalla vascheia da nossas mammas ! Uscheia ans colliescha l’ava er tigl batten cun Dia tg’ins circumdescha cun sia misericorgia !

Angraztg per igl dicurs.


Legenda:

Cornelia Camichel Bromeis a caschung dalla confirmaziun an sia pleiv a Tavo. Mintga confirmant ò
survagnia ena rosa.


Contribuziun Pagina da Surmeir




| Home |
 
<<<<Novitads>>>>
Durmia avonda: bun de, Savognin!

Durmia avonda: bun de, Savognin!

Pagina da Surmeir
13.11.2014 - 07:58

pb. An ena radunanza extraordinaria bagn frequentada, ò l’Uniun da commers e mastirants Surses decidia: strategia anavant. Nignas studias ple, nigns concepts. Igl motto è ossa: far!

Siva tgi las organisaziuns turisticas da Surses on en’emda avant sa decidia per novas strategias è gievgia passada er suandada l’Uniun da commers e mastirants Surses. Scu tgi igl president, Vendelin Coray dei, seia chegl stada ena reacziun sen la tenuta digls commembers igls davos onns e sen la desillusiun dalla davosa radunanza generala a Beiva. Ins è sa dumando an tge direcziun tgi l’economia an Surses duess eir e noua tgi ins less rivar. E tgi la situaziun economica actuala seia betg schi favorevla vegia bagn da far en tant cun las circumstanzas e decisiuns politicas, pero er tgi ins vegia durmia en po.

An vista 2020
E per survagneir raspostas concretas an tge direcziun tgi duess eir, ins ò furmo tar l’Uniun da commers e mastirants Surses ena cumischung e tiers chegl sa laschea cunsiglier dad ena persunga externa, tgi sa fatschainta professiunalmaintg cun projects sumigliants: Sandro Walder è gio passa 30 onns giast da Savognin. Gio igls sies genitours on blers onns ena sagonda abitaziun a Savognin ed el ossa cun la sia famiglia er. En project sumigliant magna el ad Uster, noua tgi ins veva er mantganto igls davos onns an dumondas economicas da suandar las tendenzas digl taimp.
Igl project tgi el ò preschento agls preschaints sa nomna «Savognin 2020» e sa fatschainta damais cun igl avigneir economic dalla val a media vista.

Potenzial è avant mang
An sia preschentaziun ò Sandro Walder managea anavant, tgi per la strategia dall’Uniun da commers e mastirants valigl da betg angal sa focusar sen Savognin, mabagn da piglier l’antiera regiun. E chegl dad Alvagni anfignen Beiva. Las attracziuns turisticas schean er bagn reparteidas ainten l’antiera regiun. Ed er igl potenzial economic seia avant mang cun ca. 2 300 abitants,
3 000 sagondas abitaziuns e 9 000 persungas tgi occupeschan chellas. Oz cun ca. 100 000 abitaziuns la fegnameira u visiun duess esser da rivar eneda sen ensanouas tranter 200 000 e 300 000 pernottaziuns. E gist chel segmaint da giasts, chels dallas sagondas abitaziuns valigl da tgirar spezialmaintg bagn. Chegl seian fitg blers tgi steman la regiun e las purscheidas. Seia chegl dalla infrastructura turistica annò scu er dalla cuntrada fitg speziala. E chels seian blers anc «fans» dalla destinaziun Savognin/Surses. E chels creian er ad en avigneir dalla regiun.

Tschintg gruppas da destinatours
Sandro Walder, ansemen cun la cumischung preparatorica dall’Uniun da commers e mastirants Surses, veian er a tge gruppas tgi tgi l’uniun vess da s’adressar. E scu amprema da chestas gruppas nomnan els gist l’interpressas sezzas. Damais antschever tar sasez. Las firmas vegian da sa sviluppar permanentamaintg , eir cugl taimp ed investar e sa posiziunar da maniera activa. Tranter igls pensums ins nomna er ena bunga surdada alla proxima generaziun.
La sagonda gruppa d’adressats èn igls possessours da sagondas abitaziuns. Lour abitaziuns vegian ossa augmento valeta antras l’iniziativa dallas sagondas abitaziuns. Ed i vala da mutivar ed intimar igls possesours dad investar e far las duevlas sanaziuns. E cò schea grond potenzial per la mastiranza dalla regiun.
Igl turissem è naturalmaintg er en adressat tgi ins stò contactar. La regiun stoptga davantar puspe pi preschainta ainten igls tgeas ed ainten igls cors dalla gliout. Cun ena communicaziun originala ed emoziunala duess igl turissem sviglier igl interess per la destinaziun. En segmaint digl turissem tgi stoptga an mintga cass survagneir daple attenziun èn igls hotels: ins stoptga augmentar la purscheida da letgs ainten igls hotels, sanar chels tgi èn cò e vurdar tgi els vignan manos da maniera professiunala.
Ainten chest antier concept per igl avigneir digl commers e dalla mastiranza da Surses, vogl per navot pi pac tgi las perspectivas economicas dalla regiun. E cò valigl da sa drizzar an amprema lengia alla giuventetna. Da mutivar, animar e zont fascinar ella e mussar perspectivas e dar sustign seia ena tgossa indispensabla.
E betg amblidar alla fegn ins dastga la politica. Chella vegia da procurar per las duevlas cundiziuns da rom e pussibilitar midadas e betg impedeir ellas. La fusiun digls cumegns possa esser en pass ainten ena buna direcziun cun sinergeias.

