<<<<Novitads>>>>
Archiv da novitads

[ Novitads actualas ]

 



Novitads digl:
  

<<<<Novitads>>>>
«Rasposta locala agl problem digl clima»

«Rasposta locala agl problem digl clima»

Pagina da Surmeir
26.04.2007 - 10:55

pb. Siva digl 2002 portan igls 12 cumegns da Val Alvra scu suletta regiun an Svizra igl tetel «martgea d’energeia». Chel label surdat »EnergeiaSvizra» a cumegns ed a regiuns per promover dad eir anturn da maniera spargnevla cun l’energeia e per promover las energeias regenerablas. Siva quatter onns vign igl label mintgamai recertifitgia. Chegl è succedia venederde passo cun igls cumegns dalla Val Alvra.

La surdada digl label recertifitgia è stada a Brinzauls. Igl mastral, Rico Liesch ò benevento tots preschaints tar chesta pitschna festivitad. Igl sies cumegn cun 1341 ha surfatscha e 120 abitants seia egn digls pitschens cumegns digl cantun, pero sen plaz 1 digls cumegns cun procentualmaintg igl pi bler adiever dad energeia solara. Agl cass da Brinzuals è chegl passa 10%. Betg per navot ò Brinzauls, scu amprem cumegn ansomma, survagnia gio igl 1991 igl premi solar svizzer, surdo digl anteriour cunsiglier federal e minister per eneregeia, Adolf Ogi persunalmaintg. Ins profitescha scu vischnanca da terassa dad ena fitg gronda irradiaziun digl suglegl, er schi vess gist igl mument pitost basigns da plievgia. «Digl cumegn anor tschartgainsa da persvader igls possessours da tgesas tar la construcziun da duvrar tant scu pussebel energeias regenerablas ed er furmas spargnevlas dad energeia, pero n’è chesta lavour da persvasiun betg adegna simpla», ò managea igl mastral da Brinzauls.

Ena gruppa da lavour
siva digl 2000
Gio siva digl onn 2000 on igls 12 cumegns dad Allianza Val Alvra instituia ena gruppa da lavour tgi s’occupescha cun dumondas d’energeia e damais er cun igl label «martgea d’energeia». Presideida vign chesta cumischung da Thomas Kollegger, igl mastral dad Alvagni. Pinavant fon part: Werner Roth da Brinzauls, Stephan Metier da Barvogn, Johann Gruber scu represchentant dalla corporaziun regiunala, Kurt Egger scu cunsiglieder an dumondas d’energeia da Tänikon e Balz Lendi digl uffezi per energeia cantunal.
Thomas Kolleger ò declaro agls preschaints, tge tgi chegl monta veiramaintg dad ansomma aveir en label d’energeia e tge dad aveir recertifitgia el siva quatter onns. Igl label «martgea d’energeia» seia igl certificat per ena politica d’energeia consequenta ainten igls cumegns. Ed EnergeiaSvizra scu purtader digl label seia igl program dalla confederaziun per promover energeias regenerablas e per promover en adiever spargnevel d’energeia anfignen igl 2010. Tar la realisaziun da chest program vegian igls cumegns ena rolla centrala. Els duessan d’ena vart esser exaimpels per la populaziun e da l’otra vart duessan els stgaffeir bunas premissas per tgi vignan realisadas da privats maseiras sen libra voluntad.

Cun pass pitschens
alla fegnameira
«La schinumnada gronda politica da clima ò las sias rieischs an nundubrevels pass pitschens dalla politica da clima. Chegl tgi gleischa an la fegnameira gliunschainta da Kyoto antscheva tar igls martgeas d’energeia», ò Thomas Kollegger cito igl noss minister d’energeia, cunsiglier federal Moritz Leuenberger.
Igl label «martgea d’energeia», è nia stgaffia an amprema lengia per lis pi gronds, scu igl nom dei, per igls martgeas. An tot èn chegl ossa ca. 140 lis tgi èn possessours da chest label. Igl Grischun è cò deplorablamaintg betg represchento fitg bagn. Purtaders digl label èn Tavo, Son Murezza, Tusang, Vaz/Lai e scu suletta regiun an Svizra damais la Val Alvra.
Tge criteris ins stò adempleir per survagneir igl label? «Chest label è concepia tenor criteris tg’ins so misirar la realisaziun ed ins so cumparegler en li cun l’oter», ò detg Thomas Kollegger. Igl label vign concedia, schi aglmanc 50% da chellas maseiras preveidas tenor igls criteris digl program èn realisadas. Agl cass dalla Val Alvra eran chegl avant quatter onns 55%. Siva mintgamai quatter onns vign la tgossa examinada da nov antras la cumischung da label dad EnergeiaSvizra. Èn igls criteris anc adegna ademplias dattigl ena recertificaziun cun ena eventuala correctura digls puncts (%). Chegl è succedia cun Val Alvra e la surdada digl label recertifitgia è damais stada l’emda passada e chegl cun en augmaint digls puncts sen 59%. Cò stat la Val Alvra circa da mez aint, igls miglers èn tar anfignen 80%.
Tenor igl president dalla cumischung seigl er interessant dad esser an contact an las dumondas d’energeia cun oters cumegns ed esser cotras agl pols digls svilups igls pi novs. E scu fitg impurtant vei Thomas Kollegger tgi l’antiera tgossa n’è betg ena acziun momentana, mabagn en svilup persistent per la politica d’enegeia communala.

L’efficienza ins so misirar
Tenor Thomas Kollegger è igl label betg simplamaintg en program sen basa voluntaria, mabagn tgi ins so er misirar. Uscheia ins so tgi sainza las maseiras voluntarias dad EnergeiaSvizra, fiss igl consum total d’energeia an Svizra 3% pi ot, e sainza las maseiras legalas schizont 6.5% pi ot.
Per realisar las fegnameiras scu «martgea d’energeia» ins ò an Val Alvra en antier catalog da maseiras. Scu tgi igl mastral dad Alvagni ò communitgia èn chegl las suandontas. Eneda è chegl ena glista da controlla per bietgs. Sen igl chint d’electric ins inditgescha adegna igl consum digl onn avant per mutivar da redutgier chel. Ins intimescha er igls privats scu er igls responsabels da cumegn da far ena contabilitad digl consum d’energeia. Ainten las leschas da biagier vignan maseiras agl senn digl label sustigneidas. Ins s’infurmescha regularmaintg tar igl uffezi d’energeia cantunala e dat er anavant las infurmaziuns agls privats. Ins vegia er organiso en curs per pedels an dumondas d’energeia, en curs da nattager, divers cumegns ed er privats reteiran current ecologic, ins seia er preschaint agl rom digl Parc Ela, ins barata experientschas cun igls «martgeas d’energeia» digl Grischun e scu proxim ins less metter an peis en project per harmonisar las leschas da biagier. Per igl 2007 è preveida en’ulterioura controlla d’energeia ed ainten mintga cumegn aglmanc ena maseira per chietar igl traffic.

Per igl taimp siva igl sfarlatem
Scu represchentant dad EnergeiaSvizra è sto a Brinzauls Sigistbert Lutz. El ò er fatg la surdada dalla recertificaziun. El vegia adegna sa mess aint, tgi er lis pi pitschens saptgan far part e survagneir chest label d’energeia. Sigisbert Lutz, anteriour president dall’associaziun digls martgeas e cumegns è sa musso cuntaint tgi la Val Alvra vegia savia recertifitgier igl label e schizont augmentar igls puncts. Chegl tgi seia fitg positiv, tg’ins vegia fixo en catalog da maseiras per igls proxims quatter onns. «Martgea d’energeia» scu organisaziun ed ideia dettigl siva digl 1988 e dus onns siva ins vegia stgaffia e surdo igl amprem label. Impurtant seia an mintga cass, tgi la realisaziun vigna controllada e tgi tots camps dad energeia seian integros. «Nous lagn redutgier la dependenza d’energeia dad ordvart ed ans parager per igl taimp siva igl sfarlatem», ò managea Sigisbert Lutz.

La nateira ans mossa…
Sefan Engler, da sia vart minister d’energeia cantunal ed er cun dimora ainten en cumegn cun igl label «martgea d’energeia» ò an sies pled menziuno, tgi el seia adegna losch, schi el dastga deir tar ena occasiun u l’otra tgi el dereiva dad en cumegn cun igl label. «Martgea d’energeia è la rasposta locala agl problem digl clima», ò igl cunsiglier guvernativ detg anavant. An sasez seian tots ancletgs tgi seia da far ensatge cunter igl problem digl clima, mender seigl pero adegna cura tgi duessan suandar las ovras. La nateira ans mossa bagn avonda, er an noss cantun, noua tgi scoldamaint global ans magna. Digl cantun anor vegia el incumbenso dad inventarisar tot las consequenzas tgi igl scoldamaint digl clima vegia per igl Grischun. Tgi vegia consequenzas seia sa musso gio oz: tar igl turissem tgi ò problems cun la neiv, tar las ovras hidraulicas tgi vignan ad aveir en minus dad 8% ainten la producziun perveia tgi vign generalmaintg pi sitg, i dat problems dad erosiun ed ansomma cun la stabilitad digl taratsch (perma). I detta daples avas grondas e bovas, las plievgias seian pi raras, pero pi concentradas ed er igls gôts da schurmetg seian an prievel.
Igl mument seigl uscheia, tgi ins so er tge far per redutgier las emissiuns da CO2. Tar igls bietgs seia cler tgi ins vigna da redutgier igl adiever d’energeia cun emissiun da CO2 sen nolla cun las metodas da construcziun dad oz. Tar igls apparats ins savess er tge tgi fiss da far. Igl problem grond seia igl traffic. Er lò dessigl alternativas, pero la realisaziun seia betg simpla. Da vart digl cantun ins vegia igl mument en preventiv dad 1.3 miu. tgi vignan impundias per sanar tgesas viglias cun isolaziuns.

En film tgi è ia sot la pel
Siva igl act da surdada per igl label «martgea d’energeia» è nia musso en film tgi ans preschainta da maniera fitg impressiunonta tgi gl’è betg angal inditgia, mabagn asch basigns da far ensatge. Chest film è nia realiso dad Al Gore, igl anteriour vice-president digls Stadis Unias dall’America sot Bill Clinton e pi tard sez candidat per president cunter George W. Bush. Al Gore ò rimno datas da scientists da tot igl mond tgi sa fatschaintan gio da decennis cun igl problem digl scoladamaint digl clima. I sa tracta cò betg da supposiziuns, mabagn da deirs fatgs. Igl film dat ena survista globala e deplorablamaintg fitg stgeira dallas consequenzas tgi vignan ad antrar pi spert tgi chegl tgi cartagn. Igl film è concepia uscheia, tgi Al Gore ò preschento, el manegia passa 1'000 gedas, las cunaschientschas rimandas digls scientists an referats da dias. Igl film ed igl referat sa drezzan an amprema lengia all’America sezza, tgi ò scu suletta tera dasperas l’Australia, betg ratifitgia igl protocol cun la cunvagnientscha da Kyoto digl 1997 pertutgont las emissiuns da CO2. E l’America è la tera cun las pi grondas emissiuns sen igl antier mond. Las consequenzas climaticas èn angal causa dallas emissiuns da CO2 e son er angal neir curreigeidas an chella direcziun.


Legenda:

(da san.) Cunsiglier guvernativ Stefan Engler, minister d’energeia cantunal ed alloura igls represchentants digls cumegns: per Brinzauls igl mastral Rico Liesch; per Farrera igl vice Otto Brazerol, per Mon igl mastral Daniel Albertin, per Surava igl mastral Roland Ostermeier, per Alvagni igl mastral Thomas Kollegger e per Barvogn la suprastanta Susanne Rösli. Digls cumegns Stierva, Alvaschagn, Casti, Lantsch, Filisour e Tagn era nign represchentant. Da vart dretga Sigisbert Lutz tgi ò surdo la tavla da recertificaziun.


Contribuziun Pagina da Surmeir




| Home |
 
<<<<Novitads>>>>
Bunas finanzas dattan tschertas libertads

Bunas finanzas dattan tschertas libertads

Pagina da Surmeir
26.04.2007 - 10:54

pb. Avant en’emda ò igl cunsegl dalla tera digl circuit Surses gia la sia seduta. Tractanda principala è stada igl rendachint digl uffezi circuital per 2006. Dasperas èn stadas elecziuns an divers gremis.

La seduta digl cunsegl dalla tera cun 29 delegos preschaints ò scumanzo cun diversas infurmaziuns dalla biageida ve digl spital. Plasch Antona Uffer scu delego dalla giunta ainten la cumischung da biagier ò communitgia, tgi l’annexa da vart cunter sid seia ossa vasibla ed er las puntanadas vignan davent. Chest’emda vigna igl tract nov nattagea, uscheia tgi la midada da sot se tar las tgombras novas possa succeder proximamaintg. Cò ins seia er aint igl program da termin. Per la veranda seian avant mang en screiver dalla banca tgi igls daners (250’000.– fr.) an furma da donaziuns seian avant mang.
Ensatge an retard, forsa egna u dus emdas, tar igl bietg vigl, essend tgi vegia do lavours betg preveidas.
Scu tgossa manc plaschevla taxescha Plasch Antona Uffer las tractativas perveia digl nov parcadi. Cò seian anc divers puncts da sclareir per neir tar ena buna fegn acceptabla per tottas dus varts.

Las finanzas èn sangas
Igl canzlist circuital, Gion Cola, ò an la tactanda da peisa dalla radunanza preschento igl chint digl 2006 per igl uffezi circuital. Scu adegna ò el declaro igls muteivs da midadas pi grondas digls divers posts dad en onn tar l’oter. Pero an general ò el savia preschentar en chint fitg cuntantevel tgi el commentescha uscheia: «Schi vagn ena buna liquiditad e nign anc da far reservas, alloura ans dat chegl ena tscherta libertad finanziala per er redutgier igls dabets digl circuit scu er digl spital e schi duvragn per ena tgossa u l’otra ischans betg dependents da tgers daners esters».
Igl chint annual sera bagn cun en deficit da 30’000.– fr. tar antradas e sorteidas da 2.4 miu., pero igl cash-flow è sto fitg bung cun 647’272.– fr. Igl migler digls davos 14 onns e per 72.5% pi ot tgi igl onn avant. Damais ins è nia da far p.ex. reservas ed amortisaziuns considerablas e chegl ò igl effect positiv tgi sa redutgeschan igls tschains passivs e surlivgia cotras igl chint annual.
Tar las reservas ins ò p.ex. savia metter 200’000.– sen en conto per igl spital, tg’ins so far adiever cura tgi vignan igls chints per l’amplificaziun digl spital.
Aint igl chint administrativ ò Gion Cola menziuno ena reducziun dallas antradas tigls casteis tgi vignan antras cass decidias digl president circuital scu derscheder singul. Chellas antradas èn cun 134’144.– fr. per radond 32’000.– fr. pi bassas tgi igl onn avant. Chegl vegia pero da far cun igl domber digls cass ed er cun la situaziun finanziala digl deliquent pertutgia. Gliunsch or la gronda part èn cass stradals.
En svilup positiv, vot deir carschaint è er sa musso tar las antradas da taglias igls davos onns.
La tga circuitala ò purto agl cres per igl 2006 en gudogn da 14’456.– fr.

