<<<<Novitads>>>>
Archiv da novitads

[ Novitads actualas ]

 



Novitads digl:
  

<<<<Novitads>>>>
La medaglia ò dus varts

La medaglia ò dus varts

Pagina da Surmeir
26.01.2006 - 09:25

pb. Glindesde è stada a Savognin ena seira d’infurmaziun e discussiun an connex cun la votaziun sur dalla fusiun digls cumegns da Surses. Siva da treis referats curts cun ena posiziun pro ed ena contra scu er la vista digl cantun ins ò debato an ena discussiun agl podi. Ena discussiun generala ò alloura arundo la seira.

Sottascretg l’invitaziun alla seirada vevan Baltermia Peterelli scu president circuital e Leo Thomann scu president digl team central tgi è sto alla testa dallas preperativas tar la fusiun. L’occurrenza ò gia dus parts. Ena amprema cun mintgamai en referat pro fusiun antras igl mastral da Savognin, Otmar Netzer ed en referat contra da Stefan Demarmels, mastral Salouf. Sessour ò cunsiglier guvernativ Hansjörg Trachsel preschento la posiziun dalla regenza ed igls giaveischs digl cantun. Concludia chesta amprema part ò Leo Thomann, parsoura digl tema central tgi ò mano las lavours preparativas. El ò preschento la vista dalla maioritad digl team central e digls commembers dallas diversas cumischungs. Essend tgi eran neidas ramproschas agls organisatours dalla seira, tgi la cumposiziun dalla runda digls referents peisa ferm tar la vart «pro fusiun» ins veva, siva gio aveir tarmess las invitaziuns, anc anvido Gian Jegher, igl mastral da Tinizong-Rona, el scu aglmanc fitg critic anvers la fusiun.
La sagonda part dalla seira è stada libra per igl publicum, tgi ò schibagn savia purtar igls sies votums scu er far dumondas agls referents. Da chegl è er nia fatg ferm adiever.
Per la seira d’infurmaziun e discussiun a Savognin è sto ferm interess. Manevel 300 persungas èn stadas preschaintas an sala Grava a Savognin. Resumond ins so deir, tgi igl decurs dalla seirada seia sto fitg disciplino cun igl duevel respect vicendevel per igl meini dad egna u l’otra vart. Risguardond igls votums pro e contra scu er las reacziuns digl publicum è sto da constatar, tgi la maioritad an sala era per la fusiun.

Strousch argumaints novs
An sies pleds da bavegna ò Baltermia Peterelli, president circuital e moderatour dalla seira managea, tgi geia ossa per decider cun tge structuras tgi ins geia igl pi bagn anavant an Surses. La medaglia vegia adegna dus varts. Igls votants duessan far adiever dalla pussebladad per s’infurmar detagledamaintg cun igls divers documaints e dossiers tgi stettan a disposiziun.
Tar igls referats ed er tigls votums tscho e lò ins ò strousch santia argumaints novs. Otmar Netzer scu amprem referent ò preschento igl project «fusiun Surses» scu project per las generaziuns vegnentas. Schi nous viglian surlascher alla nossa figliolanza ena vallada cun ena tscherta qualitad d’abitar, cun avonda posts da lavour ed er cun en domber da scolars tgi detta speranza da mantigneir igl domber dalla populaziun, alloura stoptga capitar ensatge. Chegl seia la fusiun tgi peglia er risguard sen las tendenzas ainten la politica regiunala dalla confederaziun scu er la politica digl cantun anvers igls cumegns. Antras la fusiun digls 9 cumegns da Surses vei Otmar Netzer er fitg bunas sinergeias e gronds spargnamaints ainten l’administraziun. Cun la fusiun saptgan igls pensums tgi nivan anfignen ossa exequias dad uniuns da scopo turnar tar igl cumegn, uscheia tgi igl singul votant vegia daple influenza. En grond avantatg antras la fusiun vei igl mastral da Savognin er per las structuras turisticas. Ins saptga cotras ager pi bagn e rivar lò noua tgi seia basigns per pudeir sa posiziunar sen la fiera turistica. Cò seia basigns da bandunar chel pansar strètg da mintga vischnanca e da betg leir vurdar sur la seiv. I vala da metter igls interess generals avant chels particulars e da surmuntar la tema per ensatge nov. Ena fusiun detta la pussebladad da demostrar unitad interna e forza anvers anor.

Contanscher las mademas fegnameiras cun cooperaziun
Stefan Demarmels, igl mastral da Salouf è gio da bel’antschatta sto en adversari dad ena fusiun digls cumegns da Surses. El ò preschento igls sies argumaints. Anfignen ossa ins vegia sa do giu cun formalitads, ossa geigl per tgossas substanzialas. Ena fusiun seia ena ferma intervenziun an l’autonomia communala, sainza la garanzeia tgi siva chesta cura radicala vignigl migler. Betg tot las valetas e tot las sperditas cun unfreir l’autonomia communala sa laschan quantifitgier. Er betg tot las consequenzas dad ena fusiun sa laschan prognostizar, scu chegl tgi vigna fatg. Stefan Demarmels è persvadia, tgi las mademas fegnameiras scu antras ena fusiun sa laschan er contanscher antras la cooperaziun. El crei er betg tgi ena fusiun digls cumegns migliurescha las structuras turisticas, chegl tgi dovra lò seia dad anfermeir la schientscha turistica.
La tendenza da leir fusiunar ozande, seia ena expressiun dad en cumbat adegna pi ferm digls centrums cunter la periferia. Ena tendenza tgi vala betg anc da sustigneir ord nossa vista. Er seia ena fusiun ena clera diminuaziun dalla responsabladad e dalla creativitad digl singul e pinavant en tant prievel tgi ins geia betg anturn schi spargnevel cun igls daners dalla generalitad. Digl reminent ins possa er deir generalmaintg, tgi organisaziuns pi pitschnas seian pi flexiblas.
Tar la situaziun finanziala dad en cumegn fusiuno seian anc blers segns da dumonda. Igl mastral da Salouf sa disturba er ferm ve digl fatg, tgi an la discussiun pro u contra fusiun vigna dalla vart pro savens opero cun far temas e da vart digl cantun cun pressiun.
Alla fegn ò Stefan Demarmels fatg la dumonda: «Vainsa fidanza avonda ainten l’egn l’oter, ans vainsa er gugent avonda per riscar la maridaglia?»