Reacziuns retigneidas
Scu tgi ins vot dar nova veta all’uniun e dar impuls all’economia è descretg ainten la fanestra dasperas.
Generalmaintg ègl da deir, tgi igls commembers preschaints on piglia se la proposta digls responsabels da suprastanza e dalla cumischung cun sustign da Sandro Walder, cun racunaschientscha e forsa perfign en gnoul entusiassem. Pero la cretta tgi chegl tot duess davantar realitad n’ò betg propa pudia sa derasar. Anc mengia fonsas èn las experientschas digls davos onns e la letargia tgi è stada tar ena gronda part digls commembers. Zont da vart digls responsabels an suprastanza tgi on gia gronda fadeia da saveir mutivar igls commembers per l’egna u l’otra tgossa. Ed er igl fatg tgi ins è ossa dus onns sen la tschertga dad en nov president. Sainza success. Cun Vendelin Coray vign chel exequia dad ena persunga tgi veiva betg ainten la regiun. Graztga ad el ègl betg gio do igl collapas total e neschan perfign bungas ideias.
Or digl mez èn er nias appels, tgi sch’ins viglia aveir ena ferma vousch, stoptgan represchentants dall’economia er esser pronts da surpiglier responsabladad e davantar commembers digls gremis politics. Gist an connex cun igl cumegn fusiuno.
Alla finala è stada ena votaziun per la decisiun da leir realisar igl concept «Savognin 2020». E mintga commember duess sustigneir chel cun ena contribuziun unica da 200.– fr. La decisiun è stada cun gronda maioritad persiva. Tge tgi dat alla finala ordlonder ins dastga esser plagn marveglias.

La realisaziun

Ena canorta
Chestas fegnameiras formuladas èn betg igl messadi dallas instanzas politicas u dallas organisaziuns turisticas, mabagn dall’Uniun da commers e mastirants Surses. E scu duess tot chegl neir realiso? Er cò dat la cumischung ansemen cun Sandro Walder raspostas. L’uniun cun igls sies 90 commembers duess davantar igl purtader da tottas acziuns ed iniziator digl svilup. Ed ella duess zappar se cun ena vousch uneida. E per promover l’unitad duess neir fatg mintga meis ena canorta. Cun temas actuals interns ed externs e referents interessants duess neir do ena plattafurma a chella unitad.
Pero betg angal uscheia, mabagn er anvers anor duess l’uniun sa far santeir. Concret: cun dus occurrenzas pi grondas ad onn. Ed a chella occurrenza nissan anvidos dasperas igls indigens er tot igls giasts dalla regiun. Ed i dess en club tgi ins so davantar commember. Chel savess aveir nom «Famiglia Savognin». La fegnameira è tranter oter tgi igls possessours da sagondas abitaziuns survignan infurmaziuns actualas d’amprem mang e tgi neschan er cunaschientschas ed amiceztgas anve ed annò. Igls commembers digl club paessan ena contribuziun da 300.– fr. ad onn per casal. Cò ins chinta cun antradas da radond 90 000.– fr. e cun 54 000.– fr. da chels ins finanztgess l’occurrenza d’anviern, 36 000.– fr. gessan per la promoziun digl li.
E las dus occurenzas annualas èn er gio neidas fixadas cun en datum: chella d’anviern igls 29 da december 2014 e chella da stad igl 1.avost 2015.

Ena broschura
La visiun economica «Savognin 2020» ins less er visualisar ainten ena broschura, an furma dad en placat faldo. Chel gess a tots indigens e possessours da sagondas abitaziuns. Ed ainten chesta broschura duess neir signia cun maletgs e curtas infurmaziuns, noua tgi la regiun duess eir economicamaintg vers igl 2020. E chegl stò betg esser tot concret e planiso, mabagn pò tgunschamaintg aveir en aspect futuristic. Projects tgi èn gio planisos, pero er tals tgi èn an discussiun ed er tals tgi èn ainten igls tgeas scu visiuns duessan cattar plaz ainten la broschura. E chegl an ena moda emoziunala tgi duess animar e mutivar. En plan digl li u dalla regiun ainten la broschura duess er mussar noua tgi tge fiss an dumonda.

Ena exposiziun
Ena terza tgossa concreta tgi è planisada scu «reanimaziun» dall’Uniun da commers e mastirants, è mintga treis onns ena exposiziun dallas interpresas, ena exposiziun da mastiers. Betg an la furma usitada tgi igls expositours sa preschaintan ainten ena halla. Na, mintga interpresa sa preschainta ainten las sias atgnas quatter pareis. Chegl n’è betg angal pi simpel e costa pi pac, mabagn survign igl visitader ena impressiun reala e concreta dalla singula interpresa. Igls visitaders nissan manos da post tar post p.ex. cun en bus oldtimer, igl tractor dalla scola da skis u oters vehichels originals. E chesta exposiziun vess li durant ena fegn d’emda da venderde anfignen dumengia durant las vacanzas da stad.



Legends:

Sandro Walder (san.) scu cunsiglieder e Vendelin Coray scu president dall’Uniun da commers e mastirants Surses creian aint igl avigneir economic dalla regiun.


Contribuziun Pagina da Surmeir




| Home |
 
<<<<Novitads>>>>
«Ella ò ple tgi angal ademplia igls criteris»

«Ella ò ple tgi angal ademplia igls criteris»

Pagina da Surmeir
13.11.2014 - 07:56

G.N.S. An en rom festiv ò Patricia Scarpatetti retschet a Turitg en premi, tgi vign surdo siva digl 1998 mintga dus onns a persungas u instituziuns tgi s’angaschan segl camp umanitar. Surdo vign igl premi, «Jonas Furrer Preis», doto cun 10 000 francs dad ena loscha tgi reunescha signours pi bagnstants.

La lavour da Patricia Scarpatetti da Cunter, a favour digls unfants sainza datgesa aint igl martgea da San Pedro Sula an Honduras, è exemplarica ed instancabla. Sia veta, sies mond e sies cor èn igls unfants tgi canoschan strousch l’amour da mamma e bab e tgi èn schizont lipos digls genitours perveia da violenza e mancanza da nutrimaint. Gist chella privadientscha e tgira tgi mantga ad els, porscha Patricia Scarpatetti agls 42 unfants aint igl asil d’unfants «Yo quiero ser…», a San Pedro Sula. Cun en milliun abitants è San Pedro Sula igl sagond grond martgea an Honduras e cunzont igl martgea cun la pi gronda criminalitad. Prest diesch onns veiva la donna da 33 onns, per chels unfants tgi on adegna puspe vasia alla povradad an fatscha. Graztga agl grond angaschamaint da
Patricia Scarpatetti ed a tot las persungas tgi èn adegna puspe sa mussadas fitg generousas, ègl pussebel da porscher a 42 mattas e mats, da 12 meis anfignen 17 onns, en datgesa noua tgi els retschevan betg angal bler’amour, mabagn er en li noua tgi els èn schurmageas da criminalitad ed anc bler oter. Dalla missiun seriousa da Patricia Scarpatetti ò er santia la Fundaziun «Jonas Furrer-Preis», tgi surdat siva digl 1998 mintga dus onns en premi a persungas u ad instituziuns tgi s’angaschan per projects umanitars.