Las scolas ed igl spital
Scu positiv per igl chint digl circuit valutescha igl canzlist er igl chint digl spital da nov tenor igls cass tractos. «Chegl ò pitost sa musso d’avantatg per igl circuit, er sch’ins tameva tgi pudess neir mender tgi avant. Igl deficit digl spital na saro er betg ple ena grondezza insieira aint igl chint, mabagn ins dastga chintar tgi chel sa mova er igls proxims onns anturn en mez milliun.
Cun 1.255 miu. fr. è la scola circuitala la part gronda dalla turta tar las sorteidas (56.1%). Chellas sorteidas èn stadas per 14% pi otas tgi igl 2005. Chegl vegia da far aglmanc per ena buna part cun la midada dalla scola circuitala sen igl model C tgi seia pi intensiv da persunal. Chegl tgi fetscha en tant chitos an connex cun la scola circuitala seia igl domber da scolars. Igl onn da scola 2001/02 eran anc 101 scolars, igl onn da scola actual ègl 81, pero las prognosas a basa dallas naschientschas mossa ena ulterioura reducziun.
Danonder vignan chels 2.4 milliuns tgi igl circuit dovra per saveir adempleir igls sies dueirs, per gronda part an incumbensa digls cumegns? La gronda part, numnadamaintg 90.3% vignan er dallas contribuziuns digls cumegns. La taglia circuitala directa monta 7.8% e gl’oter èn post pi pitschens. La taglia circuitala vign a scrudar, essend tgi igls circuits na dastgan trer aint ple taglias.

Diversas elecziuns
L’elecziun digls mandataris an divers gremis è stada ena ulterioura tractanda sainza grondas ondas. Tar la cumischung tutelara èn nias proponias ed eligias Gion Cola scu parsoura (vigl), Luzi Giovanoli sci vice (nov), Andreia Steier scu actuar (vigl) e Conrad Battaglia e Margrit Poltera-Robustelli scu supplentans (vigls).
Pinavant è Filip Dosch nia renomino scu represchentant digl circuit Surses e da Savognin Turissem per igl cunsegl d’administraziun digl bogn Alvagni SA. L’elecziun scu tala succeda antras la radunanza digls acziunaris.
Sot varia ò igl president, Baltermia Peterelli menziuno tgi i seia do antschatta per eir vedlonder da reveder la constituziun circuitala. Igl amprem seia sto da purtar ansemen las actas basignevlas. Ena cumischung preparatorica tgi sa cumpona digls mastrals e dalla giunta vigna alloura ad elaborar en sboz.
Pinavant è nia infurmo tgi igl uffezi circuital vegia siva digl 1. avost 2007 per l’amprema geda en post d’amprendissadi mercantil.
L’uniun culturala Rätia Ampla, chella uniun tgi realisava las emdas culturalas agl casti da Riom è neida disolvada. Tenor igls agens statuts vo igl possess an mang agl cres. Ins ò dastgea piglier ancunter 2’100.– fr.
Or digl mez digls delegos èn nias dus votums. Egn pertotga la tgira da daints. I seian betg nias tarmess igls chints dad anc en onn anavos ed ins duess vurdar da reglar chellas tgossa, betg tgi igls genitours vignan surpiglias cun chints da ples onns.
En oter votum stava an connex cun igl travagl da tgira tar igl spital circuital e la tgesa d’attempos. I rigia tar igl persunal en’atmosfera pac favorevla, i vigna savens tar disdetgas e reducziuns dallas plazzas. Ins ò piglia ancunter chellas tgossas ed ins vigna da vart dalla giunta ad eir siva.



Forza da taglia
digls cumegns da Surses per 2005

cumegn pers. natur. pers. giurid. taglia total % contri. 30%
fr. fr. da funtanga fr. fr. fr
Beiva 542’225 90’362 46’573 589’158 8.76 176’747
Cunter 400’522 63’401 40’031 503’954 7.49 151’186
Marmorera 393’044 424’136 332 817’513 12.16 245’254
Mulegns 106’429 16’225 1’129 123’784 1.84 37’135
Riom-Parsonz 481’508 95’612 10’967 588’087 8.74 176’426
Salouf 344’777 74’740 6’155 425’773 6.33 127’702
Savognin 2’221’785 197’074 162’590 2’581’450 38.39 774’435
Sur 153’886 11’150 22’786 187’235 2.78 56’170
Tinizong-Rona 537’886 320’595 49’766 908’248 13.51 272’474

Surses 5’091’886 1’293’298 340’333 6’725’105 100.00 2’017’531






Legenda:

Gion Cola, igl canzlist circuital ò savia preschentar en chint plaschevel per igl uffezi circuital Surses. Cun igl 1.avost da chest onn dattigl per l’amprema geda ena plazza d’amprendissadi an sies biro.


Contribuziun Pagina da Surmeir




| Home |
 
<<<<Novitads>>>>
Ensatge pi pac tgi igl onn avant

Ensatge pi pac tgi igl onn avant

Pagina da Surmeir
26.04.2007 - 10:51

pb. Mintga premaveira igl meis d’avregl, cura tgi igls pros fgiu la val verdegian, vign dumbro gio siva digl 1987 an ena acziun da notg cun autos e reflectours igls tschervs. Per la regiun da tschervs Grischun central è chegl sto per la 23avla geda igl venderde digls 13 segls 14 d’avregl.

Dumbro vign ainten chella antiera regiun la madema notg. Tar ena equipa da taxaziun totg en manaschunz cun en vehichel, en scrivant tgi è per solit en represchentant digls organs da survigilaziun da tgatscha ed alloura ples dumbraders cun igls refelctours. Ins varda adegna, schi pussebel dad aveir en represchentant digls pours, egn dallas supraastanzas communalas ed egn digls catscheders. La cefra dumbrada è igl indicatour per chel domber tgi duess alla finala decider quants tschervs tgi èn da sagettar durant la tgatsch’ota resp. la rtgatscha supplementara da chel onn. Resumond la dumbraziun da chest onn ins dastga deir tgi la differenza an cumparegliaziun cun igls davos onns è betg gronda e siva tgi vign eruia la cefra definitiva cun integrar la cefra stgeira, variescha igl effectiv betg ferm digl onn passo.

Ena cefra stgeira pi ota
Las relaziuns per la notg dalla taxaziun èn betg adegna mademas. I gartegia per en muteiv u l’oter betg da tschiffer gist igl mument ideal. Batist Bischoff, igl guardia-selvaschigna digl districs da tgatscha 6 manegia dad esser sto chest onn pitost segl tard. Chegl an mintga cass per la costera vers sid. Ins seia digl termin annò sto forsa dus emdas pi bod tgi la media digls davos onns. «Graztga agl mievel meis da mars ed agl avregl cun temperaturas da stad ègl nia fitg bod taragn. Igl svilup dalla vegetaziun è pero s’antardo antras la setgira. An las regiun pi otas ègl sto ideal per dumbrar, pero giu bass era per part gio lado u patto puschigna, uscheia tgi igls tschervs eran per part gio an lour lis da stad», dei Batist Bischoff anavant. El valutescha la taxaziun scu bunga. Perveia digls muteivs numnos seigl pero da chintar tgi la cefra stgira seia forsa ensatge pi ota tgi igl onn passo. La media da chella sur igls onns seia an Surses 20% ed an Val Alvra ca. 25%. I seia da supponer tgi chest onn seia ella an tottas dus regiuns 5% pi ota. La cefra stgeira vign erueida tenor areals e so esser differenta dad egn tar l’oter. Uscheia seia da chintar p.ex. an la costera tranter Cunter e Tinizong cun ena cefra stgeira pi ota. Pero da Salouf anfignen Mot seia chella an mintga cass cosiderabel pi bassa. Uscheia nissigl alla fegn or sen chegl tgi la cefra finala per igl 2007 variescha angal minimal da chella digl onn passo. «Sen fundamaint dallas nossas dumbraziuns avant l’uffiziala e dallas otras cunaschientschas, dastgainsa chintar tgi vegian chest onn betg pi pacs tschervs tgi igl onns avant.

«Las cefras correspondan»
Egn tgi è sa participo chest onn alla dumbraziun è Adolf Poltera. El è mastral digls Mulegns e catscheder. El è sto dalla pateida cun l’equipa tgi ò dumbro da Beiva anfignen Rona. «Ia sung adegna pitost sto en po s-cheptic anvers chellas dumbraziuns. Ins veva simplamaintg da creir agls oters. Ossa vaia pero stuia reverder per gronda part igl mies meini. Ia veva l’impressiun tgi vigna dumbro mengia bler, cun forsa er dumbrar dus gedas igls madems. Ia va stuia constatar tgi gl’è massa tschervs e tgi igl domber dumbro corresponda alla realitad. Chegl tg’ia sung er sto sursto è, tgi igls animals sa laschan dumbrar bagn. Reiva igl vehichel e vign drizzo sen els igls reflectours, dolzigl curt la testa e siva magligl anavant», dei Adolf Poltera.
Chegl tgi el vegia anc l’impressiun seia, tgi la cefra stgeira seia mengia ota. El seia bagn persvadia tgi ins veia chella notg betg gist tots. El saptga er tgi divers tschervs seian er gio sen Faller. Angal creia el betg tgi seian tants tschervs tg’ins dombra betg.
Fatg en tant chitos ò ad Adolf Poltera tgi seia schi pacs capriols. Ins vegia dumbro daple golps tgi capriols. Er igl domber dallas glioirs seia sto maier.


Las cefras concretas dalla dumbraziun
2005 2006 2007
District da tgatscha 5 total 949 990 924

District da tgatscha 6
areal Brinzauls-Vaz 105 134 117
areal Salouf-Mot 136 163 188
areal Cunter-Beiva 374 470 399

total 615 767 704

total regiun Grischun central 1’564 1’757 1628




Legendas:

Ena tgora capriol vign tschaffada digl reflectour e registrada per la dumbraziun, gist avant tgi els svanescha davos en mot giu. Adolf Poltera, igl mastral digl Mulegns e catscheder è chest onn sto per l’amprema geda dalla parteida tar la taxaziun da notg digls tschervs ed è persvadia tgi la cefras correspondan alla realitad.


Contribuziun Pagina da Surmeir




| Home |
 
<<<<Novitads>>>>
Invasiun a Parsonz

Invasiun a Parsonz

Pagina da Surmeir
26.04.2007 - 10:49

(anr/pd) Marde cunter seira ò ena gruppa da seis Piranias, tgars armos da militer sot igl commando digl litinent indigen Marcel Stgier fatg ena curta viseta a Parsonz. La gruppa è igl mument staziunada ad Urnäsch ed ella ò nizigia cun chella tura da far en exercezi practic cun frmadas a Schwägalp, Coira e Tgazzas. Dalla parteida eran 18 suldos e siva ena bun’oura da pôssa a Parsonz en els turnos anavos puspe ad Urnäsch.

«Tot dovra sia perfecziun» ò managea igl litinent responsabel Marcel Stgier da Parsonz tgi è igl mument staziuno cun ena gruppa da seis Piranias cun 18 recruts ad Urnäsch. «Durant seis emdas vign instruia sur treis moduls, igl amprem communicaziun sur radiofonia pi bagn detg sur func, sagettar e las davosas dus emdas sa perfecziunar sur tot, an spezial la practica da manischar. Alla fegn da chellas seis emdas vess igl manaschunz da canoscher igl vehichel anc pi bagn tg’igl sies agen auto».
Igl vehichel «Pirania» è en tgar armo, ò quatter ischigls ed è motoriso cun en motor diesel da 184 forzas tgaval. El ò ena largezza da 263 cm, ena lungezza da 697 cm e dastga eir maximal 80 km l’oura. Igls dus tancs da diesel cuntignan 180 liters e tanschan gist per igl antier tratg da Urnäsch-Parsonz retour, vot deir manevel 400 kilometers. Chel consum da diesel saro d’attribueir en tant er agl peis da 14 tonnas. Dasper igl manaschunz ò plaz igl tiradour cun ena mitraglia da 12,7 mm e davos aint on plaz nov fisiliers. La Pirania vign duvrada per la defeisa da l’infantareia ed è fitg adattada an la campagna cun anfignen 70% pendenza.
Tar l’amprema farmada a Schwägalp è nia exercito ena disposiziun ainten igl gôt, a Coira, agl Rossboden è nia exercito sen la pista da trenamaint aposta per chels vehichels avant tgi ò do giantar. Sessour è igl convoi partia cun destinaziun Tgazzas, noua igls seis vehichels on gia da neir zuppos an bietgs, pi bagn detg an l’arena avant tgi cuntinuar igl viadi vers Parsonz.

Digl Appenzell a Parsonz
Sen la dumonda agl litinent responsabel, Marcel Stgier tge manaschunzs tgi seia ansomma ò el raspundia tgi seian da students anfignen mazlers, e per furtegna seian anfignen ossa capito nigns discletgs. Per manischar en tal coloss cun tant peis dovrigl en tant exercezi, dantant seia da deir tgi la gronda part digls manaschunzs vegian er en tant respect da chel vehichel spezial. Scu responsabel vegia el dastgea tschartger or ena tura dad en de ed el vegia panso da gist far ena visita tar sia famiglia a Parsonz. L’antiera gruppa è neida ratscheta cordialmaintg e sarveida cun ena stupenta marenda digls genitours digl responsabel Silvia e Niclo Stgier. Tots on galdia la bel’ora e la vista exellenta vers igl Gelgia avant tgi turnar anavos ad Urnäsch cun far ena fermada a Coira.
Igl gioven litinent (22) Marcel
Stgier ò absolvia la matura e siva la scola da recrut tar l’infantareia da muntogna la scola d’uffizier. Siva dad en onn è el ampluia tigl militer cun l’intenziun da davantar uffizier da professiun.
A parteir digl otgover da chest onn scumainza el la scolaziun alla academia militara alla scola politecnica federala (MILAK) a Turitg. Igl basigns dall’armada fiss igl mument 30 candidats, dantant absolvan a parteir da chest aton 13 uffiziers chella scolaziun tgi è biageida se an ena part civila ed ena part militara tgi cozza treis onns. Er per chel mastier an l’instrucziun militara dovrigl ena gronda mutivaziun e perseveranza avant tg’ins dastga sa numnar siva treis onns scolaziun capitani da professiun.

Legendas:


Seis coloss militars nunusitos on fatg ena pitschna viseta a Parsonz. Igl gioven e simpatic uffizier Marcel Stgier da Parsonz è sen buna veia per daventar uffizier da professiun.


Contribuziun Pagina da Surmeir




| Home |
 
<<<<Novitads>>>>
Igls noss gôts survignan largias

Igls noss gôts survignan largias

Pagina da Surmeir
19.04.2007 - 09:46

pb. Proximamaintg duess la rezgia gronda a Domat antschever cun la sia lavour. Chegl ò per consequenza tgi igls gôts grischuns vignan nizigias pi ferm. Scu veigl or ord vista da Surmeir?

L’emda passada ò igl uffezi forestal cantunal infurmo a Domat la publicitad antras las medias sur da differentas dumondas an connex cun igl gôt. Tgi chesta infurmaziun è stada a Domat n’è betg casual, pertge lò duess la pi gronda rezgia an Svizra antschever proximamaintg cun igl sies travagl. E tranter la rezgia Stallinger a Domat e la politica forestala dattigl an mintga cass relaziuns directas, pero betg angal.

An diesch onns è mido bler
Giagn angal diesch onns anavos. Lez mument era anc fitg actuala la mureia digl gôt. Igl gôt niva tgiro dalla politica e digls uffezis forestals scu en custevel bagn (tgi el è naturalmaintg er). I dastgeva mianc neir taro ena suletta planta sainza lubientscha. Nivan taradas plantas cun lubientschas spezialas, vevan ellas da neir implantadas an madema dimensiun an en oter li. Sen tot chegl tgi pudeva aveir consequenzas negativas per igl gôt niva musso cugl det. Uscheia p.ex. sen la selvaschigna tgi tutgiva la tschema dalla pignoula. Er schi la selvaschigna veiva quasi an simbiosa cun igl gôt gio adegna ed è per instinct betg interessada da destrueir igl agen spazi vital.
Igl tetels gross cun annunztgas negativas an connex cun la sanadad digl gôt èn planget svanias. Sainza tgi ins vess fatg ensatge daple oter tgi tschartgea da controllar igl scorset e taglea or en po digl spessom e purto gleisch ainten igls gôts.
Siva è nia igl taimp tgi igl mang public veva betg ple daners ainten las cassas. Er betg per igl gôt. Cò è naschia igl term digl «gôt economic». Igl gôt dueva betg gravager las cassas digl mang public, mabagn davantar puspe en factor economic per igls possessours da gôt e per igl mang public. Igls prietschs bass dalla lenna on pero betg mutivo ferm igls possessours da gôt - aint igl Grischun èn chegl per fitg gronda part igls cumegns - da far bler ainten gôt. Pertge las lavours eran per part deficitaras u aglmanc betg rendablas.