Uniuns da scopo
èn betg democratas
Cunsiglier guvernativ Hansjörg Trachsel ò managea d’antschatta, tgi la decisiun totga e reta tar igls votants digls cumegns da Surses. El viglia simplamaintg preschentar la tenuta dalla regenza. Chella giaveischa cleramaintg cumegns scu ferms partenaris tgi seian habels da far sezs igls sies pensums. Agl cass da Surses seia chegl cleramaintg en cumegn da vallada. Pinavant beneventescha el tgi blers pensums tgi vignan oz exequias antras uniuns da scopo turnan puspe tigls cumegns cun daple influenza digl singul votant. Uniuns da scopo seian betg adegna fitg democratas. La tendenza digl parlamaint cantunal e dalla regenza geia an mintga cass betg an chella direcziun, tgi ins dovra igls meds finanzials per zementar igl pitschen. La lescha digls cumegns scu er chella dall’angulivaziun da finanzas seian neidas acceptadas cun fitg gronda maioritad ed ansomma quasi sainza cunterreacziuns. Igl avigneir vigna anc a mussar, tge sustign tgi ins viglia dar agls cumegns e tgenegns alla regiun. Hansjörg Trachsel ò er puncto la professiunalitad pi gronda cun miglra gliout digls sarvetschs communals antras ena fusiun. Digl reminent veia el igl model da fracziuns scu ena buna schliaziun transitorica.
Surses vegia giuia adegna puspe ena rolla da pionier, cun la fusiun seigl er uscheia. Tar en «na» an la votaziun digls cumegns valigl u dad acceptar ed eir anavant cun igl status quo u da far daple pressiun sur la lescha per l’angulivaziun da finanzas II.

Daple argumaints per en ea
Leo Thomann scu parsoura digl team central ò preschento an sies referat igl meini dad ena maioritad digl team scu er digls commembers dallas cumischungs preparativas. Ed el resumescha, tgi i detta scu tar tot er tar chesta fusiun varts positivas e negativas, pero igls argumaints persiva domineschan cleramaintg ed i seia en fatg, tgi per igls cumegns pitschens vigna la la situaziun adegna pi difficultousa. Digl reminent seia el persvadia, tgi tot igls abitants vignan a profitar dalla fusiun. Las preparativas per la fusiun seian seian neidas fatgas seriousamaintg ed igl mument seia ideal per la maridaglia. «Gl’è ena schanza per Surses tgi turna betg ple schni spert», ò managea Leo Thomann.
Igl turissem seia ossa sen buna veia, pero chegl tgi seia nia realiso igl davos taimp tanscha seglple per cumpensar las sperditas digls davos onns e betg per eir puspe anse. Per contanscher las fegnameiras turisticas seigl indispensabel dad aveir structuras politicas optimalas.
Igl parsoura digl team central ò numno divers projects, noua tgi Surses vegia musso spiert da pionier. Per exaimpel igls amprems neivadoirs, tar igl parcadi e lai a Barnagn, tar igl Cube, tar Origen per angal numnar igls principals. La fusiun seia en’ulterioura schanza per esser puspe en pass ordavant. E per aveir bunas structuras totga vetiers en ferm centrum.

Votums e dumondas
Siva igls referats è alloura igl publicum sto vedlonder. Cun votums e dumondas è nia fatg ferm adiever dalla pussebladad da s’externar. Luzi Thomann, igl president da Savognin Turissem ò managea, tgi antras ena fusiun digls cumegns ins m etta er en segn per igl turissem. Mario Jegher è dall’ideia, tgi la cooperaziun vegia funcziuno stupent an Surses igls davos onns e saptga anc neir intensivada. El è sa dusto cunter la preteisa tgi uniuns da scopo seian betg democratas. Chellas funcziuneschan tenor igl prancepi digls delegos, scu siva igl parlamaint digl nov cumegn er.
Gian Jegher, igl mastral da Tinizong-Rona ò managea, tgi las prognosas puncto la situaziun finanziala digl cumegn fusiuno seia grondamaintg ena dumonda da «cardientscha» tiers la gronda contribuziun digl cantun. La fusiun scu tala vignan er a custar bler, tgunsch daple tgi chegl tg’ins creia.
Bruno Salis vei betg per schi impurtant quant tgi igl pe da taglia seia alla finala. Impurtant seia per el la qualitad d’abitar ainten la val.
An discussiun è er neida la dumonda digl quorum tar la votaziun. Igls scropels von an chella direcziun, tgi ins è betg persvadia, tgi ena tala votaziun seia er giuridicamaintg francada, schi ins ò da votar sur dad ensatge tg’ins canoscha betg exact las consequenzas.
Chegl angal ena curta resumaziun digls votums preschentos.




Legenda:


Anfignen ossa pareva igl interess general da mantger an connex cun la dumonda dalla fusiun. La seira d’infurmaziun e discussiun a Savognin ò musso ensatge oter: 300 persungas èn stadas preschaintas.


Contribuziun Pagina da Surmeir




| Home |
 
<<<<Novitads>>>>
Surmeir scu pionier?

Surmeir scu pionier?

Pagina da Surmeir
26.01.2006 - 09:23

pb. Igl 2007/08 antscheva igl rg an scola. Chels cumegns tgi antschevan gio lò surpiglessan ena tscherta rolla da pionier e nissan er indemnisos persiva. I vei or scu tgi las scolas rumantschas da Surmeir tutgessan er tiers. L‘emda passada è stada l’amprema seira d’infurmaziun publica an tgossa, per igl consorzi da scola Salouf-Mon-Stierva.

Davantor a chella amprema seira d’infurmaziun publica per la populaziun l’emda passada a Salouf èn eidas treis rundas d’infurmaziun e discussiun cun las suprastanzas, cun igls cunsegls da scola e cun la magistraglia. Scu tgi igl collaboratour regiunal dalla Leia Rumantscha, Reto Capeder ò detg, èn schibagn igls gremis politics scu er igls gremis da scola ed igls scolasts angal cun fitg pacas excepziuns per l’introducziun digl rg an scola e per surpiglier la rolla da pionier. Naturalmaintg dattigl anc ainten mintga cumegn ena votaziun. Schi ins è decidia per l’introducziun digl 2007/08 stuessan las votaziuns succeder anfignen la fegn da matg 2006, i vo per la scolaziun dalla magistraglia an rg.
Atgnamaintg pudess en cumegn decider per l’introducziun schi spert scu pussebel u er pi tard u ansomma betg, pero fetschigl senn dad antschever aint igl antier Surmeir igl madem mument, essend tg’ins seia colliia antras consorzis da scola ed i seia da grond avantatg tgi igls scolars vegian tots igl madem punct da partenza, schi vignan siva p.ex. ansemen an ena scola reala u secundara.