Betg sto simpel da sa decider
Parsoura dalla Fundaziun «Jonas Furrer-Preis» è Hans Bühler, egn da chels 800 framassungs (Freimaurer) tgi appartignan alla loscha «Modestia cum Libertate». I seia ansomma betg sto schi simpel a tge project dar igl premi 2014 cun aveir tots projects inoltros ple tgi angal ademplia igls criteris tgi dovra per retschever igl premi doto cun 10 000 francs. Ena misergia, tgi seia ple tgi angal petra, seia per Patricia Scarpatetti prest mintga de realitad e perchegl ins vegia decidia da surdar ad ella igl premi 2014, ò detg Hans Bühler. Da redutgier la misergia cun chel premi seia bagn betg pussebel, dantant duess igl sustign finanzial tuttegna pussibilitar a Patricia Scarpatetti ed a sies 12 collaboratours digl asil d’unfants «Yo quiero ser…», da porscher agls 42 unfants ena miglra qualitad da veiver.

Igl davos pled
ò gia igl president d’onour
Tignia la laudatio ò Thomas Borer, igl anteriour ambassadour svizzer a Berlin. El ò detg, tgi igl premi vigna surdo a persungas tgi mossan respect e toleranza anvers igl individi, tgi sa mossan solidaricas anvers igls povers e tgi s’angaschan per ena veta an dignitad umana. Tots chels aspects ins dastga er attribueir a Patricia Scarpatetti ed a sies angaschi grondious, ò menziuno igl anteriour diplomat. Dantant tgi an Svizra ins vigna adegna pi manevel alla adualitad, seia betg previa ainten la societad da Honduras en post per igls unfants dalla veia. Bruno Fellinger, igl president d’onour dalla Fundaziun «Jonas Furrer-Preis», en om da passa 90 onns, è sto schi commuento dalla lavour da Patricia Scarpatetti, tgi el ò gist segl li decidia d’augmentar la somma digl premi da 10 000 francs per 5 000 francs. Siva tgi Hans Bühler ò surdo igl premi a Patricia Scarpatetti è la societad illustra, cun blera prominenza politica da Turitg, sa dulzada dallas soptgas per applaudar e chegl per en lung taimp.

Pleds cordials e simpatics
Ple tgi angal commuentada è alloura er stada la purtadra digl premi. Per ella seia en grond privilegi da pudeir spindrar unfants e dar ad els l’amour tgi maretan. Patricia Scarpatetti ò detg tgi pussibilito da realisar chel project vegian fitg bleras persungas generousas, vigl e gioven tgi vegia managea bagn cun ella, instituziuns ed organisaziuns generousas ed alloura betg igl davos igls sies genitours Luisa e Pauli Scarpatetti, tgi seian stos en grond sustign mental an tots chels onns. Angraztgea ò Patricia Scarpatetti er an nom digls 42 unfants e managea tgi lour fatschas cuntaintas conferman igl pi bagn tots chels sustigns pi pitschens e pi gronds tgi ella vegia gia l’onour da retschever igls davos diesch onns. Igls 15 000 francs retschets sonda passada a Turitg vignan investos ainten ena nova cuschigna digl asil d’unfants «Yo quiero ser…», ò detg Patricia Scarpatetti.


Legenda:

Igls genitours, la purtadra digl premi, sia sora ed igl laudator. (da san.) Luisa Scarpatetti, Patricia Scarpatetti, Pauli Scarpatetti, Nicole Scarpatetti e Thomas Borer.




Contribuziun Pagina da Surmeir




| Home |
 
<<<<Novitads>>>>
En scazi per la perpetnadad

En scazi per la perpetnadad

Pagina da Surmeir
13.11.2014 - 07:52

G.N.S. 336 paginas, 180 fotografias, quatter tgapetels e l’istorgia interessanta dallas persungas da Vaz tgi èn emigradas. Chegl è igl codesch «Auch hier ist Welt», da Donat Rischatsch, el tgi è en veir expert schi vo per l’istorgia
locala.

Sen chel mument ò betg angal Donat Rischatsch spitgia, mabagn er ena gronda part dalla populaziun da Vaz. Igl codesch cun l’istorgia digls emigrants da Vaz è ossa sen meisa e dumengia passada ò gia li la vernissascha da chel. An rotscha ènigl nias chels da Vaz per assister alla preschentaziun digl codesch tgi dereiva dalla plema da Donat Rischatsch. Betg angal igls visitaders dalla vernissascha targlischivan digl plascheir, na er igl autor sez era ple tgi angal ventirevel. 12 onns ò el fatg retschertgas, investo fitg bler taimp e renuztgia a bler taimp liber per luvrar per sies codesch. Contacto ò Donat Rischatsch er bleras persungas agl exteriour, sto ainten archivs locals, regiunals e cantunals per neir tar las infurmaziuns las pi interessants e concretas dallas persungas da Vaz, tgi èn emigradas digl 1800 anfignen passa igl 1900. Igl autour da 48 onns e scolast secundar, ò adegna gia grond interess per l’istorgia locala ed er sa profundo cun chella an diversas modas e manieras. Publitgia ò Donat Rischatsch ainten la gasetta regiunala «Novitats», adegna puspe artetgels tgi el ò deditgia all’istorgia da sies li nateiv ed aint igl decurs digl taimp sa deditgia adegna daple agls emigrants da Vaz.