Produtgier pi bungmartgea
Gl’è alloura spertamaintg davanto cler, tgi schi ins viglia saveir vender la lenna per en migler prietsch, alloura stoptga d’ena vart crescher la dumonda e da l’otra vart neir redutgia igl prietsch da producziun. L’influenza digls possessours digl gôt sen igls prietschs da lenna è minimala. Chels vignan dictos dalla fiera da lenna mundiala.
Influenza ins so pero aveir sen igls costs da producziun. E chegl ins ò fatg aint igl Grischun cun midar en tant la politca forestala e betg ple far tagls ainten igls gôts e piglier or las plantas punctualmaintg e dar cotras er gleisch agl taratsch digl gôt, mabagn cun tarar antieras largias aint igl gôt. Cotras ins so luvrar cun maschinas modernas da maniera pi efficiainta e pi spert, da salvar vogl pi bagn e spi spert cun la crana mobila ed igl transport è concentro sen en li. Tot chegl geida da sbassar igls costs da producziun.
Tgi chellas largias aint igl gôt on magari inchieto parts dalla populaziun e schizont fatg tema, è stada ena reacziun. E dad infurmar sur dallas dumondas avertas an chel connex è stada la fegnameira principala digl uffezi forestal cantunal l’emda passada a Domat. Ins pò far la dumonda: pertge pir ossa? Pertge chel sistem da far cun igls tagls antieras largias ainten igls gôts vign practitgia gio da divers onns.

Ed ena rezgia gronda…
Ena ulterioura maseira per redutgier igls costs da producziun tg’ins leva contanscher era da centralisar las rezgias. Uscheia ins è ia sen la tschertga dad en’interpresa tgi vess interess dad eriger ena rezgia gronda aint igl cantun. Ed ins ò catto l’interpresa Stallinger derivanta dall’Austria.
Ella duess cumprar ena gronda part dalla lenna d’adiever digl cantun. An en onn ins prevei da razger ca. 600’000 m3. Igl Grischun ò pero betg las capacitads da furneir tanta lenna. Aint igl Grischun vign produtgia annunalmaintg ca. 350’000 m3 lenna. Da chella savess eir ca. 200’000 m3 alla Stallinger AG. Igl rest vo scu anfignen ossa ad oters marcadants da lenna, per la nossa regiun principalmaintg an Italgia. Magari a marcandatns tgi compran gio da blers decennis la nossa lenna. Per part vo la lenna er ainten las rezgias indigenas e siva tar la scrinareias dalla regiun. Igl rest tgi Stallinger dovra stò neir dad otras regiuns dalla Svizra, principalmaintg dalla Svizra orientala. Stallinger peglia angal pegn, ivez e tiev e betg cun en diameter pi grond tgi 55 cm.
Cun saveir razger a Domat an massa èn er igls costs da producziun pi bass. Chegl ed anc la dumonda carscheida per lenna on laschea crescher er igls prietschs sen la fiera da lenna. Chegl ò mutivo igls possessours da lenna da produtgier daple ed er da piglier or digl gôt chegl tgi ins veva betg nizigia igls davos onns. Ossa ins tera anfignen 120% dad en tagl annual.
Igl davos taimp èn igls prietschs da lenna ias puspe en gnoul a bass: «Chegl ò da far en tant cun igl orcan ‘Kyrill’. La Svizra è strousch stada pertutgeida, ma an l’antiera Europa ègl do ca. 30 miu. m3 lenna sdaranada e chegl ò influenzo la dumonda e cotras er igls prietschs», vei Edi Taverna, inschignier forestal digl uffezi forestal Grischun central/Moesano a Casti.

Noua vo la lenna da Surmeir?
Er an la regiun da Surmeir ins ò pudia constatar igl davos taimp activitads pi grondas ainten igls gôts. Ins vot nizzigier igls bungs prietschs e vender ossa lenna ed a madem mument sclareir igls gôts cun tagler or ed uscheia iniziier ena regiuvinaziun digl gôt. Chegl dalla vart digls possessours digl gôt e digls uffezis forestals. Tar las interpresas forestalas ins vot er nizigier la situaziun momentana ed ò investo an maschinas novas e modernas.
La dumonda, schi tot la lenna da Surmeir geia ossa a Domat, lezza è gio raspundeida. Na, ena part vo anavant agls marcandants da lenna an Italgia ed ena part (principalmaintg laresch) vo allas rezgias localas.
Previa era tgi la Selva, l’organisaziun per l’economia forestala digl Grischun, coordiness la furniziun da lenna alla Stallinger AG. L’interpresa era betg pronta da far contracts cun mintga cumegn u mintga revier. Ella leva betg contracts sot 3’000 m3 ad onn. E chegl so betg en cumegn an Surmeir furneir ed er igls ples reviers betg. L’incumbensa dalla Selva fiss stada da coordinar la vendita a Stallinger e far giu igls contracts. Per mintga regiun fiss ensatgi nia delego per chel intent tar la Selva. Per la nossa regiun digl Grischun central era gio tscharnia Carlo Guetg, igl selvicultour da revier da Mon-Stierva-Mot. Dasperas la coordinaziun ed igls contracts vessan chellas persungas er gia da far controllas sporadicas da furniziun tar la rezgia a Domat. Pero gl’è mai nia tar ena collaboraziun tranter la Selva e Stallinger, pertge betg? «Da vart forestala era la tgossa preparada», dei Edi Taverna. «Gl’è pero mai nia tar en contract. Per l’antschatta avregl 2007 è nia stgaffia en post d’infurmaziun sur dalla fiera da lenna agl rom digl project ‘fiera da lenna grischuna’. Ainfra chest post tgira Carlo Guetg la fiera cun l’Italgia.»

Direct cun
las interpresas forestalas
Anstagl da sa dar giu cun la Selva scu furnitour ò la Stallinger AG preferia da contractar directamaintg cun las interpresas forestalas. Tenor Edi Taverna ò chegl divers muteivs. Egn è tgi la Stallinger veva nign interess ve dad en monopol da furniziun. Las interpresas forestalas cun lour parc da maschinas modernas saptgan far offertas interessantas.
En oter muteiv seia er, tgi blers cumegns vendan la lenna allas interpresas forestalas directamaintg sen la schitga. Per igl cumegn seia cotras la tgossa liquidada ed ins vegia betg da tschartger gliout per tarar la lenna, per luvrar se ed anc per transpurtar. Ed en aspect finanzial para cò er anc da giuier ena rolla. Cun vender directamaintg la lenna sen la schitga ins saptga untgier la taglia sen ple valeta, tgi igl cumegn stuess paer, l’interpresa forestala pero betg.

Nign prievel dad en surdiever
La tema dad en surdiever digl gôt or da muteivs economics vei Edi Taverna betg. Ins possa ossa dulzar igl tagl annual anfignen 120% per cumpensar igl sotdiever digls onns passos. Pero la lescha vala per tots, tgi dastga betg neir taro daple tgi chegl tgi crescha siva mintg’onn. Uscheia tgi las diversas funcziuns digl gôt seian anc adegna garanteidas. Sen la dumonda, schi l’antiera tgossa vigna betg vurdada forsa mengia ferm or dall’optica forestala e mengia pac er or dall’optica dalla nateira cun igl gôt scu spazi vital per blers animals, rasponsa Edi Taverna: «En gôt stabil dovra igls divers scalems da svilup cun plantas giovnas, plantas da mesa vigliadetna e plantas pi viglias, er per saveir adempleir sia funcziun scu spazi vital per las diversas sorts animals.»


Legenda:


Siva da blers onns èn igls prietschs dalla lenna d’adiever puspe s’augmentos. Chella situaziun ins vot nizigier er ainten igls noss gôts ed igls proxims onns darogl adegna daple largias. Las funcziuns digl gôt duessan pero betg esser periclitadas.


Contribuziun Pagina da Surmeir




| Home |
 
<<<<Novitads>>>>
«Igl giast decida tge tgi è ena destinaziun»

«Igl giast decida tge tgi è ena destinaziun»

Pagina da Surmeir
19.04.2007 - 09:45

pb. Mez matg bandunga igl directer turistic Felix Frei siva dus onns definitivamaintg la regiun da vacanzas da Planeiras. En nov è gio eligia ed antscheva igl pi tard igl 1. avost. Igl sies nom è anc betg ancunaschaint, essend tgi igl tscharnia ò dad infurmar igl amprem igl sies patrung actual.

Scu tgi la suprastanza da Lai Turissem ò communitgia ins ègl persvadia dad aveir fatg ena buna elecziun cun en veir expert da turissem tgi è er profi an dumondas da communicaziun. El vegia er las duevlas experientschas sen chel camp, stattigl ainten la communicaziun.
Chest nov directer turistic per Planeiras ramplazza Felix Frei tgi ò antschet la sia lavour mecta exact avant dus onns. E gio bandunga el igl sies post per surpiglier la direcziun digl «Hallenstadion Zürich». Igl sies taimp a Planeiras è sto signia da bler muvimaint segl sector turistic e politic. Ins pudess perfign numnar igl taimp digls «ambrogls» ainten la regiun. An en discurs cun igl directer turistic partent lessans far ena bilantscha da chels dus onns.

Felix Frei, siva angal dus onns segl post da dirtecter turistic da Planeiras bandunez gio la regiun per turnar giu la bassa. Savessas far en curt resumé persunal digl Voss taimp a Lai?

Felix Frei: En taimp cun enorm blera tensiun e blers contacts positivs. Ia less betg aveir mantganto ena suletta minuta da chel taimp.

La regiun da vacanzas Lai-Valbella sa nomna angal ple Lai e turisticamaintg ins sa paregia gio sen ena nozza pi gronda, numnadamaintg tar ena destinaziun gronda ansemen cun Coira ed Arosa. Scu tgi la destinaziun niro alla finala a sa numnar, glez para anc dad esser avert. È chegl cun la constellaziun turistica tgi vagn oz aint igl Grischun la suletta veia pussebla?

«Nous ischan betg fixos sen en
model defino»

Felix Frei: Ia pains, tgi seia l’opziun la pi impurtanta per neir en grond pass anavant. Tgenegna tgi è alla finala la miglra constellaziun digls partenaris, glez vign a sa mussar cura tgi l’analisa è a fegn. Nous ischan cò an mintga cass betg fixos sen en model defino. Naturalmaintg dattigl per Planeiras er igl model da restar independent. Vetiers valigl da concentrar las atgnas forzas anc pi ferm. Igls pass an lezza direcziun èn gio progredias mecta fitg, independent dalla furmaziun dad ena destinaziun gronda. Gl’è chegl la fusiun digl marketing da Brinzauls anfignen Malix sot igl tetg da Lai scu er igl «business plan» da Lai cun igls partenaris da clav Lai Turissem, Lai Pendicularas, igl cumegn politic ed igl cumegn da vaschigns. Chest «business plan» è nia inizia da Lai Turissem per metter sapientivamaintg igl svilup turistic sen igl madem binari ed an ena direcziun communabla.

Schi ins dumandava Vous siva la orientaziun turistica dalla destinaziun Lai, alloura vez er adegna via ena collaboraziun cun igl Grischun central (Savognin, Beiva, Barvogn, Val Alvra) scu pussebla. Scu tgi la situaziun sa preschainta igl mument vignan las dus subregiuns ad eir veias separadas. Dattigl tenor igl Voss avis anc adegna pussebladads da collaboraziun?

Felix Frei: Tgi geian veias separadas, glez è anc betg fixo. Nous ischan an contact fitg strètg cun Savognin, tgi è igl noss partenari da discussiun per l’antiera regiun. Nous ans vagn accordo an la fasa d’analisa e niron er ad evaluar communablamaintg igls resultats. Tar igl cantun vainsa pero inoltro mintgamai en’atgna skizza dad en project. Sessour nironsa er lò ad examiniar las dretgas maseiras. Graztga a sia posiziun centrala ainfra igl perimeter numno ò Lai avert ples opziuns e chellas nironsa er ad examinar minuziousamaintg.






«Decisiv saro
alla finala
tge potenzials
turistics tgi
ena regiun ò»

Igl Grischun central amprova da s’uneir turisticamaintg davent da Beiva anfignen Veulden e dalla Muntogna anfignen Spleia e da furmar ena organisaziun turistica. Cattez chegl ruschanevel?

Felix Frei: Decisiv saro alla finala, tge potenzials turistics tgi ena regiun ò. Igl giast decida, tge tgi è ena destinaziun. Perchegl è la fusiun dallas regiuns tar DMOs u TOs angal igl mantel structural. Bler pi impurtant an chel connex è, tge products tgi ena regiun porta sen la fiera. E cò vogl betg per far vanal singuls lis, glez fiss ena aspectativa sbagleda. I vo per products tgi son er neir vandias sen la fiera turistica. Perchegl na saia er betg rasponder definitivamaintg alla Vossa dumonda, essend tg’ia na canosch mengia pac igls potenzials dalla regiun numnada.

Ma turnagn a Lai. Igls dus onns a Planeiras èn stos en taimp cun grond muvimaints. Ins pudess quasi numnar els igls onns digls «ambrogls turistics». D’ena vart èn stadas tensiuns tranter las societads da pendicularas dalla regiun, tensiuns davigl er intern tar l’organisaziun turistica scu er tranter igl turissem e la politica. Vez santia chegl scu process normals tranter instituziuns cun structuras democratas u è tot ansemen sto gravagiont per la Vossa lavour?

Felix Frei: Ia va resantia chels dus onns scu relativamaintg chiets ed orientos anvers ena fegnameira. Nous vagn fatg fitg impurtants pass anavant. Ensatge ambrogls agl conturn ègl bagn do scu tar la fusiun dallas pendicularas e pi pac tar Lai Turissem sez. Nous vevan pero en cler focus e chegl era en migliuramaint digl product per igl giast. Uscheia vaia gugent piglia an consideraziun er discussiuns, pertge igl resultat è sto en migliuramaint digl product turistic. En gnoul spezial ègl bagn sto, tgi ia va survagnia angal siva pacs meis ena suprastanza cumplettamaintg nova. Pero er lò vainsa savia luvrar fitg bagn vers ena fegnameira, perchegl tgi la lavour tgi era gio binada fitg vagn è neida cuntinuada da maniera consequenta. Tals schabetgs totgan tar igl process politic. Pero chels am pattan betg schi spert a tera, cò vaia mengia bleras experientschas.

A Planeiras dattigl ena part tgi è dall’ideia, tgi ena colliaziun cun Arosa stoptga neir realisada schi spert scu pussebel per betg perder taragn sen la fiera turistica. A l’otra part vo tot en po spert ed ins manegia da far igl amprem igls pensums da tgesa avant tgi vurdar sur la muntogna. Vous tutgez sainza dubi tigls amprems, vez pero er tgapientscha per igls oters?

Felix Frei: Naturalmaintg. Pero sa dat la dumonda: tge monta mengia spert? Passa 20 onns pardainsa taragn da moda surproporziunada. Anturn ed anturn vign investo da moda massiva. Nous nign surpassos cuntinuadamaintg da dretg e sanester. È cò betg inditgia en tschert tempo? Ia pains, tgi las persungas tgi deian chegl on betg propi anc cunaschia igls segns digl taimp u tgi vo ad els mengia bagn. En fatg è simplamaintg, tgi en angrondamaint digl territori da skis ò da davantar igl motor per la creaziun da valour. Nign territori dalla Svizra sa lascha colliier cun schi pacs costs e davainta tenor «Skierdays» sur notg igl nr. 1 an Svizra. Perchegl, nous savagn betg spitgier e nous stuagn inizier ansemen e parallel en pêr pass anavant. Per me totga gist Arosa cleramaintg tar igls pensums da tgesa. Chels èn betg fittos tar igls cunfegns communals da Vaz.