La situaziun actuala cun igl rg
Tar la seira d’infurmaziun publica l’emda passada a Salouf èn cumpareidas ca. 40 persungas. An nom digls treis cumegns tgi fon part agl consorzi da scola Salouf, Mon, Stierva ò Daniel Albertin, igl mastral da Mon benevento igls referents ed igl auditori. An spezial igl referent principal, Ivo Berther igl responsabel e manader digl project rumantsch grischun an scola tigl cantun. El ò fatg igl amprem en’introducziun generala scu tgi gl’è nia ansomma tar chest lungatg da scritgira e pertge tgi igl rg ò gia la preferientscha anvers en idiom. Igl surmiran è gio er sto an discussiun persiva, ò pero betg gia l’acceptanza digls oters idioms. An ena retschertga è sa resulto, tgi digls dumandos eran 66% per en lungatg unifitgia. 44% èn stos per igl rg ed angal 22% per en idiom e da chels angal 11% per igl surmiran.
Tar igl cantun è la situaziun uscheia, tgi siva digl 1992 vignan igls texts drizzos all’antiera Rumantscheia scretgs an rg. Siva digl 2001 è igl rg igl lungatg uffizial digl cantun. Siva digl 2005 vignigl a dar meds d’instrucziun per las scolas rumantschas angal ple an rg.
Igl avost 2003 ò deputo Corsin Farrér da Stierva (pcd, Alvaschagn) pretendia ansemen cun 44 oters parlamentaris an ena interpellaziun persunala tgi igl cantun elaborescha en concept detaglea per l’introducziun digl rg an scola.

I antscheva cun 1. classa
Igl departamaint d’educaziun è alloura ia vedlonder ed alla fegn digl 2004 ins ò preschento igl nov concept. Igl essenziall da chel è, tgi i dat treis variantas per igls cumegns resp. igls consorzis da scola per introdueir igl rg. La varianta la pi sperta sa nomna «pionier». Chella prevei per igls onns da scola 2005/06 e 2006/07 en contact passiv cun igl rg., uscheia tgi ins tadless magari en text an rg, ligess en curt text e cantess forsa eneda ena canzung an rg. I gess per navot oter tgi da far ampremas experientschas. Igl onn da scola 2007/08 antschavess definitivamaintg l’alfabetisaziun an scola cun amprender a liger e screiver. Chegl vala pero angal per igls scolars dall’amprema classa. Igl onn sessour fissigl l’amprema e la sagonda ed uscheia anavant.
La sagonda varianta pussebla è chella da «standard» cun la fasa passiva anfignen igls onn da scola 2010/11 ed igl on siva l’introducziun activa. La terza varianta è «consolidaziun», noua tgi fiss igl onn da scola 2015/16 la davosa pussebladad per manar aint igl rg an scola.
Alla fasa activa dall’introducziun digl rg tgi cozza nov onns suonda en accumpagnamaint pedagogic supplementar.

Avantatgs per igls pioniers
Scu tgi Ivo Berther ò detg, dettigl divers avantatgs, schi ins sa decida per surpiglier la rolla da pionier. Chegl eneda, tgi rg seia gio ena realitad sen divers camps. Uscheia per part tar igl radio e la televisiun rumantscha, tar igls novs meds d’instrucziun, tar las bancas da datas, tar igl material per amprender rumantsch or dad en oter lungatg, i detta diversas publicaziuns an rg er an furma digitala. Scu pionier ins vegia er ena collaboraziun da preferientscha ve digls meds d’instrucziun per la scola, la cunsegliaziun ed igl sustign seia pi intensiv ed er adatto alla situaziun regiunala. Persungas tgi saptgan rg vegian er en avantatg per survagneir plazzas (rtr, anr, LQ, cantun etc.)
Betg da surveir è er igl sustign finanzial cun ena «contribuziun d’innovaziun» da 2’000.– fr anfignen 3’000.– fr. per scolar ed onn. Chella contribuziun da sustign stat a disposiziun libra per igls cumegns, simplamaintg scu indemnisaziun per surpiglier la rolla da pionier, tot igls costs da scolaziun vignan surpiglias digl cantun.
Tot igls cumegns dalla Va Müstair èn gio sa decidias per antrar igl onn da scola 2007/08 an la rolla da pionier, igl cumegn da Laax è sen buna veia ed an cass dad en resultat positiv tigls cumegns niss Surmeir vetiers.



Legenda:


Ivo Berther (san.), igl responsabel e manader digl project «rumantsch grischun an scola» tar igl cantun ò infurmo igls preschaints a Salouf scu tgi las tgossa sa preschantess an la practica e Reto Capeder, igl collaboratour regiunal LR ò assistia el cun infurmaziuns supplementaras.


Contribuziun Pagina da Surmeir




| Home |
 
<<<<Novitads>>>>
Porscher ageid e protecziun an divers gros

Porscher ageid e protecziun an divers gros

Pagina da Surmeir
26.01.2006 - 09:22

G.N.S. I dat daples persungas tgi dovran e ageid e protecziun tgi chegl tg’ins crei. Chel fatg ò er do a Gion Jäger igls impuls da fundar ena firma tgi sa spezialisescha an chel gro. Scu anteriour pulicist e guardia civila ò el ena tscherta experientscha ed el è persvadia tgi dovra veaple chel sarvetsch.

An nossa regiun ègl betg schi usito tgi igls giasts von angal an sorteida accumpageas dalla gurdia civila u en «bodyguard». Aint igls lis turistics da renom scu Son Murezza, Tavo, Gstaad e Zermatt è chegl navot da nov. Igls indigens ed er la maioritad digls giasts èn disos tgi persungas prominentas e renumadas von per las veias angal cun en schurmetg persunal. Igl ple succeda chegl cun ena tscherta discreziun ed er igls «bodyguards» on da sa cuntigneir lò siva. An Nagiadegna dattigl diversas interpresas tgi porschan chel schurmetg e Gion Jäger da Savognin canoscha en manader d’ena tala firma. El ò gio er luvro per chell’interpresa ed ossa ò el gia l’ideia da fundar sez ena tala firma.