Igl pi bler tradeschan las brevs
Gist 12 onns ò Donat Rischatsch gia per realisar sies grond semi, en codesch cun l’istorgia digls emigrants da Vaz. An pled e maletg documentscha el sen 336 paginas l’istorgia interessanta dallas numerousas persungas da Vaz, tgi èn per exaimpel emigradas an Italgia, Frantscha, Spagna, Pologna, Ucraina e tgi èn schizont er eidas sur mar ainten igls Stadis Unias dall’America. Stos èn chegl tuttegna en pêr tschents scu chegl tgi è da liger aint igl codesch. Plagn tensiun e cunzont cun ena grond’energeia è Donat Rischatsch ia alla tschertga dallas infurmaziuns per metter las istorgias digls emigrants an pled e maletg. Ranviia è igl autour sa tgapescha sto a bleras persungas pi segls onns, tgi dereivan dallas famiglias tgi eran emigradas digl 1800 anfignen passa igl 1900. Propi igls pi interessants aspects vegia el catto ainten las passa 200 brevs tgi el vegia retschet digls confamigliars digls emigros, dei Donat Rischatsch. Chella tradeschan igl pi bler dalla veta quotidiana dallas persungas da Vaz tgi on banduno lour li nateiv per gudagner igl pang da mintgade. «Blers èn betg ple turnos a Vaz», dei igl autour digl codesch «Auch hier ist Welt». Chel citat era scretg ainten ena brev digls 20 da december 1849 da dr. Hilarius Rischatsch, tgi era emigro an Milwaukee (USA). Scretg exact veva el: «Auch hier ist Welt, nur sieht man nicht so viel Steine und Berge». Scu tgi Donat Rischatsch ò detg tar la vernissascha da sies codesch, seian prest tottas 200 brevs scretgas an rumantsch e chegl naturalmaintg an rumantsch da Vaz.

Adegna retschet daples
infurmaziuns
Igl codesch «Auch hier ist Welt» è daveiras en scazi per la perpetnadad, pertge l’istorgia digls emigrants da Vaz era sen la miglra veia dad eir an amblidanza. Cun Donat Rischatsch contactar numerousas persungas per neir tar igls documaints basignevlas, ò el er adegna puspe santia dad emigrants tgi el veva betg cunaschientscha. Sen fundamaint da chellas infurmaziuns ò Donat Rischatsch alloura contacto l’egn u l’oter per neir tar daples documaints e schizont er sto an teras estras tar las famiglias Margreth, Parpan, Cadosch e Simonett ed anc bleras otras. Igl autour ò gia en bung mang per screiver e cun agiuntar igls texts cun bleras fotografias, brevs originalas e schizont brevignas da mort survign igl codetsch tot en oter maletg e cunzont er en oter caracter. Blers digls emigros da Vaz èn propi nias bagnstants agl exteriour, fatg carriera e tranter oter er mano affars da tot gener. Oters on perfign fatg concurs ed alla fegn ò igl cumegn da Vaz gia da neir siva allas obligaziuns digls vaschigns tgi on fatg bancrot.
Da retrer è igl codesch tar igl Museum local Vaz, tar igl affar da fotografias Deubelbeiss a Lai e tar Donat Rischatsch a Domat,
telefon 081 633 39 53 u
d.rischatsch@bluewin.ch e chegl per 35 fracns.


Legenda:

Grond sustign ò igl autour er gia da sies genitours e cun luschezza vardan els igl amprem exemplar. (da san.) Jolanda Rischatsch, Giochen Rischatsch e Donat Rischatsch.




Contribuziun Pagina da Surmeir




| Home |
 
<<<<Novitads>>>>
Da Surava ad Alvaschagn giu Lostallo

Da Surava ad Alvaschagn giu Lostallo

Pagina da Surmeir
06.11.2014 - 07:50

pb. Igl onn 2009 è nascheida l’ideia dad ena tratga da litgivas bio aint igl Grischun central. Scu manadra digl project è sa preschentada Helen Cabalzar. Igl 2012 è neida fundada ena societad acziunara cun 20 pours dalla regiun per far dasperas la tratga da litgivas ena manufactura cun ulteriours products biologics ad Alvaschagn.

Igl 2013 alloura la midada: betg litgivas, mabagn salmungs. Ossa para tot da bandunar igl Grischun central ed eir a Lostallo.
Igl Grischun central dovra projects economics da persistenza. Da chegl ins è gio dad onns persvadia ed è anc oz. Per stgaffeir posts da lavour e per dar ena existenza a famiglias ainten ena regiun tgi ò pitost fadeia da sa tigneir sen la fiera economica e da tigneir la sia populaziun. Helen Cabalzar è sa preschentada gio ples gedas scu manadra da projects per dar impuls economics alla regiun. Uscheia igl 2009 cun en project per ena tratga da litgivas bio.

Prest spartia la vischnanca
Tranter igls cumegns Salouf, Mon e Surava, tgi vevan interess scu lis per eriger chesta tratga da ligivas, è alloura Surava sortia quasi scu «victour». Pero lò èn betg tots stos incantos dalla tgossa. Igl li per la tratga aint igl quartier Taufs ò prest separo la vischnanca. Alla finala ò ena radunanza communala decidia cun ena maioritad da dus terzas la midada da zona per eriger la tratga da litgivas ed a madem mument er do gleisch verda per igl project. Cun Coop ins veva catto en cumprader e distributour dallas litgivas bio. En product ferm dumando sen la fiera.
La tgossa ò survagnia anc daple dinamica cura tgi è nia fundo igl onn 2012 ena societad acziunara cun bung 20 pours biologics dalla regiun. Dasperas la tratga da litgivas dueva anc neir erigeida ad Alvaschagn ena manufactura, noua tgi ins vess elaboro, pacheto e fatg pront per la spediziun tiffels spezials, ervas, garnezza ed ovs. «Ena societad tgi s’orientescha tenor la fiera», scu tgi Helen Cabalzar veva detg lò cun occasiun dalla fundaziun dalla manufactura. En project tgi vess custo radond 23 milliuns ed ins vess spitgia sustign finanzial er digl mang public, vot deir da cantun e confederaziun.