Siva digl 1. schaner 2007 è Urs Häusermann, en represchentant digl tempo modero, an uffezi scu mastral. È chegl er en muteiv tgi bandunez Lai. Sa santivas freno u schizont impedia an la realisaziun dallas Vossas visiuns?

Felix Frei: An nigna moda e maniera. Cun igl «Hallenstadion» vaia simplamaintg gia ena offerta tg’ia va betg savia deir na. A madem mument lessa constatar, tgi nous ans vagn betg laschea sfirgier antras chesta decisiun politica. Gist tuttegna vainsa stumplo anavant igl svilup digl «business plan». Er Urs Häusermann, cun igl qual nous collaboragn digl reminent fitg bagn, vign a vaseir tgi tscherts projects sa laschan betg trer alla lunga perveia da tschertas prioritads e tscherts connexs. Schi el vign anc da contribueir cun la sia politica, tgi chegl vign er realiso pi spert tar la populaziun, alloura tant migler.

Schi discurrign digls pensums da tgesa, alloura è egn digls problems gronds chel tgi mantgan letgs tgods. Scu è chest problem da schliier, en fenomen tgi ins canoscha digl reminent betg angal a Planeiras?

Felix Frei: Chegl funcziunescha angal, schi rigia aint igl li en clima favorevel per investiziuns. Vetiers totgan bleras cundiziuns da rom, tgi vagn elaboro an noss «business plan». Tiers chegl dovrigl er igls investors indigens tgi mettan puspe sen letgs tgods, scu p.ex. las pendicularas tgi vottan far or digl anteriour Club Mediterranée 400 letgs tgods. En ulteriour project cun er passa 400 letgs è er gio an discussiun. Chegl tgi stò an mintga cass neir examino, è ena clera
reducziun dalla construcziun dad abitaziuns extensivas. Cò è dumandada la politica.

«Zont attractiv
ve digl pensum è tg’ins dastga manar en taimpel dad evenimaints
da dimensiun
europeica»


Ins duvress atgnamaintg mianc tschartger muteivs tgi bandunez Planeiras. Cun la direcziun digl «Hallenstadion Zürich» vez catto ena alternativa zont attractiva. Forsa tgi dat lò anc daple hectica, pero tge az atteira spezialmaintg ve da chest pensum?

Felix Frei: Ia na va betg catto chesta alternativa, essend tgi ia na va betg tschartgea ella an moda activa. Dad ena firma da persunal sung ia nia dumondo directamaintg per chest pensum. Alla finala vaia gia la persvasiun tgi uscheia ena schanza survigna angal eneda. Zont attractiv ve digl pensum è tg’ins dastga manar en taimpel dad evenimaints da dimensiun europeica. E naturalmaintg sa ia duvrar lò fitg bleras dallas mias experientschas professiunalas e stgaffeir novs contacts.

Da tge vez gia igl pi grond plascheir durant igl Voss taimp a Lai?

Felix Frei: Scu gio menziuno igls blers contacts e las amiceztgas. Alloura igls divers pass an direcziun dad en svilup turistics positiv. E betg igl davos la qualitad da veiver enorm bunga a Planeiras.

Resta tuttegna an ena moda u l’otra en liom cun Planeiras?

Felix Frei: Ia bandung la regiun angal professiunalmaintg. Igl domicil tignagn mia donna ed ia anavant a Lai. Uscheia resta la relaziun ed ia amprov, noua tgi chegl è pussebel, da star aint e da m’angascher per Planeiras.

Angraztg per igl discurs e bung success er per igls pensums vegnents.


Legenda:


Igl finale dalla coppa mundiala da skis FIS a Lai è franc er sto egn digls muments plaschevels per Felix Frei. El è pero pitost sto davos las culissas ed ò tratg igls feils.


Contribuziun Pagina da Surmeir




| Home |
 
<<<<Novitads>>>>
Igl 2012 fiss igl lia plagn material

Igl 2012 fiss igl lia plagn material

Pagina da Surmeir
19.04.2007 - 09:43

pb. Antras en transport natural portan Gelgia ed Alvra mintg’onn ca. 100’000 m3 material aint igl lai da farmada a Solas. Chegl redutgescha successivamaintg igl volumen dall’ava tg’ins so nizigier per forza electrica.

Igl lai da Niselas cun igl meir da farmada a Solas totga tar las ovras hidraulicas digl ewz aint igl Grischun central. Igl amprem meir è nia erigia igl 1910 e l’ava vign manada tras dus gallareias ainten la centrala a Seglias. Igls onns 80 è igl meir da farmada nia ramplazzo antras en nov. Vot deir igl november 1982 ins ò antschet cun las lavours e la premaveira 1986 è igl lai nia amplania puspe cun ava. Igl lai da Niselas cuntigna 4 miu. m3 ava (per cumparegler: Marmorera ò 60 miu. m3). Igl meir da farmada è 61 m ot e 75 m lartg. Giudem ò el ena grossezza dad 8 m e sensom anc da 3.5 m. Ins ò duvro persiva 27’000 cubics beton. La producziun da forza electrica cun l’ava digl lai da Niselas è 52’000 Kilowats per oura u 112 GWh an media digls davos 30 onns.

Igl meir ferma betg angal l’ava
Igl meir da farmada a Solas ferma l’ava sen ena lunghezza da 2.7 km ed ena largezza maximala da 70 m. Pero betg angal l’ava vign farmada, mabagn er igl material tgi l’ava porta da maniera naturala. Spezialmaintg da plievgias ed avas grondas. Tenor calculaziuns da spezialists èn chegl 100’000 m3. Chegl corresponda agl cuntign da ca. 10’000 camiuns gronds.
Ins pudess ossa pansar, tgi chegl seia bagn bung per las tgavas da gera tgi peglian igl material or dall’ava e lavouran se chel. Chegl ègl atgnamaintg er e la tgava da gera Alvra all’antschatta digl lai da Niselas fò er adiever digl material tgi vign mano notiers dall’ava. Chegl tgi l’interpresa peglia or mintg’onn è pero angal ena pitschna part, numnadamaintg ca. 20%. Uscheia von tuttegna mintg’onn anc ca. 80’000 m3 material anavant e sa tschaintan segl fons digl lai. E chegl schi fitg tgi anfignen igl 2012 fiss igl lai amplania per ena gronda part anfignen tar igl meir da farmada. Chegl monta ena reducziun digl volumen dall’ava e cotras er digl volumen da producziun. Gio digl 1986 anfignen igl 2005 è igl volumen utilisabel dad 1.46 miu. m3 ava sa redutgia sen 1.09 miu. m3. Damais ena reducziun da passa 35%.

Cun diversas variantas
cunter igl problem
Da vart dalla direcziun digl ewz ins sa fatschainta gio da divers onns da chest problem. Digl reminent n’è igl problem betg en problem specific digl lai da Niselas, mabagn er da divers oters lais artificials. Oters niron proximamaintg confrontos cun igl problem.
Ena varianta fiss la mecanica. Numnadamaintg tg’ins maness davent igl material. E siva mintg’onn puspe. Chella schliaziun vign pero betg an dumonda, gio ord muteivs finanzials betg. Chegl custess tranter 23 e 33 miu. Ins vess dad interromper durant treis meis ad onn la producziun. Er ord vista ecologica fiss en turblamaint dall’ava durant treis meis per igls peschs sot igl meir da farmada betg surpurtabel.
Siva dattigl anc dus otras variantas. Egna è chella tg’ins fò gio da divers onns regularmaintg tar lais da farmada: ins darviss las fallas giudem igl lai e l’ava pigless cun ella bler material. Pero igl lai sa svidess angal per ena part digl material. La varianta fiss fitg bungmartgeda, ò da l’otra vart en tschert risico tecnic. Numnadamaintg tgi las fallas sa stupessan. Er stò esser garantia tgi las fallas sa laschan puspe sa sarar cumplettamaintg.

Manar anturn l’ava
La terza varianta fiss da construeir ena stolla tgi tschafess l’ava cun bler material mintgamai tar avas grondas e maness chella an en sviamaint anturn igl lai e passess igl meir da farmada. Igls costs per chesta varianta fissan bagn pi ots, pero fiss er igl risico pi pitschen. Ed er ord vista ecologica fiss chegl la miglra schliaziun.
Essend tg’ins so betg sa basar sen experientschas fatgas ins è sa viout tar la scol’ota tecnica (ETH) a Turitg. An ena halla digl institut da perscrutaziun per construcziun idraulica, idrologia e glaciologia ins ò fatg en model. Igl lai da Niselas èn nia reconstruia an maseira 1:45 bel exact cun tot igls detagls. Er igl material è nia pitschnia an chella relaziun ed aint igl model da ca. 20 m lunghezza ins simulescha ossa la nateira per survagneir tschertas cunaschientschas. Las amprovas ve digl model duessan ossa mussar tge varianta tgi fiss sot igl stretg la miglra e pir alloura ins so inoltrar agl cantun Grischun la dumonda definitiva per igl project.

Er experimaints an nateira
Las amprovas ve digl model èn ena part, pero er 1:1 an la nateira duess neir experimento. Siva tg’ins ò survagnia las lubientschas correspondentas digl cantun vign gio antschet chesta premaveira. Davent digl mez matg durant dus meis duess igl spievel digl lai neir sbasso per seis meters. Durant chels dus meis dattigl per regla igl pi savens avas grondas an nossa regiun. Eneda antras la neiv tgi liva ed alloura antras plievgias intensivas. Schi spert scu las avas grondas èn sen veia, vign igl lai sbasso anavant. Igl material vign uscheia purto anavant e pò cotras betg sa tschantar sen igl material gio tschanto, mabagn giudem aint igl lai. Chesta tgossa duess neir repeteida er igl dus onns siva, igl 2008 e 2009.

Legenda:


All’antschatta digl lai tar la tgava da gera Alvra sa tschainta gio igl ampèrem material. Chel vign exploto, è pero angal ena pitschna part da ca. 20%. Gl’oter sa tschainta pinavant aint igl lai da Niselas e sch’ins fò navot rives igl material igl 2012 anfignen tigl meir da farmada.


Contribuziun Pagina da Surmeir




| Home |
 
<<<<Novitads>>>>
Vatgas, tgoras, nursas e blera gliout

Vatgas, tgoras, nursas e blera gliout

Pagina da Surmeir
19.04.2007 - 09:42

vcd./pi. Mellas visitaders on catto la veia all’arena a Tgazzas per galdeir l’atmosfera anturn biestga grossa, tgoras, nursas e tgavals e per vurdar tot chegl tgi niva anc preschento scu program da rom. La sonda è stada an amprema lengia per igls elevatours dalla razza bregna, dantant tgi la dumengia era reservada alla biestga manedla ed agls tgavals ed agl program da rom.

La sonda èn nias preschentos agls experts Josef Portmann, Schüpfheim e Walter Rhyner, Hoffeld prest 300 tocs biestga dalla razza bregna an 29 partiziuns ed ainten dus rentgs. Igls derscheders èn stos incantos digls animals tgi èn nias manos se. Savens on angal pitschens detagls decidia noua tgi igl animal è nia partia aint. Ainten ena partiziun era perfign igl animal tgi è nia davos sen la glista, en animal d’amprema qualitad. An otg categorias èn animals da seis differents travagls da nossa regiun nias igls victours da lour partiziun. Champion dallas tremas è stada Vogue-Elonora dad Ignaz Plaz, Savognin, chella cugl pi bel eiver tar las vatgas giovnas è neida Poldi-Enzian digl travagl da cuminanza Marugg-Heinz da Flerden. Miss OB (Original Braunvieh), Adelio-Angelina vign da Flerden e totga a Beat Liver.

Tratga da biestga multifara
La dumengia èn igls elevatours da biestga da maz stos dumandos. Ivo Wegmann, Brugg, veva la greva leztga da tschartger or dallas diversas razzas igls animals tgi correspondevan igl pi bagn alla fegnameira dalla tratga. Betg angal la mamma gioia cò ena rolla, mabagn er igl vadel. Tar las vatgas Angus d’Adolf Demarmels da Salouf, è Priska stada victoura dalla sia partiziun. Tar la razza bregna è Wallatsch-Ostara da Christian Bühler-Risch stada la victoura.
Grond interess è nia musso la dumengia per la rangaziun dallas tgoras e nursas. Igl è nia rango las razzas Saanen, tgoras da muntogna calour tgamutsch, tgoras strahlen grischuna, e tgoras pivung. Er cò dattigl victouras dalla regiun tar las diversas razzas.
Gudagnea ò la tgora pivung Bärli dad Annagret Stricker-Nicca da Donat. La Miss vign da Markus Meuli da Nufenen, Tupscha, ena tgora strahlen. Igl mister vign da Scharans ed è igl buc pivung Max, tgi totga ad Engelbert Stricker.
L’exposiziun dallas differentas razzas da tgavals ò carmalo blers visitaders ainten la tenda. La concurrenza digls elevatours giovens, la lotga digls pi giovens cun lour vadels ornos ed igls versets tgi rachintan èn mintgamai en grond success. Corin Bühler da Tschappina, Alexandra Gustin, Donat e Fabrizio e Dario Lorez da Hinterrhein, èn er sa participadas alla concurrenza. Ellas on tottas contanschia igl quart post.

Grondious program
Andrea Accola digl LBBZ Plantahof, Landquart ò dastgea preschentar las seis differentas razzas da vatgas da latg tgi vignan tigneidas igl mument aint igl cantun. La diversitad da razzas tar la biestga da maz è anc bler pi gronda. Cò èn neidas mussadas e commentadas 17 razzas.
Dasper tot las preschentaziuns digls animals ainten l’arena ed ainten la tenda, las classificaziuns e rangaziuns, è anc nia musso en program da rom fitg attractiv. Igl nov sport «offroad kjöring», tgi è nia invento avant 10 onns a Son Murezza, ò fatg surstar igl publicum. Er la cursa digls portgs ò fascino igls aspectatours. Per manevrar las diversas maschinas vign pretendia bler anschign ed igl è betg adegna chi simpel scu tgi vesa or. L’ustareia da festa era organisada stupent ed igls divers stands da fiera on anc cumpletto chella bela festa.

Rangaziun:
Extract dalla glista da rangaziun cun igls Surmirans

Tremas
21-09 - 02-10-2004:
1. Elonora, Ignaz Plaz, Savognin
9. Sina, Gaudenz Ulber Lantsch

12-12-2004 - 01-03-2005:
5. Gemsli, Erich Vinzens, Tagn

siva igl 02-03-2005:
4. Wendy, Leo Ulber, jun. Lantsch
10. Kiki, Roman Collenberg, Casti

vatgas
1. lactaziun avant igls 05-12-2006:
2. Sandra, Beni + Angela Cadalbert, Lantsch
1. lactaziun siva igls 11-12-2006:
5. Selina, Theodor Simeon, Lantsch

1. lactaziun avant igls 25-09-2006:
4. Raya, Beni + Angela Cadelbert, Lantsch
10. Ramona, Daniel Ulber, Lantsch

2. lactaziun avant igls 26-10-2006:
10. Sylia, Ignaz Plaz, Savognin

2. lactaziun 16-11- anf. 28-12.06
6. Drusa, Luzi Steier, Savognin

2. lactaziun siva digls 01-01-07
8. Erotica, Theodor Simeon, Lantsch

3. lactaziun avant igls 10.11.2006:
7. Luzi Steier, Savognin

4. lactaziun avant igls 03-12-2006:
5. Naomi, Gaudenz Ulber, Lantsch

5.+6. lactaziun av. igls 21-10-06:
8. Mena, Beni+Angela Cadelbert, Casti

5.+6. lactaziun siva igls 27-12-06:
3. Sara, Ignaz Plaz, Savognin
8. Faina, Theodor Simeon, Lantsch

Tremas OB
3. Nanette, Urs Giovanoli, Bivio
8. Lea, Andreas Pfeiffer, Lai

Campiunessa tremas:
1. Elonora, Ignaz Plaz, Savognin

Angus:
1. Priska, Adolf Demarmels, Salouf
5. Alisha, Adolf Demarmels, Salouf

cun 1. vadel:
3. Fiona, Adolf Demarmels, Salouf
4. M-5021 LA, Corsin Farrér, Stierva
4. Solveig, Christian Thöni, Stierva

pi viglias:
2. Enrica, Adolf Demarmels, Salouf
3. S-Uline BC, Corsin Farrér, Stierva
5. Christa, Adolf Demarmels, Salouf

tgoras
Buc Saanen:
1. Donaldo, Marliese Poltera, Rona

tgoras 2004/05:
2. Kleopatra, Marliese Poltera, Rona
3. Panda, Marina Poltera, Rona
4. Cordelia, Marina Poltera, Rona

tgoras 2002/03:
4. Penny, Marliese Poltera, Rona
5. Cassandra, Marina Poltera, Rona
6. Paloma, Marliese Poltera, Rona

Buc da munt. calour tgamutsch:
2. Summi, Philippe Poltera, Rona

tgora 2003
7. Livia, Philippe Poltera, Rona

buc pivung:
3. Saem, Bruno Hassler, Vaz



Legenda:



Egna dallas impurtantas razzas da maz è la Angus. Cò ò Adolf Demarmels gia differentas bungas rangaziuns cun igls sies animals. La miglra cun la vatga Prisca sen igl 1. plaz. E la patrunga, Petra Demarmels è cun raschung loscha da preschen ella.