Cumischungs ed oters sarvetschs
Agls ples e Gion Jäger ancunaschaint scu cantadour d’operas e scu proprietari digl Center da fitness Grava. Uriund è igl om da 56 onns da Sur e surtot la stad passainta el tant scu pussebel ainten sia tgesigna sen Flex. Anfignen tgi sia mamma viveva era el er bler a Sur e fascheva gugent l’egn u l’oter sarvetsch per ella. Sia mamma ò alloura er do igls impuls da fundar ena firma tgi porscha sarvetschs e protecziun an divers gros. Gion Jäger ò detg tg’el fascheva diversas cumischungs per sia mamma ed uscheia vegia el panso tgi chel basigns vegian er anc bleras otras persungas segls onns. Schi ena persunga pi viglia ed er ena pi giovna u suletta dovra ensatgi tgi fò las cumischungs u magari en autist per eir a Coira schi chel sarvetsch porscha er Gion Jäger. En ulteriour sarvetsch è er da survigilar ena tgesa schi igl proprietari è an vacanzas u forsa aint igl spital. Chel sarvetsch fiss pitost la protecziun d’objects ed er per chel sa recumonda igl uffiziaint da protecziun. Per en’oura costigl 60.- fr ò detg Gion Jäger.

Ena sort securitas
Gion Jäger ò luvro diverss onns scu pulicist a Tavo, Zuoz, Schlarigna e Son Murezza. El ò frequento divers curs ed anc ossa vo el permanent a scola. Indirect è la guardia civila u la securitas sottamessa alla pulizeia cantunala. Gion Jäger ò scretg a tots cumegns da Surmeir e fatg attent agl nov sarvetsch. Igl resung è sto dètg positiv ed igl mument ò Gion Jäger survagnia igl travagl da pulizeia digl cumegn da Barvogn. El è er spezialiso per sarvetsch da siertad tar diversas occurrenzas noua tgi dat deplorablamaintg veaple vandelissem. Gion Jäger ò detg tg’ins dastga betg cumparagler la Nagiadegna e surtot Son Murezza cun la nossa regiun. Aint igl li turistic mundial ò el luvro divers anvierns scu «bodyguard» ed accumpagena blers prominents aint igl Palace, Suvretta u la Chesa Veglia. Igl ple ins spetga anfignen tgi chella persunga vegia termino igls sies affars u la tschagna e sessour ins accumpogna chella puspe ainten la sia villa. Magari davigl tgi avant la limusina cun la persunga prominenta e siva chella geva mintgamai en auto cun divers «bodyguards». Cura tgi Gion Jäger veva chel sarvetsch era el vistgia adegna a neir ed el veva er en’arma. El ò er gia da far curs per amprender a manipular l’arma e per aveir la lubientscha da purtar en’arma. Ultra da chegl dovrigl er en certificat tgi testifitgescha tg’el possa exequeir chel sarvetsch.

Trenamaint regular
Per far chella lavour ins ògl d’aveir ena bunga cundiziun ed esser fit. Gion Jäger trenescha mintg’emda
cun ena gruppa da Nagiadegna e chegl carate, cumbat d’om ad om e cumbat sen veia. Integro ainten chels curs vignan magari er igls tgangs tg’ins dovra veaple per far chel sarvetsch. Igl mument ò Gion Jäger betg anc en tgang e schi vess dad eir bagn cugl nov affar less el pi tard metter no en tgang. Igl sies pi grond giaveisch fiss schi el vess sustign digls cumegns surtot per far igl sarvetsch dalla pulizeia communala. El sa recumonda pero er per oters sarvetschs, controllas da patruglia e d’occurrenzas. Schi ensatgi ò interess dat Gion Jäger gugent pled e fatg u schiglio ins pogl er s’annunztgier per telefon 081 684 33 38.


Legenda:


Scu guardia civiia ègl da luvrar da tot las ouras ed oras e scu pulicist da vischnanca magari er nudar la nomra d’en auto parco sbaglea.


Contribuziun Pagina da Surmeir




| Home |
 
<<<<Novitads>>>>
Cun schlantsch aint igl quart decenni

Cun schlantsch aint igl quart decenni

Pagina da Surmeir
26.01.2006 - 09:19

G.N.S. Sonda proxima ègl puspe schinavant. La gruppa da teater da Beiva anveida alla premiera dalla cumedgia an treis acts. Igl è ossa 30 onns tgi la gruppa da teater fascinescha giasts ed indigens. Chest anviern dattigl 14 represchentaziuns e recumandar ègl da reservar schi bod scu pussebel.

Ins dastga tgunsch deir tgi la gruppa da teater da Beiva è egna dallas ancunaschaintas an Surmeir. Igls Bivians preschaintan mintga dus onns en teater e sonda proxima è la 15avla premiera. Adegna cura tgi la gruppa da teater gioia en toc è la sala ple tgi fullanada e pi prubabel ègl er chest anviern uscheia. Igls aspectatours vignan an rotschas, gioldan dus ouras da divertimaint e pon reir tant scu pussebel. Alla gruppa da teater da Beiva gartegigl er adegna da cattar en toc adatto ed igl ple ins ògl giuia cumedgias tgi dereivan dalla plema da Fritz Klein.
Er igl toc «E schlächti Uusred» è scu fatg pigls actours da Beiva e tar igl cuntign sa tractigl er cò da
maridaglias ed amiceztgas.

Tot oter tgi stanchels
Scu gio menziuno ò la gruppa da teater da Beiva chest onn igl giubileum da 30 onns. Antschet veva tot avant treis decennis cun giuier teater an favour dalla scoletta. Gio igl amprem anviern ò la furmaziun gia success, decidia da cuntinuar e giuier puspe an dus onns sainza saveir tg’ins vess mess en fundamaint tgi tigna schi dei. Cuntrari ad otras furmaziuns da teater tg’on igl ple fadeia da cattar persungas tgi sa mettan an disposiziun per giuier è chegl betg igl cass a Beiva. Gio siva da blers onns gioian igls madems actours ed ins s’accorscha tgi igls Bivians fon chegl gugent. Ins ò l’impressiun tgi tots veivan angal pigl giuier e tiers tgi tots èn laics gioian els cun corp ed olma. Ena part digls actours da Beiva dereivan da diversas regiuns dalla Svizra ed igl dialect masdo disturba nign. En ulteriour fatg è tgi la gruppa da teater da Beiva contribuescha bler pigl mantignamaint dalla cuminanza da vischnanca. Tiers tg’ins gioia ossa gio per la 15avla geda ins seia tot oter tgi stanchel on detg Maria Lisignoli e Werner Wettstein tgi fon part alla furmaziun davent dall’antschatta.