Avant en onn la supresa
Avant strousch en onn alloura scu surpresa per blers ena midada aint igl svilup digl project. Betg ple Coop era numno scu cumprader dallas litgivas. Ena societad tgi sa nomna Swiss Apine Fish AG è stada davant no. Ed ins ò betg discurria ple da litgivas, mabagn da salmungs. E betg ple da Surava, mabagn dad Alvaschagn perchegl tgi a Surava ins vess stuia far danovamaintg ena midada da zona, ad Alvaschagn fiss glez scrudo, perchegl tgi igl li per la tratga e la manufactura seian gio ainten la zona da commers. Pinavant ins seia gio an contractivas cun la suprastanza communala ed igls signals seian positivs. Ins discurriva lez mument da diesch posts da lavour e pi tard savess anc neir vetiers daples antras ena fimintera per igls salmungs.
Ad Alvaschagn ò la suprastanza er oriento la radunanza communala. Ins è sto an contact cun Swiss Apine Fish AG e tschartgea veias per neir tar la realisaziun digl project. Igl cumegn ò alloura er do la lubientscha da biagier ed igl davos avost da chest onn è la parcella da cumegn sot la scrinareia Projer da vart dretga giond da Casti vers Alvaschagn neida profilada.

En onn siva puspe la surpresa
Da curt èn igls profils sen la parcella ad Alvaschagn svanias. Sen dumonda ò igl mastral dad Alvaschagn, Giatgen Augustin managea, tgi ins veva a madem mument er contractivas cun igl cumegn da Lostallo. Ed i possa esser tgi seia mido an lezza direcziun. «Lostallo ò igl avantatg tgi ins vess gia avonda ava sutterana per la tratga da salmungs. Nous vessan gia da piglier l’ava sobra no da Casti ed eir cun l’ava tschoffa puspe a Casti. Chegl dat dalunga daple costs», ò declaro igl mastral anavant.
Ed i seia betg uscheia, tgi ins vess zuppanto ensatge da vart dad Swiss Alpine Fish AG, mabagn seia la varianta da Lostallo adegna eida parallel cun Alvaschagn. Ins seia sto an contractivas cun Lostallo gio avant tgi cun Alvaschagn. «Per igls investours ègl igl solit decisiv da realiar schi spert scu pussebel en project ed a Lostallo ins veva anc da far las midadas da zona. Uscheia ins ò santia dad Alvaschagn e supponia tgi savess eir lò pi spert», dei Giatgen Augustin. Pero er ad Alvaschagn ins ò duvro igl sies taimp per sclareir las tgossas. E scu menziuno ò igl cumegn santia navot ple digls responsabels e la tgossa geia anavant a Lostallo. Per igl mastral dad Alvaschagn ègl cler: igl project cugls salmungs ad Alvaschagn è mort!
I seia er uscheia tgi a Lostallo ins vegia ena parcella planeiva a disposiziun, tar els seia tuttegna en po spundeiv. Er igl transport da Lostallo anfignen Bellinzona segl tren ins vei betg scu pi grond avantatg anvers la posiziun dad Alvaschagn. Decisiv saro alla finala la varianta tgi sa lascha realisar pi bungmartgea e chegl saro cleramaintg Lostallo.

Midada la situaziun
Da deir è tgi igl project dallas litgivas a Surava ed igl project digls salmungs ad Alvaschagn on da far quasi navot l’egn cun l’oter. Schi Helen Cabalzar era a Surava adegna davantiers scu magnaproject, schi è ella betg stada ple chegl tar igl project digls salmungs ad Alvaschagn.
Da vart dalla manufactura Gri- schun SA cun Urs Donatsch scu president, è nia communitgia avant en onn tgi seia do ena midada strategica e tgi ins viglia pitost la producziun da salmungs tgi la tratga da litgivas. Pero duvressigl persiva a Surava ena nova revisiun digl plan da zonas, dantant tgi ad Alvaschagn fissigl ord vista dalla planisaziun da construcziun bler pi simpel. Damais ena renunztga da Surava scu li da producziun. Scu tgi ins ò pudia intervigneir a Surava, ins deplorescha da vart uffiziala digl cumegn la midada. Pero la manufacura è alloura betg stada ple involvada aint igl project ed ò gia tar la midada da Surava ad Alvaschagn seglple ena funcziun dad intermediatoura. Igls manaders digl project ed igls investours per la tratga da salmungs ad Alvaschagn èn tot otras persungas.

En project daple tgi fò naufragi
Ord vista dalla regiun digl Grischun central ègl deplorabel tgi er chest project fò alla finala naufragi. Gl’è en project tgi è naschia ainten la regiun e dueva er dar impuls economics alla regiun. E damais è chest project gio nia iniziia igl onn 2009 e dantant èn passos tschintg onns. Durant chels èn nia fatg lavour ainten igls cumegns pertutgias e per part ins è s’angaschea ferm per igl project tgi veva generalmaintg sustign dall’antiera regiun.
Ainten l’infurmaziun dalla supra- stanza da Surava agls abitants avant en onn tranter oter: la tratga da litgivas vegia betg savia neir realisada essend tgi la finanzaziun n’era betg sierada. La fiera da litgivas ord tratga biologica seia midada e cotras seia ena vendita betg garanteida.
Damais è en project daple betg reuschia perveia dalla finanzaziun. Ed alla finala è la rendita igl sulet muteiv per igls investours da sustigneir en project u betg. Ainten ena regiun perifera èn igls costs d’investiziun per solit pi ots ed igl muteiv da dar la preferientscha ad oters lis. Chegl è la deira realitad ord vista dalla periferia.
Uscheia sa metta igl project dallas litgivas a Surava ed igls salmungs ad Alvaschagn an retscha cun tants oters projects an Surmeir tgi èn betg nias realisos perveia dalla finanzaziun: divers projects cun l’ava minerala a Barvogn, ples projects per en resort a Radons, igl project Landal cun la surbiageida a Savognin, igl project «Aclas» a Lantsch, Kindercity a Savognin, la scola da scrinaris e le-gnamers aint igl project dad Adventure Valley a Rona ed oters.