Contribuziun Pagina da Surmeir




| Home |
 
<<<<Novitads>>>>
Muteiv da far festa siva chel deir final

Muteiv da far festa siva chel deir final

Pagina da Surmeir
19.04.2007 - 09:39

G.N.S. Blers fans e l’antiera populaziun da Tavo ò festivo la victorgia digl HCD aint igl campiunadi naziunal da hockey. Blo-mellen ò domino sonda passada aint igl li turistic. Tranter igls fans er blers da Surmeir.

Angal fatschas cuntaintas ins ò vasia sonda passada a Tavo. L’ora scu or digl codesch ò carmalo mellas fans alla festa uffiziala digl HCD. Siva d’ena gronda finalissima cunter igl SC Berna ò igl team grischun gudagnea la maestranza svizra da hockey 2006/07 e nia per la 28avla geda campiun svizzer. Igl fundamaint per chel succes ò danovamaintg mess igl trenader Arno Del Curto. El è sainza dubi igl migler trenader da hockey svizzer. Gronds marets pigl success digl HCD ò pero er igl cunsegl d’administraziun digl HCD cun lour parsoura Tarzisi Caviezel. Agl Lumenzian è reuschia da procurar per èn bung ambiaint davos e davant las culissas digl HCD. Igls actours principals èn pero igls giuieders ed alla fegn ins dastga deir tgi la miglra equipa collectiva ò gudagnea.

Turna Joe Thornton?
Gio durant igl til alla «Promenade» è igl team nia ratschet d’en publicum inamuro. Davant la tgesa da cumegn spitgivan rotschas da fans e l’antiera equipa è stada fascinada dall’atmosfera grondiousa. Igl amprem gratualnt è sto Hans-Peter Michel igl landamma da Tavo. El ò surtot menziuno an tge moda e maniera tgi igl HCD vegia gudagnea igl tetel. Marc Furrer, igl parsoura dalla ligia naziunala da hockey ò surdo igl pocal original e managea tgi la miglra squadra vegia gudagnea chel. Cunsiglier guvernativ Stefan Engler ò ludo l’equipa e detg tgi chella seia curaschousa, consciainta e sainza cumpromiss. Er agl cantun Grischun fetscha bagn schi èn club d’ena regiun perifera vigna campiun svizzer. Tarzisi Caviezel dantant ò er ludo igls fans fidevels, ma igls pi gronds cumplimaints ò el drizzo alla squadra cun lour trenader Arno Del Curto. El ò er anc tradia tg’ins seia vedlonder cun en transfer da nom e da pom. Turna forsa Joe Thornton tigl HCD?

35 onns agls gis digl HCD
Igl HCD è egn digls pi populars clubs da hockey an Svizra. Schi igl club grischun gioia giu la Bassa vignan igls fans an rotschas. Er an Surmeir vainsa blers fans digl HCD e pi prubabel egn digls pi gronds è Guido Schaniel da Rona. El è er sto alla festa sonda passada e galdia l’atmosfera stupenta. Igl final 2006/07 seia sto igl pi deir da gudagner ò detg igl fan digl HCD. 35 onns è Guido Schaniel fan digl HCD e sustignia igl club an bungs scu a schlets taimps. Mintga tetel da campiun svizzer vegia ensatge agen ed uscheia seia chel digl 1982 sto igl pi bel. Plascheir ò el pero er gia tgi igl HCD ò gudagnea igl final cunter igl SC Berna, ma anc pi grond plascheir ò Guido Schaniel gia tgi igls Grischuns on alla fegn finala battia igl ZSC. Igl fan da Rona mantga darar ainten igl stadion digl HCD ed el totga tar igl club quasi scu Arno Del Curto. L’antiera equipa canoscha Guido Schaniel ed egn digls giuieders preferias dad el è Marc Gianola.

Hansjürg Wasescha ed igl HCD
Da nov ò igl stadion digl HCD nom «Vaillant-Arena» e CEO dalla firma mundiala «Vaillant» è Hansürg Wasescha, uriund da Savognin. L’interpresa da renom è spezialisada per scoldamaints ed energeia ed ò sen igl antier mond 10’000 luvrants. Siva tg’ins sponorisescha igl HCD seia igl stgamgiamaint carschia an Svizra ed igl club da hockey seia en bung medium da reclama. L’interpresa «Vaillant» sponsorisescha er igl ciclist Fabain Cancellara, Jörg Abderhalden, igl lutgadour e Sarah Meier la pattinista.



Legenda:


Sa canoschan gio dadei , igl grond fan digl HCD Guido Schaniel (san.) ed igl capitani digl club da Tavo, Marc Gianola.


Contribuziun Pagina da Surmeir




| Home |
 
<<<<Novitads>>>>
Igl veterinari cantunal dat anavos la balla agls pours

Igl veterinari cantunal dat anavos la balla agls pours

Pagina da Surmeir
12.04.2007 - 08:06

pb. L’emda passada ò l’Uniun purila Alvra gia la sia radunanza generala. Sot varia è nia menziuno, tgi igl anviern passo seian blers animals, principalmaintg nudrems, ias a mal perveia da pontgas. Pinavant è nia menziuno tg’ins veia problems ainten la realisaziun dalla controlla da tgern tenor las normas dalla UE.

A chellas dus tgossas vainsa lia eir siva e vagn confronto igl veterinari cantunal, Kaspar Jörger cun ellas. Tar la radunanza dall’Uniun purila Alvra on divers pours s’externo, tgi igl anviern passo seian extrem blers animals ias a mal. An divers travagls ins vegia treis u quatter animals tgi seian ias alla maloura. Per gronda part sa tractigl da nudrems, pero er oters. An en travagl seian schizont seis animals crappos an terma da curt taimp. En pour è s’externo uscheia: «Ia va er gia ples cass e durant chels 40 onns tg’ia magn igl travagl vaia mai gia ensatge uscheia. Ed ia va adegna vurdo bagn digls mies animals e fatsch chegl anc oz. A me fò la tgossa prest en po tema». Tgi gl’è do blers cass ò en oter pour confirmo tgi è sto igls 14 da mars tar igl post da rimnada da cadavers a Realta. El vegia via en maletg dasnia cun anturn 50 animals sen en munt. Ple u manc angal animals bovins, pero da diversas razzas e da differenta vigliadetna. El seia er sto impressiuno da chest maletg. E puspe en oter pour ò managea: «Siva tg’ia va constato simptoms da malsogna tar en animal, vaia er tracto el e siva en pêr deis gia l’impressiun tgi el seia stgampo. La dumang siva vaia catto igl nudrem stagn caput aint igl zonn». Igls votums digls pours tar la radunanza gevan tots pitost scu ranfatscha all’adressa digl uffezi cantunal per siertad da victualias e per sanadad d’animals. Vot deir digl veterinari cantun e tgi vigna betg fatg ensatge ancunter.

I dat nigns indezis…
Kaspar Jörger, igl veterinari cantunal ò er gio santia digls veterinaris ainten las regiuns tgi seia do ve e no magari cass cun ples animals tgi seian ias a mal. El giuditgescha la situaziun pero relativamaintg calm: «Tenor las nossas infurmaziuns ed examinaziuns dattigl nigns indezis tenor ordinaziun dallas malateias d’animals, tgi nous vessan da reager». Tenor el dattigl ples factors tgi vignan ansemen schi succedan sperditas an uigl tgi dattan prest l’impressiun dad epidemias. «Igl onn passo ègl sto en anviern freid ed i vagn gia per part situaziuns sumigliantas. Lò saro la fardaglia stada la colpa. Chest onn vainsa gia en aviern mengia tgod e per tscherts saro chegl igl muteiv», dei Kaspar Jörger. Scu en muteiv vei el er, tgi an general ins varda mengia pac e vegia pi paca controlla sur dalla sanadad digls agens animals. En tant per muteiv tgi igls ples animals èn libers ed on betg la madema controlla, scu cura tgi gl’eran rantos. Schi en nudrem reagescha curious e beva betg, chegl tgi ins veia oz er betg schi bagn cun igls automats, schi el tossa u teira grev igl flo, alloura ins stoptga far la fadeia e misirar la fevra e schi chella seia ota magari reager.

Igl veterinari
so far nignas miraclas
En’otra ranfatscha tgi igl veterinari cantunal fò all’adressa digls pours e tgi vign confirmada digls docters da biestga ainten las regiuns è, tgi an general ins cloma mengia tard igl veterinari: «Per leir spargner vign igl amprem ampruvo cun otras metodas scu homeopatia ed otras robas. Pir igl davos mument ins cloma igl veterinari e chel vess alloura, cura tgi gl’è mengia tard da far miraclas. Tgi els èn po frustros da chella situaziun è er cler», analisescha Kaspar Jörger la situaziun.
Tar las malsognas sa tractigl per gronda part da pneumonias (pontga), tg’ins so tractar. Pero tar infect virals ins so angal tractar u preventiv cun antibiotica u alloura cunter igls simptoms, pero betg cunter igls virus. Schi en veterinari ò suspects tgi pudess esser ena malsogna speziala, alloura fetschan els an lour labors digl uffezi cantunal lour amprovas patologicas. Chest anviern seia chegl pero mai sto igl cass. Tgi dat malsognas viralas tar nudrems seia navot extraordinari, chegl dettigl schi dei scu tgi detta biestga. E maseiras spezialas vegian els angal da piglier tar malsognas tgi seian regladas ainten l’ordinaziun per malateias d’animals.

Normas dalla
Uniun Europeica (UE)
Las cunvagnientschas bilateralas tranter la Svizra e la UE on gia per consequenza tgi an diversas tgossas ò la nossa tera stuia surpiglier tschertas normas u aglmanc far tscherts cumpromis an direcziun da chellas. Egna da chellas pertotga er la controlla da tgern tar mazlareias. Anfignen ossa dastgeva er en mazler, schi el veva fatg en curs correspondent, far controllas da tgern. Uscheia era igl pour en tant liber dad eir cun en animal da maz tar igl mazler cura tgi el leva. Siva digl 1. schaner 2008 è an vigour ena nova lescha tgi risguarda las normas dalla UE. Digl cuntign dalla controlla da tgern scu tala ègl do quasi nignas midadas. Sulettamaintg chella tgi en elemaint supplementar dalla controlla da intercurreir la tgern er sen trachinas. Chellas vignan avant an diversas teras digl ost tar portgs e tgavals ed igl consum da tgern cun talas trichinas so aveir consequenzas da sanadad pigl carstgang, numnadamaintg digl cor.
Chegl tgi è pero mido è, tgi la controlla da tgern pon far angal ple igls veterinaris. Igls pours tgi vottan eir cun biestga da maz tigl mazler on per muteiv da coordinaziun da sa tigneir ve dad ena tscherta oura ed on da cumpareir tots dallas mademas ouras tar la mazlareia correspondenta.

Discrepanza
tranter teoria e practica
Scu exprimia tar la radunanza dall’Uniun purila Alvra, veian divers pours difficultads ainten la realisaziun da chestas ordinaziuns. La teoria e la praxtica seian en po l’egna davent da l’otra. Eneda an chella direcziun tgi schi detta blers animals da maz tar en datum fixo (zont siva igl 1. matg), alloura saptga chegl dar lungs taimps da spetga. E vess chel mument igl veterinari responsabel, tgi ò da far la controlla, dad aveir en cass urgent gist an ena vischnanca da l’oter mang digl district, saptga passar en mez de. An cass da spetga ins vei er problems da tigneir biestga tgi è adegna stada libra, zont lò noua tgi dat mianc pussebladads da rantar u zonns. Chegl savess manar tar veirs «cabarets» davant las mazlareias.
Ins ò er menziuno raschungs eticas, da stueir star a spitgier gist davant isch cun animals, dantant tgi davains igl isch vignan animals forsa or digl madem uigl sagettos e mazzos. «Chegl è en grond stress per en animal, tgi ia less tenor pussebladad evitar», ò managea en pour.
Da vart da divers pours ins vess lia appelar an chella direcziun da curriger talas ordinaziuns «stupidas» u aglmanc tolerar excepziuns.

«Cò dattigl navot da curriger»
Per talas raschhung ò Kaspar Jörger pero nigna tgapientscha. El constatescha generalmaintg tgi tenor igl sies avis fissigl pi inditgia da far chellas controllas da tgern avant tgi mzzar tgi siva. Pertge ins veia daple tar igls animals an veta, tgi tar igls animals morts. E sch’ins vess indicaziuns tar igls animals an veta, ins savessigl anc adegna far controllas tar igls animals morts. Ossa seia la tgossa uscheia, tgi ins vegia da far chellas controllas e chegl per tot igls animals e cò dettigl aglmanc igl mument nignas discussiuns.
Per la raschung digls animals tgi èn adegna libers ò Kaspar Jörger en tant tgapietscha: «Igl prievel tgi vo da chels animals mez selvadis anor è en problem. Seia chegl gio cun carger e scarger els ed er davant las mazlareias. Chegl ò pero er da far cugl fatg, tgi igls pours on adegna pi pac taimp da s’occupar da lour animals. Chegl è per me en pi grond problem tgi da stueir sa tigneir ve dad en urari da neir cun igls animals tigl mazler», s’exprima igl veterinari cantunal cleramaintg.
Digl reminent seia la lescha stada an consultaziun ed ins vegia gia la pussebladad da piglier posiziun. Ed ossa seia ella an vigour ed i detta navot da curriger ed i detta er betg excepziuns.

Legendas:

Igl anviern passo on divers travagls gia ples tocs tgi èn ias a mal, spezialmaintg nudrems. Dad epidemias u schiglio malsognas tgi dessan muteiv da far chitos vot pero igl veterinari cantunal saveir navot.


Contribuziun Pagina da Surmeir




| Home |
 
<<<<Novitads>>>>
42 curs per antschever

42 curs per antschever

Pagina da Surmeir
12.04.2007 - 08:04

pb. Gio siva digl 1998 dattigl igl pass da vacanzas an Val Alvra. Davent da chest onn on er ca. 180 scolars da Surses l’occasiun da nizigier chesta pussebladad d’occupaziun durant las vacanzas da stad.