Uniuns tgi promovan
la cultura
L’atmosfera tranter la gruppa da teater seia fitg bunga ò detg Maria Lisignoli. Ins canoscha nigna tensiun tranter la gruppa ed ins seia quasi scu ena famiglia. La donna digl Tirol dis Sid è quasi igl motor dalla gruppa da teater ed ella è er chella tgi ligia igls tocs per saveir surdar a mintgign la dretga rolla.
Ella è Werner Wettsein on giuia diversas gedas en pêr aint igls teaters e managea tgi mintga toc vegia gia la sia fascinaziun. Tots dus survignan adegna lod da tottas varts e chegl fetscha bagn e detta tschaffen per cuntinuar, on detg igls dus «profi» actours. Cugl retgav digl teater sustigna la gruppa otras uniuns da vischnanca u ordvart, ma spezialmaintg societads tgi promovan an l’egna u l’otra furma igl bagn cultural e da sport an nossa regiun.

Treis novs actours
Igl toc «E schlächti Uusred» ò treis acts e vo ca. dus ouras. Da vaseir sen la tribuna èn tschintg omens e tschintg donnas. Per l’amprema geda èn dalla parteida Patrizia Weigel, Giovanna Torriani ed Alois Föhn. Surtot igl scutgamegn da Rona è en’anritgeida per la gruppa ed er las dus donnas gioian fitg bagn per esser l’amprema geda. Alberto Giovanoli, Marco Lanz e Marilli Jäger totgan tar las «golps viglias» dalla furmaziun e scu adergna dattan els ena bunga noda agl toc. Igls ulteriours actours èn Giancarlo Torriani ed Angela Cortesi. Capo dalla tribuna è gio 17 onns Kobi Strebel en om dalla Bassa tgi stat a Beiva.

Represchentaziuns allas 20.15.
schaner: 28
favrer: 2, 9, 16, 23,
mars: 2, 9, 16, 23, 30,
avregl: 6, 12, 22.
Reservaziuns 081 684 52 61

Legenda:


Anfignen igl davos d’avegl ègl da vaseir la gruppa da teater da Beiva e chegl adegna la gievgia. (davos da san.), Kobi Strebel, Patrizia Weigl, Marco Lanz, Giancarlo Torriani, Alois Föhn e Giovanna Torriani. (davant da san.), Angela Cortesi, Alberto Giovanoli, Maria Lisignoli, Werner Wettstein e Marilli Jäger.


Contribuziun Pagina da Surmeir




| Home |
 
<<<<Novitads>>>>
«Popularitad so mai esser la fegnameira!»

«Popularitad so mai esser la fegnameira!»

Pagina da Surmeir
19.01.2006 - 08:13

pb. Vaz, igl pi grond cumegn da Surmeir, ò gia igl 2005 en onn mecta turbulent. Er igl onn corrent stattan avant decisiuns dètg impurtantas. An tge direcziun tgi chella pudess eir vainsa tschartgea dad erueir an en discurs cun igl mastral da Vaz, Marcus Gschwend.

Marcus Gschwend, en onn magari turbulent cun malchietezzas sen tot igls cantungs da Voss cumegn è ia a fegn. Igl onn nov ò gio antschet, vign el ad esser en onn pi chiet?

Marcus Gschwend: Chesta dumonda è grev da rasponder. Pero da prancepi vignigl a giuier nigna rolla, schi igl 2006 davainta en onn turbulent u betg. Bler pi impurtant è, tgi las dumondas ed igls projects pendents vignan preparos e mess a strada da maniera seriousa, uscheia tgi son neir tratgas las dretgas decisiuns agl senn dad en svilup positiv per igl cumegn da Vaz.

L’acceptaziun dall’iniziativa «return alla democrazeia» cun la preteisa da disolver igl parlamaint e da turnar tar la radunanza communala pò esser stada per Vous ena tarada politica. Cuntrari vez survagnia grond sustign cun la fusiun dallas pendicularas. Quant impurtanta è ansomma la dumonda dalla popularitad?

Marcus Gschwend: L’acceptaziun dall’iniziativa «reintroducziun dalla democrazeia directa, vei ia betg scu tarada politica. Ella exprima pitost igl basigns digl suveran digl cumegn da Vaz da leir sa participar pi ferm alla democrazeia. Da l’oter mang dubitescha ferm, schi chegl so neir contanschia cun dismetter puspe igl parlamaint. Tenor mies veir aint tendenscha l’iniziativa an la direcziun fallada.
Ossa tar Vossa dumonda dalla popularitad. Franc ègl en bel sentimaint dad esser popular, glez dastga pero mai esser la fegnameira. Popularitad è atgnamaintg en effect consequent da diversas activitads, dastga pero betg davantar la fegnameira. Cun oters pleds ègl igl mies pensum e chel dalla suprastanza da cattar las dretgas decisiuns e da pusar a sasez las dretgas dumondas. Uscheia tgi igl cumegn da Vaz so sa svilupar e rastar en spazi da veiver ed economic attractiv. Decisiuns e dumondas manc popularas totgan magari er tiers. Adegna stò la tgossa aveir la prioritad e betg las persungas e lour sentimaints.

Chest aton èn aint igl cumegn da Vaz elecziuns generalas, vot deir tgi igl mastral e la suprastanza stattan an elecziun. Cò è la popularitad tuttegna impurtanta. Sa mattez a disposiziun per ena reelecziun e scu giuditgez las Vossas schanzas agl cass dad ena cuntercandidatura cun la quala i saro da chintar?