Legenda:

Scu para ò Lostallo survagnia preferientscha per igl project dad ena tratga da salmungs anvers Alvaschagn. Igls costs d’investiziun èn pi bass.





Contribuziun Pagina da Surmeir




| Home |
 
<<<<Novitads>>>>
Cumegns-baselgia pitschens on nign avigneir?

Cumegns-baselgia pitschens on nign avigneir?

Pagina da Surmeir
06.11.2014 - 07:47

pb. Da curt ò igl Corpus catholicum, la baselgia catolica cantunala, salvo la sia radunanza annuala a Coira. Igl tractandum principal è sto ena refurma dalla finanzaziun digls cumegns-baselgia tgi ò catto ena clera maioritad ainten la votaziun. Cumegns-baselgia pitschens duessan betg neir sustignias ple schi ferm ed intimos da collaborar.

La situaziun finanziala digl Corpus Catholicum, la baselgia catolica cantunala è davantada mendra igls davos onns. Vot deir tgi las antradas èn sa sminueidas e consequentamaintg ins so betg dar or daple tgi chegl tgi ins peglia anaint. Uscheia è la baselgia cantunala stada sfurzada dad ager.
Conrad Battaglia da Salouf è commember dalla suprastanza digl Corpus Catholicum e lò responsabel per igl departamaint dallas finanzas: «Anc avant pacs onns vevans antradas da taglia antras las persungas giuridicas da 8.2 miu. Ossa è chegl sa redutgia a 4.2 miu. A lunga vista ègl da chintar danovamaintg cun ena sminuaziun dallas antradas da ca. 25%. Per la suprastanza cantunala muteiv avonda per instradar ena midada da sistem; e chegl vot deir stgaffeir novas structuras cun cumengs-baselgia d’ena grondezza minimala, cumegns-baselgia ferms ed autonoms e finanzialmaintg independents. Nous stuagn piglier cumgio d’en sistem malsanadevel tgi corva igls deficits digl cumegns-baselgia e na promova betg da spargner».

Igls cumegns-baselgia oz
La situaziun actuala cun igls cumegns-baselgia aint igl noss cantun è uscheia, tgi existan ca. 123 cumegns-baselgia catolics. Da chels reteiran 73 ena contribuziun digl Corpus Catholicum. Tar chels sa tractigl principalmaintg da cumegns-baselgia pitschens. Ainten Surmeir dattigl igl mument 23 cumegns-baselgia, er schi pudess esser tgi siva digl 1. schaner 2016 dessigl angal ple set cumegns politics. Gio oz dattigl ainten singuls cumegns politics ples pleivs. Per exaimpel ò igl cumegn da Tinizong-Rona dus cumegns-baselgia, egn a Tinizong ed egn a Rona ed igl cumegn Riom-Parsonz ò igls cumegns-baselgia da Riom e Parsonz.
Per migliurar la situaziun ò ena cumischung digl Corpus Catholicum elaboro igls davos dus onns en nov concept da finanzaziun. Cò è nia proponia tranter oter da dar a mintga pleiv ena contribuziun da tschep da 10 000.– fr. Pero sa cattan ples cumegns-baselgia aint igl madem cumegn politic, vign chel importo repartia sen igls cumegns. Chella ideia ò gia ferma critica an ena procedura da consultaziun ed uscheia è nia fatg en’otra proposta. Numnadamaintg da betg dar ena contribuziun pauschala, mabagn ena contribuziun annuala per parochian. Chella duess esser tranter 10.– fr. e 50.– fr. La proposta actuala schea tar 30.– fr. per maximal
1 000 catolics u la somma maximala da 10 000.– fr. Premissa per ansomma survagneir ena contribuziun è, tgi igl cumegn-baselgia vegia en pe da taglia dad aglmanc 15%.

En sistem betg conform
agl taimp
Conrad Battaglia vei igl sistem dad oz scu ingist: «Igl onn passo vainsa sustignia igls cumegns-baselgia cun en importo dad 1.8 miu. La gronda part è eida a cumegns-baselgia pitschens an ena somma dad 1.032 miu. E chegl è angal ena part da 6% digls parochians». I seia en sistem tgi intimescha betg ferm las pleivs da vurdar per lour finanzas. La baselgia cantunala surpeglia alla fegn igl deficit imputabel. Tenor igl nov sistem ins saptga davantor cun quant tgi ins possa chintar e vegia alloura da vurdar sez da neir a freida cun igls daners tgi seian a disposiziun. Scu tgi seia tar mintga oter affar e tar mintga tigneirtgesa privat.
Ainten la regiun da Surmeir ègl uscheia, tgi dallas 23 pleivs reteiran gist angal Alvagni, Beiva, Lantsch e Savognin nigna contribuziun or dall’angulivaziun da finanzas digl Corpus Catholicum.

Aglmanc 600 parochians
Siva dattigl anc ena sagonda furma da sustign dad angulivaziun dalla forza da taglia tenor dus scalems. Alla finala vignigl or uscheia, tgi per pleivs pitschnas, vot deir pleivs cun pi pac tgi 600 parochians, vignigl finanzialmaintg pi strètg.
Chel nov sistem da finanzas vo an vigour cun igl 1. schaner 2015. La midada sforza igls cumegns-baselgia da s’organisar, vot deir alla fegn da fusiunar. Anc igls onns 2015 e 16 vign paea or tenor igl sistem dad oz. Igl 2017 anc la mesadad e siva vogl tenor igl sistem nov. Per minimar finanzialmaintg la midada da sistem metta la baselgia cantunala 3.2 miu. francs a dispusiziun.
Sen la dumonda, schi ins vegia visiuns scu tgi las fusiuns duessan veir or p.ex. an Surmeir, rasponda igl schef da finanzas dalla baselgia catolica cantunala: «Per chel project mattainsa a disposiziun en importo dad 8 miu. Nous vasessan aint igl nov cumegn Alvra ena fusiun er digls cumegns-baselgia. Alloura vessans lò 918 parochians e per ena fusiun survagnissan els ena contribuziun da 437 000.– fr. Per Surses vasessans ena fusiun da tot igls cumegns-baselgia dalla val. Chel dumbress oz 1 846 abitants e dastgess spitgier ena contribuziun da 500 000.– fr.». Chegl seian pero visiuns internas digl Corpus Catholicum. Els saptgan sfurzar nign, chegl vegian igls singuls cumegns-baselgia da decider. Cura tgi chels 8 miu. digl project seian pero consumos, ins stoptga danovamaintg eir sur igls codeschs e vurdar schi las reservas tanschan per sustigneir anavant schi generous fusiuns ni schi detta siva pi pac ni ansomma navot ple.
Discussiuns per ena collaboraziun digls cumegns-baselgia ègl gio do p.ex. an Surses, pero anfignen ossa sainza resultat concret.