Dantant tgi la pro juventute Alvra ò gio ossa siva digl 1998 concentro las sias forzas sen la realisaziun digl pass da vacanzas, ò la pro juventute Surses gia otras activitads. Uscheia ins organisescha regularmaintg en camp da vacanzas per unfants. E chegl alternont en onn per igls unfants da Surses an divers lis dalla Svizra ed en onn vignan unfants dalla bassa anvidos tar en camp an Surses.
Gio da divers onns ins sa fatschainta er tar la pro juventute Surses dalla dumonda dad en pass da vacanzas. Ed ossa ègl oramai schi gliunsch. Oz vign repartia ainten tot las scolas da Surses igl carnet cun la purscheida digl pass da vacanzas tgi cozza digls 9 anfignen igls 20 da fanadour 2007 e cumpeglia an tot 42 curs differents.

En team da treis
Mess an peis igl pass da vacanzas per igls scolars da Surses ò en team da treis. Chegl èn Claudia Demarmels e Luzia Plaz tgi èn commembras da suprastanza dalla pro juventute Surses ed alloura Julia Bonifazi cun las experientschas or digl team d’organisaziun digl pass da vacanzas Alvra. Chegl per igl muteiv tgi igls scolars digl consorzi da scola Salouf-Mon-Stierva dastgevan gio sa participar lò.
«Atgnamaintg vessans gugent ans participo digl pass da vacanzas Val Alvra, perchegl tgi tot las structuras èn gio avant mang. Igl team d’organisaziun an Val Alvra ò pero gia l’impressiun, tgi alloura vigna l’antiera tgossa prest mengia gronda. Uscheia vainsa decidia da far en pass da vacanzas indendent per Surses», dei Claudia Demarmels.
Antschet ò igl pass da vacanzas cun las organisaziuns da pro juventute Alvaschagn/Belfort. Igl onn passo è neida vetiers la pro juventute Alvra (circuit Barvogn) ed ins ò fusiuno las treis organisaziuns subregiunalas tar ena regiunala tgi sa nomna pro juventute Alvra. Agl pass da vacanzas Alvra èn sa participos igl onn passo passa 400 scolars ed els on savia far la tscherna tranter radond 85 curs differents. An Surses ins antscheva oramai cun 42 curs.

Cun 26.– fr. ist dalla parteida
Tiers tgi ena collaboraziun cumpletta cun Val Alvra n’è betg gartageda, ins ò tuttegna savia profitar bler dallas experientschas e dallas structuras tgi existan lò. Igl pass da vacanzas stat a disposiziun a tots igls scolars tgi absolvan igl onn da scola 2007/08 la scola primara incl. chels tgi fettan ossa la 6. classa primara. E chegl agls unfants digl antier Surses incl. Mon e Stierva.
Per saveir sa participar on igls scolars da s’annunztgier an scretg cun en talon d’annunztga, tgi è inclus aint igl carnet, anfignen igls 27 d’avregl. Cun ena contribuziun da 26.– fr. ins ègl dalla parteida e chegl indenpendent digl domber digls curs tg’ins viseta. Cumpiglia aint igl pass da vacanzas è er igl abunamaint da posta e veiadafier per rivar agl li digls curs ed anavos. E chel vala digl reminent per igl antier taimp dallas vacanzas da stad.
Scu ston igls scolars ager per pudeir far chels curs tgi els lessan veiramaintg far? Segl talon d’annunztga aint igl carnet da program noda mintgign igl amprem chels curs tgi el dat preferientscha. Chegl tg’ins stò er dar attenziun è, tgi igl curs sa crouscha betg cun igl datum e las ouras d’en oter curs ins less er far.

En vast program
Igls 42 divers curs tgi vignan offerias durant la proxima stad agls unfants dalla scola primara dattan l’occasiun a mintign da far la tscherna da far chels curs tgi correspondan agl sies gustus. I dat curs pitost per mattatschas, i dat curs pitost per mattatschs. Tscherts curs èn concepias pitost per promover la creativitad, oters pitost per la vart sportiva, puspe oters èn pur infurmativs ed alloura dattigl er tals tgi duessan esser en’aventura. Betg tot igls curs èn adattos per tot las vigliadetnas ed uscheia er restranschias an chel gro. Er igl domber da participants è limito. En curs vartescha anfignen 30 e l’oter betg daple tgi 4.
Digl reminent seigl sto nigna difficultad da cattar chellas persungas tgi dattan igls curs: «Nous vagn dumando e ple u manc tots on reagea fitg positiv», ò managea Claudia Demarmels. Chegl è er betg cun sasez, pertge tots fon chegl sainza indemnisaziun. Er las localitads vignan messas a disposiziun gratuitamaintg, per part digls cumegns e per part da privats.
Igls costs totals per igl pass da vacanzas 2007 èn calculos tenor preventiv cun 7’700.– fr. Ena part dallas antradas vign digls participants ed ins chinta lò cun bung 130. Otras antradas vignan digls cumegns. Divers cumegns on gio decidia ena contribuziun, tar oters è la dumonda anc averta ed oters on er nego. Igl mument mantgan anc ca. 1’000.– fr. tar las antradas. Ins spera da cattar donatours e sponsors, uscheia tgi l’antiera tgossa sa purtess sasez.
Tenor igl motto «far ensatge e betg desister a gl’oter» duess er igl camp da vacanzas neir fatg anavant agl turnus da dus onns, naturalmaintg dasperas igl pass da vacanzas. «Tot dependa en po digl interess per igl pass da vacanzas ed alloura er quant interess tgi resta anc pigl camp», èn las donnas digl team d’organisaziun dad en meini.


Legenda:

Igl trio furma igl team digl pass da vacanzas tgi vign realiso chest onn per l’amprema geda an Surses. (da san.) Claudia Demarmels, Julia Bonifazi e Luzia Plaz.


Contribuziun Pagina da Surmeir




| Home |
 
<<<<Novitads>>>>
La realitad digl mond è dapertot

La realitad digl mond è dapertot

Pagina da Surmeir
12.04.2007 - 08:01

pb. Igl onn 2004 scu giovna da 16 onns ò Nadia Scarpatetti da Parsonz preschento en codesch cun igl tetel «La libertad e manevla». En rachint avert e sincer dad ena matta tgi veva grondas fadeias cun sasez e cugl mond. Marde seira è stada agl Cube a Savognin la vernissascha dalla versiun tudestga da chest codesch.

«Rumantsch è per me igl pi bel lungatg digl mond. Chegl è adegna sto uscheia ed è anc oz uscheia, ma cun igl mies rachint leva contanscher er gliout da glianga tudestga», argumentescha Nadia Scarpatetti la decisiun da lascher suandar alla versiun rumantscha, ossa ena tudestga cun igl madem tetel «Die Freiheit ist nahe». Siva tgi ella ò scretg la versiun rumantscha èn ossa passos treis onns. Scrivess ella oz anc eneda igl codesch ple u manc madem? «Sch’ia scrivess oz el, scrivessa el naturalmaintg en po oter, or dalla vista dad oz. Pero or dalla vista da lez mument vaia scretg chegl tg’ia santiva e midess navot».

La realitad è dapertot
En bel domber da gliout è sa catto agl Cube a Savognin per assister alla vernissascha organisada dad Ursus Baltermia scu collaboratour regiunal dalla LR per igl Grischun Central ansemen cun l’autour Nadia Scarpatetti. Gio igls tungs musicals introductivs sen la geia da Cécile Fischer on laschea sminar tgi l’istorgia tgi Nadia Scarpatetti rachinta n’è betg seia betg ena legra. Ed er Chasper Pult tgi era nia dumando per ena iinterpretaziun litterara ò confirmo, chegl tgi tots chels tgi vevan gio ligia igl codesch vevan santia. Numnadamaintg dad ena istorgia tresta e stgeira tgi vign descretga an ena lunga successiun da maletgs stgeirs ed igl lungatg s’adattescha a chella situaziun.
La vernissascha è stada oramai la seira digls 10 d’avregl. Exact la madema seira avant en pêr onns, ple u manc dallas mademas ouras, catscha ena matta, aint igl roman da Nadia Scarpatetti, en cuntel a sasez aint per igl vainter.
Chasper Pult sa dumonda scu tgi ena matta da Parsonz, ena vischnanca muntagnarda, saptga rachintar ena istorgia an ena furma schi stgeira, ena furma tg’ins cunascheva anfignen ossa betg ainten la litteratura rumantscha. Ena istorgia tgi è betg signeida dalla carezza tar la veta, mabagn dalla carezza tar la mort. Chasper Pult constatescha alloura, tgi la realitad digl mond seia oz dapertot. E chella realitad stgeira saptga igl lectour santeir liogiond igl codesch. La matta tgi gioia la rolla principala digl roman tgi ò sainza dubi tratgs autobiografics, è persvadeida tgi igl mond exista angal or da manzignas, tristezza e tema. Tot chegl tgi è bel e bung è angal ficziun.

La matta davainta activa
Ena midada quasi atipica per l’istorgia vei Chasper Pult ainten mez igl codesch. Betg tgi siva sa sclarissan tot igl maletgs stgeirs an maletgs clers e coloros. Na, ansomma betg. Tuttegna succeda ensatge curious. La matta tgi stava sezza adegna da vart digl mal davainta activa da vart digl bung cun impedeir ena violenza dad en’otra matta. Ella stò davantar activa cun er duvrar violenza e trer a chel om ena clocca giu per la testa. Cun davantar er ella violenta anvers ensatgi oter, vign ella an conflict cugl dretg e vign tarmess ainten ena clinica da psichiatria. Igl rest dall’istorgia rachinta dalla veta ainten la clinica. Lò cuntinuschan igls maletgs stgeirs, trests e dominos digl mal.
E scu quintesenza dall’antiera istorgia sa lascha constatar ord vista dalla matta, tgi la veta n’è betg identica cun la mort. La veta è pero ensatge fitg cumplitgia. L’antiera istorgia è er ena tschertga da siertad e carezza. A madem mument sa fò ella la dumonda, schi ensatgi saptga ansomma carezzar ella, schi ella na seia betg habla da carezzar sasez? Ensacur egl è er ena tschertga da patria ed idenditad. Ed en grond giaveisch e desideri dalla matta aint igl roman è er adegna puspe l’ava, igls flums, la mar.

Forsa en codesch d’unfants?
Sainza sustign e sainza sponsors fiss l’ediziun digl codesch an la versiun tudestga betg stada pussebla. I duess pero esser ena contribuziun per tgi er oters sa fatschaintan cun la realitad dalla veta.
Cun l’interpretaziun da Chasper Pult ò Nadia Scarpatetti savia veiver fitg bagn. El vegia an mintga cass tutgia igl essenzial dalla sia istorgia ed er cunaschia la muntada da tscherts detagls.
Nadia Scarpatetti ò antschet la sia carriera scu autoura cun sa participar alla cuncurrenza litterara «Plema d’ôr». Dattigl ena successiun dallas sias activitads litteraras? Igls davos onns vegia ella gio absolvia igl amprendissadi e gia pi pac peda. Ena cuntinuaziun vignigl pero an mintga cass a dar. Chel pass dalla versiun tudestga digl sies codesch fetscha ossa forsa or dad ella ena scribenta bilianga, tgi screiva rumantsch e tudestg.
«Ins dei adegna tg’ia screiva tgossas trestas e stgeiras, i fiss forsa pe me ena provocaziun da screiver enda ensatge tot oter», dei Nadia Scrapatetti. Ensanouas aint igl sies tgea è sa fitgeida l’ideia da screiver eneda en codesch per unfants. En project concret na dettigl anc betg, ma chegl fiss tgunschamaintg ena opziun tgi savess davantar realitad.



Legenda:


Tar la vernissascha digl codesch tudestg «Die Freiheit ist nahe» ò Chasper Pult tschartgea da far ena interpretaziun litterara dall’istorgia da Nadia Scarpatetti.


Contribuziun Pagina da Surmeir




| Home |
 
<<<<Novitads>>>>
Pi prubabel betg la davosa festa

Pi prubabel betg la davosa festa

Pagina da Surmeir
12.04.2007 - 07:59

l G.N.S. Ora scu or digl codesch, buna atmosfera, manevel 300 fans, bleras gratulaziuns, regals da tot las varts e la miglra reclama pigl li turistic sensom Surses. Chegl è resumo curt la degna festa tgi Beiva ò purschia sonda passada agls sies dus stars da skis, Sandra e Marc Gini. Da nov appartignan tots dus agl cader A dalla squadra naziunala da skis.

Igls davos onns ò igl Club da skis Piz Turba Beiva, adegna organiso la sonda avant Pasca la cursa da skis. Igl è a madem mument la fegn dalla staschung da skis cun en inscunter da giasts ed indigens. Sonda passada ins ò gist nizigia l’occasiun è cumbino la rangaziun dalla cursa cun la festa per Sandra e Marc Gini, igl dus pi ancunaschaints Bivians tgi on termino la sia miglra staschung aint igl circus dalla coppa mundiala da skis. Tranter oter ò Sandra Gini gudagnea digl campiunadi mundial da skis an Svezia la medaglia da bronz ainten la cursa dallas naziuns e sies frar Marc Gini è nia per la terza geda en suite campiun svizzer aint igl slalom. Ultra da chegl ò el fatg bunas cursas e totga oz all’elita mundiala aint igl slalom. Anvido alla festa veva igl Gini’s Fan Club cun passa 350 commembers. Ena gronda part da chels dereivan dalla regiun ed igls oters dall’antiera Svizra. Parsoura digl club è Markus Niedermann, en giast da Beiva tgi stat alla Bassa. El ò er gist benevento la raspada da festa avant tgi Christian Janutin, igl organisatour dallas occurrenzas digl Gini’s Fan Club ò fatg ena bilantscha positiva dalla staschung da skis 2006/07.

«Mianc igls Austricas
creian chegl»
Christian Janutin, ò er ludo igls fans fidevels tgi accumpognan Sandra e Marc Gini a tot las cursas sen igl antier mond. Marco Fasciati, igl parsoura da Beiva Turissem e magnafatschenta digls Runals Beiva SA ò angraztgea a Sandra ed a Marc Gini per tot la reclama tgi els fetschan per igl li turistic e per l’antiera regiun. Els vegian er gia grond sustign digls genitours ed oz dastgan tots raccoltar igls fretgs. Mianc igls Austriacs creian tgi igls dus atlets vegian scumanzo ad eir cun skis sen las pistas dalla vischnanca agl pe digl Gelgia, ò detg Marco Fasciati.

Dus sculpturas da Daniel Cotti
Gratulaziuns on igls dus skiunzs er ratschet da Markus Niedermann, igl parsoura digl Gini’s Fan Club. A Sandra Gini ò el surdo ena plompa ed a Marc Gini ena stanga da slalom surdorada. Igl president digl fan club ò er angraztgea agl cumegn da Marmorera tgi ò surdo a caschung dalla festa da sonda passada 1'500.- fr. ainten la cassa. Digls miglers ambassadours dalla regiun, digl Grischun, ansomma pigl sport da skis ò discurria Fritz Guidon, igl mastral da Beiva aint igl sies pled da gratulaziun. La reclama tgi els fetschan seia betg da paer. El ò pero er drizzo pleds d’angrztgamaint a Christine e Claudio Gini, igls genitours digls skiunzs. Cun grond angaschamaint, blera viglia ed en grond burdi finanzial vegian els pussibilito a lour matta ed a lour fegl la carriera da skis. An nom digl cumegn da Beiva, da Beiva Turissem e Savognin Turissem an Surses, ò Fritz Guidon surdo dus sculpturas digl artist surmiran Daniel Cotti tgi stat a Ramosch. Igl sculptour ò fatg en skiunz da lenn e l’oter da metal e mess chels sen en crap da marmor alv, tgi duess signifitgier ena muntogna cun neiv. Igl circuit Surses ò offeria igl aperitif siva digls pleds d’onorificaziun e sessour ò pir dretg antschet la festa e tots preschaints èn persvadias tgi chella da sonda passada è betg stada la davosa per Sandra e Marc Gini a Beiva. Igl mastral Fritz Guidon, ò termino igl sies pled cun igls miglers giaveischs agls dus atlets simpatics e managea: «A reveir igl pi tard siva da Val d’Isère noua tgi ò li igl proxim campiunadi mundial da skis igl 2009».