Marcus Gschwend: Schi ia vign a star a disposiziun per ena reelecziun, glez è anc avert. All’antschatta da chesta perioda da legislatura vaia am mess treis fegnameiras. Sch’ia candidesch puspe dependa principalmaintg da contanscher chellas fegnameiras ancunaschaintas angal a me. Agl decurs dalla premaveira niroia a trer bilantscha, discorrer la tgossa cun la mia donna ed alloura decider. Schi daro ena cuntercandidatura varo nigna influenza sen la mia decisiun ed uscheia lessa er betg gio far speculaziuns sur dallas schanzas. I niro a neir scu tgi gl’ò da neir.

L’inchietezza aint igl cumegn è pero stada en fatg. En fatg tgi oters cumegns on magari fadeia da tgapeir. Pertge igl cumegn da Vaz ò ena stupenta infrastructura ed atgnamaintg ena situaziun finanziala dètg comfortabla?

Marcus Gschwend: Er cun ena situaziun da partenza finanzialmaintg bunga ed ena buna infrastructura valigl da pansar agl avigneir e da neir tar decisiuns agl senn dad en svilup persistent. Er schi chellas èn magari difficultousas e pac popularas. Per saveir galdeir igl suglegl stogl er plover e daratger mintgatant.

Igl mument ins ègl vedlonder da metter anturn l’incumbensa dall’iniziativa per dismetter igl parlamaint an ena constituziun communala revideida. Chella niro da premaveira davant igl pievel. Tge ins vottigl proponer agls votants, veiramaintg la reintroducziun dalla radunanza communala scu avant igl 1982.

Marcus Gschwend: L’incumbensa siva l’acceptaziun dalla iniziativa è ple tgi clera. Nous vagn dad elaborar ena constituziun communala sainza parlamaint. Concret vot chegl deir, tgi vala da reparteir las cumpetenzas digl parlamaint sen la radunanza communala e sen la suprastanza. Lotiers èn da risguardar las leschas surordinadas scu er la practica digl cantun. Uscheia ston per exaimpel tot las leschas ed ordinaziuns tgi èn an cumpetenza digl cumegn all’urna neir predeliberadas sfurzadamaintg dalla radunanza communala. La suprastanza so betg far proposta directamaintg agl cumegn all’urna.

Ena dumonda tgi è anc pendenta è la colliaziun turistica dalla regiun da vacanzas Lai-Valbella cun Arosa. Siva la fusiun dallas pendicularas èn blers dall’ideia, tgi ins duess ossa nizzigier igl amprem chellas sinergeias turisticamaintg. Scu stez Vous tar ena tala colliaziun ed an tge rom da taimp?

Marcus Gschwend: Igl amprem lessa precisar, tgi sa tracta betg dad ena colliaziun dallas regiuns turisticas, mabagn dad ena colliaziun digls territoris da skis da Lai ed Arosa. Ia persunalmaintg sustign chel project e sper dad el an amprema lengia impuls turistics positivs per la nossa regiun da vacanzas. Chels impuls son igls purtaders digl turissem dalla regiun duvrar urgentamaintg, schi ins analisescha igl svilup economic digls davos diesch onns. An la dumonda digl taimp sunga dall’ideia, tgi seia la tgossas digl cunsegl d’administraziun dalla nova Lai Pendicularas SA dad analisar las tgossas ed alloura da defineir la strategia. La strategia tgi vign franc er a risguardar igls pensums da tgesa giu la val, niro er a dictar igl urari. Naturalmaintg èn er da risguardar las cundiziuns giuridicas e politicas.

An la regiun digl Grischun central ins vasess gugent, schi Lai resp. Vaz savess surpiglier ena funcziun da centrum, pero ena colliaziun cun Arosa muntess pitost en ulteriour s’allontanar digl rest dalla Val Alvra e da Surses?
Marcus Gschwend: Chegl vei ia en po oter. Primo surpeglia igl cumegn da Vaz gio oz ena funcziun da centrum e scu sagond ans stuainsa finalmaintg liberar da chels pansar digl «agen iert» e nizzigier chellas schanzas economicas tgi survagnign. Ena colliaziun digl territori da skis cun Arosa monta betg, tgi Lai sa volva davent digl Grischun central. An tras la realisaziun dalla colliaziun digl territori da skis vignan Arosa a Lai franc a neir pi manevels segl camp digl sport e digl marketing e cotras ranfurzos. Spazialmaintg e digl traffic annò èn las dus regiuns anc adegna separadas antras ena cadagna da colms. Alla regiun digl Grischun central sogl capitar navot migler, tgi en ferm centrum tgi prosperescha e tgi fructifitgescha la regiun, seia chegl antras posts da lavour u antras lavours.

En’otra dumonda averta aint igl cumegn è igl avigneir digl Club Mediterané. Chegl èn tuttegna 400 letgs da giasts tgi restan veids. Tge prevei igl cumegn?

Marcus Gschwend: Tenor las nossas infurmaziuns stò igl schaschant existent neir scarpo giu. La Club Med Sa resp. la Nouvelle Victoria SA è pronta da vender igl schaschant, schi igl prietsch constat. La suprastanza communala sa dat fadeia da cattar investors tgi èn pronts dad investar an la hotellareia e da cumprar igl schaschant. Essend tgi igl Club Med n’è betg pront dad eir aint en contract da vendita, è la tschertga dad investors relativamaintg greva. Igl cumegn resp. igl suveran stuaro an mintga cass, agl senn da maseiras da promoziun per l’economia, a stueir esser pront dad appruar excepziuns zonalas ed avantatgs da construcziun, schi vess da dar puspe «letgs tgods» sen chel taragn. La compra digl schaschant Club Med antras igl cumegn refusescha la suprastanza da prancepi ed ord muteivs finanzials.

Noua vasez igls accents durant igl Voss onn d’uffezi 2006?

Marcus Gschwend: Igl davos onn dalla perioda da legislatura 2004-2006 saro signia principalmaintg da treis projects resp. affars: la realisaziun dall’inizitiva per dismetter igl parlamaint, l’amplificaziun e renovaziun digl centrum da sport Dieschen scu er dad iniziar igl project dad en centrum da sarvetsch communal. Ed ensacu spera la suprastanza anc tgi igl project Club Med vigna ad esser ena provocaziun, pertge chegl fissan segns fitg positivs per igl svilup digl cumegn e dalla regiun da vacanzas.

Angraztg per igl discurs e tot bung per igl davos onn da Vossa sagonda perioda d’uffezi.