Legenda:

Midadas da structura saron da basigns igls proxims onns ord muteivs finanzials, pero er per occupar las pleivs.


Contribuziun Pagina da Surmeir




| Home |
 
<<<<Novitads>>>>
Dar daple veta all'uniun

Dar daple veta all'uniun

Pagina da Surmeir
06.11.2014 - 07:44

G.N.S. L’uniun duess neir pi activa ed aint igl avigneir er pussibilitar ad anteriouras ustieras ed ustiers da neir commembers passivs. Avant 20 onns veva l’uniun anc 70 commembers ed oz èn chegl angal ple 40.

Per la sagonda geda ò l’uniun tgi reunescha igls ustiers da Surses e dalla Val Alvra exclus Lai, salvo sia radunanza d’aton e betg da premaveira. La Gastro Alvra/Surses è egn da chellas 18 secziuns dalla Gastro Grischun, cun total 1000 commembers. Avant en onn era Karin Hersche da Savognin neida eligeida scu nova ed amprema presidenta dalla Gastro Alvra/Surses e successoura da Toni Maissen da Lantsch. Lez ò appartignia divers onns alla suprastanza e da chels varsaquants scu parsoura. Karin Hersche ò betg lia salvar la radunanza generala sainza en program lateral ed uscheia èn igls ustiers sa participos all’occurrenza digl Parc Ela e dalla Uffer SA cugl tema: ischans pronts per noss seniors viscals? Siva digl referat e digl luvratori interessant, èn igls ustiers cun lour donnas ias communabel a giantar e chegl tar Florian Unterkalmsteiner ainten la «Florian’s Weinstube» a Savognin. Tots on galdia las bunas tratgas ed igl anc migler vegn, avant tgi la radunanza generala è stada segl program.

Adegna puspe novs ustiers
Igl interess per la radunanza generala è sto cun 13 preschaints aint igl rom digls davos onns (15 stgisas). Igl è danovamaintg crudo an îgl, tgi igls madems ustiers eran dalla parteida scu gio igls oters onns. Karin Hersche ò mano sia amprema radunanza scu presidenta cun ena fitg buna tenuta, fitg cumpetent e cunzont ò ella er adegna catto igls pleds adattos per igls temas brisants, tgi occupeschan igl mument igls ustiers. Tar egn da chels totga bagn er igl naufragi dall’iniziativa tgi leva redutgier la taxa dalla taglia sen plevaleta per la gastronomeia. Chito fò a Karin Hersche ed a sies dus collegas da suprastanza Reto Uffer, Filisour e Gion Nutegn Stgier, Sur, tgi igl domber digls commembers dalla Gastro Alvra/Surses sa redutgescha permanent. Avant 20 onns veva l’uniun anc 70 commembers ed oz èn chegl anc 40 commembers. Antros èn igl davos onn anc tschintg ustiers e sortias èn dus ustiers dall’uniun. Aint igl Grischun dattigl pacas regiuns cun tantas midadas d’ustiers scu tar nous e cunzont er strousch ena cuntrada noua tgi tantas ustareias seran lour portas.

Giubileum da 100 onns
ed antop cun la politica
Aint igl center digl davos onn seia sto igl giubileum da 100 onns dalla Gastro Grischun, ò detg Karin Hersche. Bel seia tuttegna tgi er varsaquants ustiers da Surses e dalla Val Alvra vegian fatg adiever dallas festivitads, tgi on cuzzo ples deis e ples notgs. En success seia pero er sto igl inscunter digls ustiers grischuns cun deputadas e deputos, tgi ò gia li da curt a Coira. Stos preschaints tar igl inscunter cun la politica èn er ustiers da Surmeir e nizigia l’occasiun da discorrer varsaquants pleds cun represchentantas e represchentants digl parlamaint cantunal. Cun chella acziun ò la Gastro Grischun er lia far attent igls parlamentaris agls problems digls ustiers ed a lour giaveischs. Chegl èn eneda bagn er miglras cundiziuns da basa, pi pacas directivas e damanc ordinaziuns tar la controlla da victualias e tar la higiena ed anc tar bleras otras tgossas. Adegna daple concurrenza survignan igls ustiers er digls pours, tgi offereschan a giasts ed indigens, dad aperitifs anfignen tar la tavolata ed er anc bler oter.

Viseta da l’egn
u l’oter menaschi
L’activitad dalla Gastro Alvra/Surses seia betg schi gronda ò managea Karin Hersche. Ins seia pitost passiv e cò vei ella en potenzial da sa migliurar. Mengia bler saptga sainz’oter er esser mengia bler e tuttegna less la presidenta dar daple veta all’uniun. Ella ò igl intent da far da taimp an taimp cun igls ustiers ena viseta a l’egn u l’oter affar, seia chegl cun eir a vurdar ena setgentera, ena gla-tschareia, ena tratga da peschs u er far ena degustaziun da caschiel u da vegn. Decidia on igls preschaints er da dar agls anteriours ustiers la pussebladad da davantar commembers passivs dall’uniun e chegl cun ena contribuziun annuala da 50 francs. Cun dar a tots chella pussebladad ins less er activar an chella furma la veta dall’uniun.