50'000 km ad onn
Christian Janutin da Marmorera fò er part alla suprastanza digl Gini’s Fan Club. An sies pled ò el detg tgi per rivar schinavant scu Sandra e Marc Gini dovrigl blera viglia, pacienztga e surtot er angaschamaint. Ad onn treneschan els mintgign passa 600 anfignen 800 ouras sen la neiv e betg pi pac trenadi da cundiziun. Igl anviern passo è Sandra Gini sa participada a 38 cursas e Marc Gini a 33 cursas. An en anviern dovrigl mintgign radond 20 pêra skis ed an 12 meis fon els passa 50'000 km cugl auto u cugl aviun.

Nov sponsor
Anc von igls dus Bivians betg an vacanzas. Marc Gini è occupo cun tests da skis ed igl è tgunsch pussebel tgi el meida dalla marca da skis Head tar en otra marca. Dantant è cler tgi la sia sora Sandra Gini survign en nov sponsor persunal. Igl mument ins è vedlonder cun divers sponsors e scu tgi Claudio Gini, ò detg ins ò divers tromfs ainten mang. Igl om da contact per igls novs sponsors e Giusep Fry da Coira tgi è igl manager digls dus skiunzs da Beiva.

Blera posta digls fans
Cun 350 commembers è igl Gini’s Fan Club egn digls gronds clubs digls skiunzs digl cader naziunal.
En grond fan da Sandra e Marc Gini è Andrea Hofstetter dad Oensingen SO. La mattatscha impedeida da 12 onns è er stada alla festa sonda passada. Ella canoscha igls skiunzs persunalmaintg ed è tant scu pussebel adegna dalla parteida allas cursas da skis. Igl sies grond hobi è da giuier «uno» e chegl cunter igls skiunzs e las skiunzas digl cader naziunal. Chegl fò ella cun metter las fotos digls sies idols sen meisa e sessour gioia Andrea Hofstetter, magari gist en mez de. Sandra e Marc Gini on gia plascheir tgi la mattatscha dalla Bassa è stada alla festa. Els cattan per ena buna tgossa da s’angascher scu commembers dalla squadra naziunala er sen camp sozial. Siva tgi Sandra Gini ò gia gudagnea la medaglia da bronz an Svezia è s’augmento igl domber dalla posta digls fans. La gronda part dallas reacziuns e gratulziuns survign ella per e-mail e chegl da fans dall’antiera Europa. An chel senn lainsa er nous gratular agls dus Bivians cun la speranza tgi igl success ainten lour carriera cuntinuescha.


Legenda:


Igl fundamaint pigl success ainten la carriera da skis on naturalmaintg mess igls genitours digls dus skiunzs. El on pussibilito relaziuns optimalas per rivar aint igl cader da skis naziunal. Christine, Marc, Sandra e Claudio Gini.


Contribuziun Pagina da Surmeir




| Home |
 
<<<<Novitads>>>>
En tagl tras las activitads da teater

En tagl tras las activitads da teater

Pagina da Surmeir
05.04.2007 - 08:41

pb. Digls 20 anfignen igls 22 d’avregl è a Tusang igl 7avel Festival da teater grischun. Durant chels treis deis vignan a sa preschantar 24 gruppas da teater. Presidenta digl comite d’organisaziun è Lina Frei-Baselgia da Lantsch, sesenta a Tusang. Cun ella lessans far ena prevista segl festival.

Lina Frei-Baselgia, da chels 7 festivals d’anfignen ossa è chegl gio igl 5avel a Tusang. Pertge è Tusang predestino per chella occurrenza?
 
Lina Frei-Baselgia: Tusang schea central per tot igls Grischuns, igl traffic public porscha bler cò, Tusang porscha l’infrastructura basignevla per uscheia ena occurenza, e tuttegna ò Tusang ena grondezza survasibla tgi dat ad en festival da teater ena taimpra familiara – e Tusang è la tgigna digl festival da teater Grischun e giond an roda an oter lis on igls organisatours realiso quant strètg tg’igl festival Grischun ed igl li Tusang èn coliias ed uscheia turna igl 7avel festival ossa puspe a Tusang.

Igl festival da teater grischun è ena occurrenza dall’Uniun grischuna per igl teater popular (UTP). Chella ò 70 commembers e da chels èn 65 gruppas da teater. Da chellas èn tschintg da Surmeir. Ena vasta activitad da teater aint igl noss cantun?

Lina Frei-Baselgia: Gea, las activtads da teater èn aint igl Grischun vastas, tant daple tgi ena gronda part da gruppas tgi gioian teater n’èn mianc commembras dalla UTP, pansainsa cò allas uniuns da giuventetna u agls chors tg’on lunga e gronda tradiziun da teater. Ma er an scola capeta immens bler sen camp da teater, tgi vign strousch registro public, tg’ò pero per la promoziun digl teater e la cultura ena immens gronda valeta ed impurtanza.
 
Igl festival a Tusang duess dar ena survista dallas activitads, tenor tge criteris ins ò mess ansemen igl program?
 
Lina Frei-Baselgia: Fitg simpel, las gruppas tg’òn s’annunztgia pon er sa preschantar a Tusang.
 
«Or digl program ins vei nignas
tendenzas»

A Tusang saron da veir durant igls treis deis an tot 24 gruppas cun tocs fitg differents. Sa laschan forsa tuttegna cattar tschertas tendenzas an tge direcziun tgi igl teater vo oz?
 
Lina Frei-Baselgia: Na, or digl program digl festival da teater na vei ins nignas tendenzas – forsa sulet chella, tgi ena terza dallas gruppas èn gruppas d’unfants e da giuvenils, damais sa desd’ins er an las uniuns da teater e realisescha tgi igl futur dallas nossas uniuns è dependent digl interess dalla giuventetna pigl teater.
 
Da Surmeir vainsa ena suletta gruppa tgi sa participescha. Ed anc ègl ena gruppa ad hoc, numnadamaintg igls scolars digl scalem superiour da Casti. Vous persunalmaintg vez dumando ad els da leir sa participar. Surmeir era schiglio ena regiun cun grondas activitads, è igl teater cò ainten ena crisa?
 
Lina Frei-Baselgia: Igl domber dallas gruppas tgi sa participeschan a Tusang dei pac u navot sur dallas ativitads dallas gruppas an la regiun. Las uniuns da giuvententa ed igls chors èn activs an Surmeir, igls projects da teater an scolas èn numerous, Teater Val Alvra ò decidia da far promoziun pigl teater rumantsch sustignond igl project cugl scalem superiour a Casti. Sen la colina da Riom flurescha l’amprema tgesa da teater, damai da crisa da teater an Surmeir savainsa creia betg propi discorrer. Tg’igl teater pur rumantsch ò an Surmeir nign taragn propi favorevel da pudeir prospereir è betg igl problem da mancanza d’interess pigl teater, ma la problematica linguistica da nossa regiun.







«Igls giuieders da Teater Val Alvra
èn gio occupos aint igl project
Mirandolina»

Per igls scolars da Casti ò Teater Val Alvra igl padrinadi, pertge ò l’uniun betg lia sa participar sezza?
 
Lina Frei-Baselgia: Teater Val Alvra gioia igl aton proxim Mirandolina ed igls giuieders èn occupos an chel project. Igl muteiv è pero tgi schi Teater Val Alvra vot promover anavant igl teater rumantsch, schi vainsa neir basigns da giuventetna tgi s’angascha per chella fegnameira. Vign anc tiers tg’igls reschissours da tgesa da Teater Val Alvra èn an igl commitee d’organisaziun digl festival e nous lagn betg amplaneir igl program angal cun producziuns sot atgna reschia, chegl n’è betg igl intent da chella occurenza.
 
Igl festival da teater grischun è adegna sto en tant spezial perchegl tgi el veiva dalla trilinguitad. Er ainten l’ediziun 2007?
 
Lina Frei-Baselgia: Gea, igl program 2007 è triling, deplorablamaintg è angal ena gruppa talianga perschainta, pero en festival proscha adegna er la pussebladad dad esser creativ uscheia tgi ena gruppa rumantscha ed ena gruppa uriundamaintg tudestga preschaintan parts da lour toc er an taliang. Nous vagn er grond plaschair da pudeir dar bagnvegni er ad ena gruppa ladina digl Tirol digl Sid.
 
«Film e teater èn dus mediums
digltottafatg
differents»

Da curt vaia ligia tgi la differenza tranter film e teater seia, tgi igl film viglia stgaffeir visiuns ed en mond fantastic, dantant tgi igl teater vegia cleramaintg la missiun da communitgier. Savez eir d’accord cun chesta definiziun?
 
Lina Frei-Baselgia: Tgi film e teater èn dus mediums digltottafatg differents vaia pudia far l’experientscha an mia davosa producziun. Pero tge messadi tg’igl film u igl teater ò, glez è dependent dalla furma artistica, stgaffeir visiuns ed en mond fantastic so ins er sen tribuna, la missiun da communitgier so er en film adempleir. Ia vei chegl betg schi strètg e totalitar scu cito soura.
 
Vous sa deditgez gio dad onns agl teater e chegl an diversa furma ed i vez er absolvia ena scolaziun scu pedagoga da teater. Vez Vous en ferm basigns da communitgier?
 
Lina Frei-Baselgia: Pradger na vi ia betg inscenond teater, pero dar impuls mattond temas an scena sur igls quals i vign pi gugent taschia, tgi tschartgea igl dialog, gl’ez bagn – pero dond agl publicum la libertad da decider sez tge e scu tg’el vot pansar. Manc ia less communitgier, ma pitost promover igl discurs.
Gist igl dialog tranter las generaziuns purschess en immens potenzial d’amprender l’egn da l’oter. Dar spazi er tgi oters possan dar expressiun a sentimaints, paniserts ed ideias chegl è amprema lengia igl intent dalla mia lavour sen e davos tribuna. Nign da nous è perfetg e cumplet, nous duvragn igl concarstgagn, chegl tg’el è chegl tg’el so per ans sviluppar anavant e davantar en zichel pi antiers ed antratgs.
 
Agls ples sarogl strousch pussebel da vurdar durant chels treis deis tot igls 24 tocs da teater (dalla successiun annò fissigl pussebel), tge producziuns lessas racumandar an spezial?
 
Lina Frei-Baselgia: Ia raccumond da prancepi nigna producziun, igl publicum duess pudeir esser maioren e dastger decider sez, mintgign dess eir a vurdar chegl tg’el u ella on gost. Las atgnas marveglias dessan esser mossaveia e betg racumondamaints.

Angraztg per igl discurs e bung success cugl festival.

Legenda:

Lina Frei-Baselgia è fitg activa an tgossas da teater. Ella ò giuia savens, ò fatg savens assistenza da reschia cun Philipp Lenz
ed ossa siva sia scolaziun scu pedagoga da teater er suletta scu p.ex. gist da curt cun igl toc «norway.today» cun giuieders giovens da Thater Muntanellas.


Contribuziun Pagina da Surmeir




| Home |
 
<<<<Novitads>>>>
La migliuraziun è sen buna veia

La migliuraziun è sen buna veia

Pagina da Surmeir
05.04.2007 - 08:39

(anr/pd) An l’amprema radunanza communala digl onn 2007 on las votantas ed igls votants da Sur piglia cunaschientscha digl rapport dalla cumischung da migliuraziun, sa laschea orientar sur digl project da migliuraziun ed eliglia igls mandataris persiva. Per la renovaziun digl clutger baselgia e digls sains, scu per renovar la lengia dad ava persa allas Cuorts ò igl suveran detg ea ad en credit total da 128’000.– fr.

All’amprema radunanza da chest onn èn cumpareidas gist 23 persungas cun igl dretg da votar. Scu tractandum principal è sto da piglier cunaschientscha ed approvar igl rapport dalla cumischung da migliuraziun scu er da lascher orientar sur digl project da migliuraziun antras igl represchentant digl biro incumbenso.
Aint igl cumegn digl meis d’avregl 2002 ò la radunanza communala detg ea alla dumonda da prancepi per lascher elaborar en project d’exposiziun per ena migliuraziun deliberont en credit da 120’000.– fr. per l’elaboraziun.

Angal dus protestas
Dus onns pi tard ò igl cumegn relaschea igl regulativ da migliuraziun e mademamaintg eligia la cumischung da migliuraziun. L’amprema incumbensa è sto la tscherna dad en biro d’inschignier per realisar igl amprem project. Dad otg biros tgi vevan inoltro las actas da prequalificaziun on quatter survagnia la pussebladad dad inoltrar en’offerta. La suprastanza communala ansemen cun la cumischung da migliuraziun ò tscharnia igl biro Grünenfelder e Partner da Domat cun igl magnaproject Hans Andrea Veraguth. Scu manader da construcziun è nia numno igl inschignier indigen Martin Gini. Sen l’exosiziun publica dalla decisiun da migliuraziun scu sur tot er digl plan digl territori cumpiglia an la migliuraziun èn neidas inoltradas dus protestas tgi on savia neir liquidadas uscheia tg’igl territori cumpiglia ò savia neir fixo definitivmaintg antras la regenza Grischuna, uscheia igl parsoura dalla cumischung da migliuraziun Marius Augustin.

Sen preteisa dallas instanzas superiouras è nia decidia d’elaborar en concept da colliaziun regiunal sur igl territori agricol digls cumegns da Sur, Beiva ed igls Mulegns ed incarico ena gruppa da lavour persiva.

La pi gronda lavour dalla cumischung da migliuraziun è stada l’elaboraziun digl project general an strètg contact cun igls divers uffezis cantunals per l’agricultura, nateira, ambiaint, tgatscha, gôt, planisaziun digl territori, Pro Natura e la fundaziun «Schatzinsel» da Flex. Chegl ò cundiziuno vistas ocularas digl vast territori da cumegn.

Schi pacas veias e parcellas
scu pussebel
Sur digl project da migliuraziun ò oriento igl inschignier responsabel, Hans Andrea Veraguth. Egna dallas fegnameiras principalas dad ena migliuraziun generala è da neir da realisar da nov schi pacas parcellas scu pussebel ed an chel mument ins so er evitar ena mengia gronda reit da veias tgi èn er da mantigneir an igl futur. Igl project general da migliuraziun digl funsal alla vischnanca da Sur scu a Flex cumpeglia ena maseira da 389 ha. 200 proprietaris possedan igl mument passa 1200 parcellas. Cun ena migliuraziun/arrondaziun vignan las parcellas redutgeidas ed an chel mument so la reit da veias neir tigneida pitschna. Er en muteiv per manar tras ena migliuraziun è sto la veia da Flex, tala ò da neir sanada. Igl aton 2006 ed igl anviern 2007 on igls divers uffezis cantunals piglia posiziun e pretendia tschertas midadas ed agiuntas digl project. Ossa vign tal inoltro a Berna e vign sessour mess avant agl cumegn.

Persungas cun experientscha
An la cumischung da migliuraziun fon part tschintg commembers, da chels treis commembers da suprastanza e dus neutrals. Per igl proxim bienni è igl parsoura Marius Augustin, fiduziari da Mon nia reeligia. Ulteriouramaintg èn nias reeligias igls commebers: mastral Alfons Cotti, Valerian Signorell, Gabriella Spinas e da nov è nia eligia Maurus Cotti.
Igls commembers dalla cumischung da stema, Andreas Melchior, Rico Liesch, Carla Dosch scu igls supleants Urs Guetg e Marc Sonder èn nias reeligias.

Scu davosa tractanda ò la radunanza delibero en credit da 88’000.– fr. per la renovaziun digl clutger-baselgia ed igls sains e 38’000.– fr. per renovar la lengia dall’ava persa dallas Cuorts.


Legenda:


Cun ena migliuraziun/arrondaziun digl fons ins dat ena buna basa d’infrastructura per la proxima generaziun d’agricultura. A madem mument caschunga ella en svilup economic an la regiun. Digl funsal digl cumegn da Sur sa catta ca. 70% a Flex.