Legenda:


Schi el candidescha anc eneda per igl post da mastral igl aton proxim decida Marcus Gschwend pir ved premaveira.


Contribuziun Pagina da Surmeir




| Home |
 
<<<<Novitads>>>>
En forum da discussiun sen internet

En forum da discussiun sen internet

Pagina da Surmeir
19.01.2006 - 08:11

pb. All’antschatta december è nia fundo en comite «Pro Surses». Chella cuminanza d’interess neutrala less sustigneir da realisar la fusiun digls cumegns da Surses. Marde passo ò ella infurmo las medias sur da sias activitads e sias intenziuns.

I vo betg ple dus meis e gio on igls cumegns da Surses da decider sur da lour avigneir. Vot deir, schi els manegian da dominar pi bagn igl futur scu cumegn da vallada cun igl nom Surses u schi els manegian da saveir far pi bagn chegl scu anfignen ossa scu cumegns singuls. Igl termin da votaziun è igls 10 da mars 2006. Schi tot igls cumegns sa tignan veiramaintg ve da chest termin da votaziun para anc dad esser avert.
Anfignen ossa èn stadas las diversas occurrenzas d’infurmaziun per la populaziun da vart uffiziala. Vot deir digls responsabels digl team central e dallas diversas cumischungs tgi èn neidas incumbensadas digl cunsegl dalla tera da s’occupar cun igl «futur da noss cumegns». Ins ò bagn santia magari discussiuns casualas sen veia u ve dalla meisa radonda, pero activitads u discussiuns organisadas ègl betg do…Anfignen tgi gl’è nia fundo la «Pro Surses».

Sustign per la fusiun
Sen iniziativa da Gaudenz Carisch da Riom e da Clemens Poltera da Rona èn neidas anvidadas 20 persungas, tgi ins chintava tar igls adherents dad ena fusiun, pero tgi èn betg stadas involvadas anfignen ossa activmaintg an la tgossa . Cumpareidas èn 12 persungas. Ins ò alloura fundo igl comite «Pro Surses» per dar sustign agl muvimaint da sustign ed ena intenziun era da contanscher principalmaintg igls votants giovens. Chegl tot ansemen ord vista politcamaintg neutrala e cun en bung dialog. Infurmaziun è er egn digls instrumaints principals cun igl qual ins less accumpagner igl process da fusiun. Da vart digls iniziants ins ò er declaro da leir luvrar stretgamaintg ansemen cun l’uniun da commers e mastirants Surses, tgi sustigna er la fusiun.
Aint igl frataimp è la «Pro Surses» stada activa ed ò infurmo da curt las medias sur digls sies projects.
Scu tgi coniniziant, Gaudenz Carisch ò detg, seia la Pro Surses ena cuminanza d’interess tgi seia cleramaintg dall’ideia, tgi igl messadi elaboro an incumensa dalla populaziun dalla val ed igl coontract da fusiun maretan da neir sutignias igls 10 da mars 2006. «Nous lagn accumpagner igl process dad ena furmaziun digl meini dalla basa annò, nous lagn er sutigneir igls mastrals ed igl team central an lour lvour per contanscher ena acceptanza politica digl project», ò Gaudenza Carisxch managea anavant.
Clemens Poltera è alloura antro an las diversas activitads tgi seian preveidas igl proxim taimp antras la «Pro Surses». Proximamaintg cumpara ainten tot igls casals en flyer, noua tg’ins argumentescha la fundaziun dalla «Pro Surses» e tschertga sustign per sias activitads. Ins vigna er ad esser dalla parteida tar occurrenzas publicas an connex cun la fusiun, schi pussebel er ainten igls singuls cumegns. Organisar e rediger brevs da lectours ed igl spievel da pressa sen internet totga er tar las activitads an chels strousch dus meis tgi restan anc.
Sen la dumonda, scu tg’ins viglia contanscher la generaziun giovna concretamaintg, ena fegnameira tg’ins veva er formulo ò Clemens Poltera managea: «Atgnamaintg lagn nous cotanscher tot igls votants cun igl noss angaschamaint, pero schi uniuns da giuventetna u otras organisaziuns da giuvenils vessans da beneventar igl noss sutign, schi ischans naturalmaintg pronts. Gl’è pero bertg previa dad eir activamaintg anvers la giuventetna».
Dialog ed infos sen internet
Ena part impurtanta digl project dalla cuminanza d’interess «Pro Surses» è l’infurmaziun. En med ideal per intermediar infurmaziuns è igl internet. Uscheia ò la «Pro Surses» indrizzo ena «homepage» tgi ins contanscha cun l’adressa «www.prosurses.ch». I dat ena versiun rumantscha ed ena tudestga. Igl visitader survign se chesta pagina d’internet ena massa infurmaziuns. Eneda sa preschainta la «Pro Surses» e communitgescha las sias fegnameiras ed intenziuns. An ena agenda èn inditgias datum e li da tot las occurrenzas d’infurmaziun e discussiun tgi dat igl proxim taimp an connex cun la fusiun. Pinavant ins so scarger giu tot igls documaints tgi èn d’impurtanza an connex cun la votaziun: igl messadi digls cumegns, igl moster dalla constituziun digl cumegn Surses, igl moster dalla constituziun dallas fracziuns ed igl moster dalla lescha da taglia digl cumegn fusiuno.
La «homepage» dalla «Pro Surses» è cumpilada dad Aaron Wasescha ed igl interesso ò er la pussebladad da liger ena selecziun dad artetgels trgi èn cumparias igl onn passo, chest onn e principalmaintg chels dad ossa davent ainten la pressa.
Scu igl pi impurtant sen chesta pagina d’internet ins considerescha da vart digls iniziants pero en forum tgi duess sarveir scu plattafurma da discussiun. Cò so mintign externar la sia ideia anvers la fusiun scu tala u anvers detagls da chella. Ins ò er l’occasiun da piglier posiziun tar meinis dad oters. Chest forum stat naturalmaintg avert er a tals tgi èn critics u zont cunter ena fusiun.


Legenda:



Igl comite dalla «Pro Surses»: (da san.) Maurus Dosch, Leo Thomann, Enrico Uffer, Gaudenza Carisch, Aaron Wasescha e Clemens Poltera.