Legenda:

La secretaria dalla Gastro Grischun Georgette Dedual, deputo Robert Heinz dad Avras e Karin Hersche, la presidenta dalla Gastro Alvra-Surses.





Contribuziun Pagina da Surmeir




| Home |
 
<<<<Novitads>>>>
Igls onns digls «babyboomers»

Igls onns digls «babyboomers»

Pagina da Surmeir
06.11.2014 - 07:41

pi. Aint igl center da cumpetenza Uffer SA ò gia li da curt en referat cugl tema «Ischans pronts pigls viscals vigls?». La sociologa, Joëlle Zimmerli ò declero ainten sies referat, scu tgi neir vigl ed igls stils da veiver digls pensiunos èn sa midos igls davos decennis.

Igl cordial bavegna agls numerous participants ò James Cristallo dalla firma Uffer SA fatg. El ò declero igl decurs digl avant mezde ed ò er fatg attent, tgi casualmaintg vegian els er anc cò en «moster» d’ena tgombra digl nov hotel da lenn «Bever Lodge», tgi vign construia alla staziun da Bever e tgi da chella so neir piglia invista durant la pôssa da café. Sessour ò igl manader digl Parc Ela, Dieter Müller musso cun diversas graficas la demografia digls seniors ainten la regiun digl parc e scu tgi chella vegia sa mido igls davos onns.

Igls «babyboomers»
Igls proxims onns vignan veaples seniors, igls blers anc an fitg bunas forzas corporalas e spiertalas, ainten la vigliadetna da pensiun. Igls onns 1943 – 1963 èn igls schinumnos «babyboomers». Durant chella perioda ogl do bleras naschientschas. Chegl èn er stos chels onns tgi la masdegna, la tecnica e la mobilitad on fatg en grond pass anavant. Angal sch’ins painsa scu tgi chels «vigls» von anturn cun igls novs meds da communicaziun e totgan damai an nign cass gio tigl «fier vigl». Sur da chel tema è sto igl referat fitg interessant da Joëlle Zimmerli. Tenor ella ò la gronda massa digls novs pensiunos u da chels tgi spetgan anc en pêr onns sen la pensiun, gia ena bler miglra scolaziun tgi lour genitorus e spetgan anc ensatge digl davos terz dalla veta. Er las donnas on profito dallas pussebladads da dastgeir far carriera u dad eir a luvrar parzialmaintg. Chella furma da veiver tgi la generaziun anc avant na cunascheva betg, è tottanegna daventada confurma allas normas dalla societad. Er la cumposiziun dallas famiglias ò per part sa mido. La separaziun d’ena lètg è betg ple stigmatisada scu anc avant forsa 20-30 onns. Cotras sa furman naturalmaintg er las schinumnadas famiglias da «parchwork» e chellas cundiziuneschan ena gronda flexibilitad e savens er resursas finanzialas pi otas digls pertutgias, er siva la pensiun.

Las furmas da veiver oz
Scu tgi la referenta Joëlle Zimmerli dei, è la generaziun digls «babyboomers» ena generaziun cun en sang e fegn sensori per sasez. L’activitad, seia chella sportiva u forsa schizont an ena nova sfida professiunala, digls novs pensiunos è er considerabel otra tgi pi bod. Igl stil da veta digls divers tips da pensiunos sa differenztgescha pero fitg. Egn nizegia igl taimp sainza angaschamaint professiunal per far viadis u s’occupar digls beadis, l’oter è led da betg stueir luvrar ple e fò pac u navot ple, anc en oter s’angascha social u antscheva ena nova scolaziun (universitad per seniors), tgi so betg calar e lavoura anavant ed anc oters ston luvrar anavant ord mutivs finanzials. Igl giaveisch da blers novpensiunos è da mantigneir igl stauts quo chegl tgi pertotga igl abitadi. Chegl vot deir vigl e gioven an en sang masditg. Oters lessan er chella furma, on pero l’impressiun tgi els «marettan» ossa daple risguard sen lour basigns ed alloura sa dat chella situaziun tgi els lessan veiver quiets ainten ena vischnanca sen la campagna, varteschan pero betg la canera digls unfants sen veia, betg la mobilitad sen motorigns digls giuvenils e surtot er betg igl scalottem dalla biestga tgi pasculescha. Da cattar per tots chels blers giaveischs en bung recept è savens impussebel.

Lavour an gruppas
Las tschintg gruppas, mintgigna cun en oter tema, è sa fatschentada digls problems tgi ans spetgan an avigneir. Resumond ins dastga deir tgi sen igls cumegns spetga anc gronda lavour tgi so betg angal neir fatga dallas singulas vischnancas, mabagn stò chegl esser en pensum tgi ò da neir schliia regiunal. Adegna daple giasts stabels dalla regiun tgi possedan gio onns cò tar nous abitaziuns, sa decidan siva la pensiun da passantar la seira dalla veta cò tar nous. Chels seia d’integrar pi bagn an nossas vischnancas ed uscheia forsa perfign profitar an bleras occasiuns da lour experientschas. Gruppaziuns, cumegns, uniuns, etc. duessan er stgaffeir pussebladads da sa scuntrar per chels tgi on igl giaveisch – surlascher pero la libertad da far adiever u betg. Scu tgi en participant ò managea, dovran da chellas acziuns gronda perseveranza, èn pero savens vurdo sur en pi lung taimp, en grond success. En votum è er l’amplificaziun digl traffic public, tgi lascha mantger savens cò tar nous. Er las furmas da tgesas d’attempos cun abitaziuns per seniors è neida discutada. Igl grond individualissem dalla generaziun digls «babyboomers» è er sto en tema e concludond ins dastga deir:
els lessan esser integros – pero betg disturbos!

Legenda:

Dieter Müller, magnafaschenta digl Parc Ela ( da san.), ò declero la demografia digls seniors aint igl parc, la referenta Joëlle Zimmerli e James Cristallo, igl hospitant dall’occurrenza.


Contribuziun Pagina da Surmeir




| Home |
 
<<<<Novitads>>>>