Contribuziun Pagina da Surmeir




| Home |
 
<<<<Novitads>>>>
Angal sch’ins amprova gartegigl…

Angal sch’ins amprova gartegigl…

Pagina da Surmeir
05.04.2007 - 08:37

pb. Las 10 scolaras ed igls 4 scolars dalla 3. secundara Surses cun lour scolast Othmar Spinas on durant quatter deis dall’emda passada fatg experientschas da modelar e sculpturar cun divrs materials. Cun els peglian igls ples dad els la cunaschientscha prudenta: «Ensatge so gartager angal sch’ins amprova».

«Gio avant seis onns vaia gia fatg en’emda da project cun ena terza secundara e Daniel Cotti. Las experientschas fatgas lò èn stadas bungas, uscheia tg’ia va lia far anc eneda ensatge sumigliant», dei igl scolasts secundar Othmar Spinas da Tinizong. Ena tala emda da project (an chel cass ègl sto quatter deis) vot esser en tant parageda. Ena premissa indispensabla è tgi la classa seia ancletga cun igl project ed igl tema. Mantga la mutivaziun, alloura mantga quasi tot. An chel gro valutescha Daniel Cotti la 3.secundara 2007 scu «fitg buna classa».
En’emda da project ò er da neir acceptada digl cunsegl da scola, alla fegn costa la tgossa er ensatge. Per la terza secundara e reala stattan a disposiziun tenor preventiv 3'000.- fr.

Ena buna preparaziun
Tenor experientscha digl scolast scu er digl artist ins so betg simplamaintg antschever en’emda da project igl glindesde dumang, sainza aveir paragea ensatge. Chellas preparativas on antschet damais cun infurmar la classa. Durant las vacanzas da sport on scolaras e scolars pudia sa decider cun tge materials tgi els viglian luvrar e lour pensum è sto da far skizzas da chegl tgi els lessan realisar. Sessour è igl artist, Daniel Cotti rivo en de no da Ramosch ed ò declaro scu tgi el preveia da luvrar durant chels quatter deis ed ò preschento igl program. El ò er menziuno, tgi el preferiss da luvrar tredismensiunal, damais an diecziun da sculpturas e reliefs per veiramaintg experimentar cun las atgnadads digls differents materials. Sen fundamaint dallas skizzas tgi igls scolars vevan purto ò el er via an tge direcziuns tgi igls giaveischs gevan e tge tgi el saveva preparar davantor da material.

Sviglier la crativitad
Igls materials tg’ins ò duvro durant l’emda èn stos da prancepi lenn, crap e geis. Tar igl crap davigl dus sorts, egn pi deir ed egn pi lom. Igl deir era en alabaster dalla Tosacana ed igl lom en steatit. Er tigl lenn ins pigliva tot tenor basigns lenn pi lom u lenn pi deir. Impurtant per Daniel Cotti gio davantor è da visualisar chegl tgi ins vot alla finala modelar, antagler, sculpturar u furmar. An en amprem pass era chegl nia fatg cun far ena skizza sen palpieri. An en sagond pass ins ò tschartgea da visualisar er ainten la terza dimensiun ed ò uscheia piglia arscheglia e modelo igl object tgi dueva alla finala neir realiso cun igl material tscharnia. «Cun l’arscheglia vevan blers scolars anc furmo detagls, durant la lavour da sculpturar cun igls materials pi deirs on els alloura via, tgi gl’è betg tot pussebel. Uscheia on els stuia stilisar ferm», ò declaro Daniel Cotti.
Digl reminent ins vegia duvro nignas maschinas, mabagn igls utensils igls pi simpels per dar l’impressiun ve digls mangs scu tgi gl’è da luvrar cun igls divers materials. Per Daniel Cotti ègl er sto impurtant cun igl curs da sviglier la creativitad da mintga singul e da lascher projectar las ideias persunalas aint igl object.
Ossa lainsa pero santeir digls scolars sezs, scu tgi els on passanto chels quatter deis da project.


En bung scolast
Cun Daniel Cotti (44) ò la 3. secundara gia en fitg bung scolast. Igl om da Sur ò fatg igl amprem en amprendissadi scu scrinari. Per promover las sias habilitads dad antagler an lenn ò el absolvia tranter 1989 e 1992 la strantga scola d’antagl a Brienz. Siva digl 1993 veiva igl bab da tschintg unfants a Ramosch, noua tgi el ò en’atgna scrinareia ed en agen atelier. El ò uscheia dus tgommas per sia existenza.
Igl lenn è pero betg rasto igl sulet material da lavour per igl artist. El lavoura er cun crap, metal, beton, geis ed oters.
«Ja va gugent furmas, igl contrast da cantungs e lengias radondas. I duess esser ena tensiun ed alla finala tuttegna ena furma armonica tgi legra l’olma», dei Daniel Cotti sur dalla sia filosofia scu artist.
La sia funtanga d’inspiraziun è adegna e dapertot la nateira, pero sainza leir coptgier chella.
Daniel Cotti ò gio stgaffia diversas ovras tgi on contanschia ena tscherta cunaschinetscha. Uscheia la statua an laresch da pader Alexander Lozza a Salouf, igls capricorns digls cumegns digl Grischun per l’expo02, igl monumaint digl Parc Ela a Casti ansemen cun las scolas da Surmeir. Chegl èn angal gist en pêr exaimpels ancunaschaints an nossa regiun.
Naturalmaintg è Daniel Cotti er sto fidevel agl lenn ed ò er fatg diversas renovaziuns scu er tgossas novas an diversas tgesas privatas an Nagiadegna. Igl sies avantatg per talas lavours è an mintga cass dad aveir l’experientscha cun igls pi divers materials ed er scu tgi chels reageschan egn cun l’oter.

Da dar anavant las sias cunaschientschas an curs u scu cò ainten scola è er ena part dalla sia lavour.

Floriana Thomann, Parsonz
Fò siva la scola anc en 10avel onn da scola a Tgazzas, essend tgi ella pò betg antschever avant igl amprendissadi.
Ella ò fatg ena tavla da plattaschogn cun ena rosa, en cor da crap, en anel e dus cadagnas ed en utschelign da crap.
«Ia va catto chels deis da project uuh bungs. Ia less er deir dad aveir amprendia fitg bler. Daniel declera tot fitg bagn e tuttegna ins ò pudia far tot tenor las atgnas ideias. E chellas èn savens stadas spontanas. Er per la classa ègl sto fitg bung, ins è sa gido noua tgi geva e chegl fò bagn agl spiert dalla classa.»

Marlen Künzli, Savognin
Fò siva la scola en amprendissadi scu donna digl rom per tgira cun unfants impedias alla Casa Depuoz a Trun.
Ella ò fatg diversas tgossas da decor cun crap ed ena tavla da plattaschogn cun sgarto se ena steil’avla.
«Per me ègl sto fitg bel da luvrar cun materials tg’ins cunascheva. Impurtant per me è er sto tgi chegl tgi ins furma u modelescha vegia er ena relaziun cun igl material. Uscheia erigl per me cler, tgi sen la tavla da plattaschogn vigna se ensatge tgi ò ena relaziun cun chel crap. Per me è chegl sto la steil’alva. Chegl tg’ia va er amprendia durant igl curs è da betg adegna stibgier ferm anturn, vogl u vogl betg? Schi ins amprova betg, alloura vogl per franc betg. Pigl kit dalla classa è igl curs er sto bung.»

Mario Scarpatetti, Parsonz
Fò siva la scola en 10avel onn da scola en amprendissadi scu urer tar igl affar Kumli a Tusang.
El ò fatg ena talpa da lenn (vo bler a tgapar talpas) ena meir ed en capricorn or da crap ed ena tavla da plattaschogn cun se en tgamutsch.
«Ia va l’impressiun tgi seia sto ena fitg bung’emda. Cun uscheia en curs ins davainta pi creativ. Ins ò er amprendia, tgi tschertas tgossas tg’ins carteva da betg saveir far, ins so far fitg simpel. I vala angal da riscar. Tar igl capricorn an crap vaia er stuia veir, tgi ins so beg far mintga detagl, mabagn ins stò sa concentrar segl essenzial. Digl curs peglia er cun me da pansar an general pi creativ.»

Marina Matanovic, Savognin
Fò siva la scola en amprendissadi mercantil tar la canzleia digl cumegn da Savognin.
Ella ò fatg ena sculptura dad alabaster cun dus pitgas, treis corigns ed ena tavla da plattaschogn cun sgriflo an scritgira chinesa “amour”.
Ia va amprendia ensatge tg’ia veva anc mai fatg, numnadamaintg da luvrar cun crap. Igl crap era deir, i dovra forza. I dovra er pazienztga. Ma i vo sch’ins crei vedlonder. Chegl vala per me er per la veta.

Mauro Guetg, Savognin
Fò siva la scola en amprendissadi da mirader tar la firma Battaglia SA a Savognin.
El ò fatg ena ghitarra da lenn sen ena platta da crap, ena andigna e dus cadagnas scu decor da crap e sen la tavla da plattaschogn ò el sgriflo igl segn da Farrari.
«Cun luvrar cun chels divers materials vaia franc er survagnia impuls per luvrar creativ e decorativ, sch’ia fatsch pi tard ensatge privat aint igl mies mastier. Cun far chellas tgossas or da crap ins ò er survagnia en’ideia, quanta lavour tgi en tal decor dat. Uscheia davainta er la relaziun tar igl prietsch pi realistica tgi chegl tg’ins veva forsa anfignen ossa.»

Eva Morscher, Sur/Flex
Fò siva la secundara la scola cantunala cun la fegnameira dad eir eneda a stibgier design da moda.
Ella ò fatg an alabaster ena sculptura relativamaing gronda dad ena donna ed en om tgi s’ambratschan, treis cadagnas e la tavla da plattaschogn cun igl motiv dad en cor a fi.
«Per me ègl pi bel da sculpturar cun crap tgi cun lenn. Igl material ò per me daple expressiun. Ia va fag chella bela experientscha, tgi or dad en bloc da crap deir e freid sa furma planget ensatge ordlonder. Chels deis da project am on anc anfermia ainten la mia voluntad da leir far scu mastiers ensatge creativ».



Legendas:



Igls scolars dalla 3. secundara da Surses peglian blers aspects positivs cun els da chels quatter deis da modelar e sculpturar cun Daniel Cotti.


Contribuziun Pagina da Surmeir




| Home |
 
<<<<Novitads>>>>
La gronda mureia digls aviouls

La gronda mureia digls aviouls

Pagina da Surmeir
05.04.2007 - 08:34

pi. An America è ena gronda part digls aviouls svaneida. Perchegl tgi mantga ena clera raschung per chel fatg, speculeschan igls perscrutaders er gio tar nous sur dalla mureia digls aviouls. Ena mureia tgi savess aveir grondas consequenzas per la carstgangadad.

Dumengia, igl 1. d’avregl 2007, ò l’Uniun d’apicultours Alvra Surses, salvo la sia radunanza generala a Casti. Igl president dall’uniun, Reto Barandun ò dastgea beneventar 23 commembers e commembras. An en curt memento è scu amprem nia ragurdo ad en commember defunct. Las tractandas statutaricas on do pac da discussiunar ed èn neidas liquidadas splidentamaintg. Sulettamaintg igls rapports digl controllader digl mêl e digl inspecter digls aviouls òn do da discorrer.

La nova controlla da mêl
Gio siva dus onns vign igl mêl controllo er an Svizra tenor las normas dall’UE, tgi pretendan tgi sen l’etichetta digl mêl vignan dadas ulteriouras decleraziuns. Chellas normas èn considerabel pi severas tgi las viglias e las controllas on er d’esser correspondentas. Persiva survign igl apicultour tgi produtgescha tenor chellas normas en zertificat tgi legitimescha el da retrer igl sagial d’ôr per marcar igl sies mêl. Mêl tgi vign vandia an ena buteia ò da neir controllo e sagialo. Sen l’etichetta digl mêl ò da neir inditgia, dasper igl nom cun adressa digl producent, igl onn da producziun e la data da conservabladad. Venda ena buteia mêl betg controllo e chel è betg an urden, ò igl vendader da surpiglier la responsabladad pigl product. Pero betg angal igl product final, igl mêl vign taxo siva directivas pi severas, er igls urdegns per elaborar e conservar igl mêl on da corresponder allas perscripziuns dall’UE. Per survagneir igl zertificat stò igl apicultour frequentar dus curs ad onn. La proxima scolaziun ò li igls 5 da matg 2007 agl Plantahof a Landquart. La participaziun alla radunanza annuala dall’uniun d’apicultours vala er scu scolaziun. An Svizra produtgeschan e vendan ca. 20% digls apicultours lour product siva las novas normas. Igl domber da chels apicultours è carschaint.
Igl president ò anc fatg attent agl fatg tgi adegna daple clients giavischan igl mêl lom. Er igl mêl frestg vign curt siva tgi el è amplania giu deir e chegl è en segn da buna qualitad. Igl apicultour duess declerar chegl agl client ed igl far attent tgi schi el viglia tot onn mêl lom, duess el cumprar chel dalunga siva la raccolta ed igl schalar aint. Mêl schalo perda betg las sias bunas substanzas, cun scaldar se pero son chellas neir destrueidas.

La mureia sainza fastezs
Igl inspecter d’aviouls, Rinaldo Uffer ò scu amprem dastgea dar ena buna novitad. An nossa regiun rigian igl mument nignas malsognas digls aviouls. Las zonas scumandadas èn neidas debloccadas ed ins dastga puspe spustar igls aviouls. Chegl tgi fò pero chitos agls apicultours, è en nov fenomen, la mureia digls aviouls tgi lascha anavos nigns fastezs. Igls aviouls bandungan simplamaintg lour patgnas ed igl aviouler e laschan igl couat sulet. Per l’amprema geda ins ogl santia da chella tgossa dall’America digl nord. Daple tgi la mesadad digls stadis americans èn pertutgias da chella mureia ed ò pers uscheia 60-70% digls pievels d’aviouls. Er dalla Svizra e digls stadis confinants è gio nia rapporto an gasettas, radio e televisiun da chel fatg. An nossa vischinanza è en apicultour da Tusang pertutgia da chel fenomen. Anfignen ossa eran igl tgiroul dalla Varroa, igl couat marsch ed igl couat asch bod igls sulets responsabels per la perdita da blers pievels. Forsa dattigl effectiv angal ena raschung per la «fugia» da tants pievels e chella è anc da cattar. Forsa, e chegl suppona ena gronda part digls perscrutaders d’aviouls, dattigl blers muteivs tgi igls aviouls ans laschan planget aint igl stetg. Las monoculturas, igls pestizids adegna pi agressivs, las malsognas tgi vignan importadas veaple da tot las parts digl mond, etc. gravegian ferm la veta agls animalets. Pi debels tgi igls aviouls vignan, pi tgera vign la tratga e pi pacs apicultours fon chella lavour. Albert Einstein vegia eneda d’aveir detg gio avant blers onns: «Schi igls aviouls scumparan dalla tera, alloura veiva igl carstgang angal ple quatter onns; nigns aviouls ple, nigna impollinaziun ple, nignas plantas ple, nigns animals ple, nigns carstgangs ple.»

Commember d’onour
Rinaldo Uffer ò dastgea communitgier, tgi igl president, Reto Barandun seia nia onoro a caschung dalla radunanza cantunala digls apicultours cun la commembranza d’onour. Chella onorificaziun ò el survagnia per igls sies instancabel angaschamaint per la tratga d’aviouls e per l’uniun. Siva en ferm applaus ò Reto Barandun saro la radunanza.
Interessos per l’apicultura pon darveir la pagina d’internet: www.apis-grischun.ch


Legenda:


Tge ègl cun igls aviouls? Chegl sa dumondan igls apicultours ed igls scientists.


Contribuziun Pagina da Surmeir




| Home |
 
<<<<Novitads>>>>