Contribuziun Pagina da Surmeir




| Home |
 
<<<<Novitads>>>>
Cant è ensatge per cantadours

Cant è ensatge per cantadours

Pagina da Surmeir
19.01.2006 - 08:06

pb. Sonda passada è igl Chor d’unfants e giuvenils Surmeir sa preschento a Salouf cun igl sies sagond concert sulet. Betg manc da 44 unfants sot la direcziun dad Alexandra Peterelli èn ias musicalmaintg anturn igl mond. Muvimaint ed accumpagnamaint cun instrumaints da ritmus èn elemaints impurtants tar las melodias.

Sch’ins vo ainten la regiun da Surmeir ensanouas a concert dad egn u ples chors ins antopa adegna puspe la madema gliout. Naturalmaintg èn tar igls concerts igls confamiliars digls cantadours ed adegna puspe cantadours dad oters chors. Chegl è sonda passada a Salouf betg sto oter. E chegl stuaro esser uscheia, schi igl cant vot veiver anavant. En sguard sur la rotscha digl Chor d’unfants e giuvenils Surmeir mossa, tgi igls ples èn feglias e fegls da cantadour(a)s. Per chest chor d’unfants vogl betg an amprema lengia per davantar en chor da reputaziun alla «Wiener Sängerknaben», mabagn veiramaintg per animar unfants tar igl cant. Ed igls responsabels dall’uniun cantunala da cant tgi on gia l’ideia e chels da l’uniun districtuala da cant Alvra cun Roland Capeder alla testa, tgi on gia l’iniziativa, èn leds schi angal en pêr da chels tgi cantan oz frestgamaintg, cantan an en pêr onns er ainten en chor.

En grond svilup
Siva digl aton 2001 cura tgi igl chor d’unfants è nia fundo anfignen oz è marscho bler. La famiglia Peterelli cun Alexandra Peterelli scu instrueidra da cant, Rico Peterelli scu accumpagneder agl clavazign e Gnagna Peterelli cun tottas activitads davos la culissas, on fatg fitg buna lavour durant chels onns. Pero igl principal tgi els on contanschia è da surpurtar sen igls unfants igl plascheir per igl cant. A madem mument ins stò er risguardar, tgi da metter an peis en chor d’unfants è atgnamaintg dètg simpel, pero da tigneir el sur en pi lung taimp è fitg grev. Pertge unfants restan betg unfants, mabagn creschan e bandungan alloura igl chor. Novs vignan vetiers e la lavour scumainza ple u manc davant. Gl’è cotras fitg grev da tigneir ena tscherta cuntinuitad. Vetiers vign tgi chegl tot capeta sen basa voluntaria ed igls exercezis èn aint igl taimp liber. Ins ò betg igl avantatg da p.ex. en chor da scolars, tgi ins pò piglier pi savens ansemen durant las ouras da cant aint igl urari da scola.
Durant chels onns ègl er gartagea dad augmentar igl domber dall’antschatta 25 sen oz 44. Schi gl’era igls amprems onns pitost ena tgossa dallas mattatschas ed igls mattatschs eran l’excepziun absoluta, schi èn oz tuttegna 15 mattatschs dalla parteida. Igl mument vignan igls blers commembers digl Chor d’unfants e giuvenils Surmeir da Salouf, numnadamaintg 18.
Impurtant ainten chels onns da svilup digl gioven chor è er sto igl sustign tgi è nia da diversas varts. An amprema lengia naturalmaintg antras l’uniun da cant districtuala Alvra tgi corva er la vart finanziala, siva digl Chor viril Alvra tgi ò surpiglia ensatge scu ena rolla da padregn ed ò er do las ampremas pussebladads agl chor d’unfants da sa preschentar. Igl madem vala er per las Vouschs dalla Gelgia durant las emdas culturalas agl casti da Riom.
Siva on adegna puspe er privats sustignia igl chor, uscheia er gist da curt cun sponsorisar las mappas da cant tgi dattan dasperas igls T-shirts blos ena unitad optica agl chor.

Unfants amprendan spert
Dasperas las difficultads ainten la cuntinuitad tgi sa dattan cun en chor d’unfants, dattigl er blers avantatgs. Unfants amprendan fitg spert. Seia chegl melodias u texts. Uscheia on els canto tar igl concert a Salouf per igls ca. 150 auditours an betg manc da set lungatgs differents melodias da different gener dallas pi diversas parts digl mond. Els èn er averts per midadas e novaziuns e son er integrar spertamaintg elemaints ritmics e da muvimaint aint igl cant. Chegl dat veta e calour ad en concert ed ò plaschia agl publicum, er schi tot era betg anc perfetg. E glez stogl er mianc esser. Ins duess er risguardar, tgi igls pi giovens aint igl chor on gist angal set onns. Siva dattigl alloura er scolaras pi grondas tgi fon tottas ple u manc part dall’antschatta davent agl chor e cun ellas ins sogl er cantar canzungs pi pretensiousas, pero er adattadas a lour gost da cantar. Uscheia ò ena gruppa canto «Stets im Truure» da Polo Hofer e «Tears in Haeven» dad Eric Clapton.
Tranter las prest 20 canzungs cantadas durant igl concert eran er dus rumantschas. Plaschevlamaintg dus cumposiziuns novas da Rico Peterelli sez. Egna cun igl tetel «Igl Event». Er igl text è or dalla plema digl cumponist. La canzung per chor d’unfants, chor masdo e clavazign descreiva an moda magari humoristica scu tg’ins duess neir a taimp tar igl «event», igl concert da chesta seira e scu sa parager. La sagonda canzung porta igl tetel «Allegra, sta bain», er chella cun igl text digl cumponist. Chella dattigl an ena versiun surmirana ed an rumantsch grischun. Ella rachinta aint igl solo da bariton, canto er da Rico Peterelli, da belas regurdientschas ed aventuras, pero tottas von a fegn ed ensacuras ègl da deir adia. Chellas dus canzungs rumantschas an premaudiziun ò igl chor d’unfants canto ansemen cun igl chor masdo «Las Vouschs dalla Gelgia».


Legenda:


Igl Chor d’unfants e giuvenils Surmeir ò fatg en grond svilup an tots gros durant igl sies tschintg onns d’existenza.


Contribuziun Pagina da Surmeir




| Home |
 
<<<<Novitads>>>>
En hotel da luxus mobil

En hotel da luxus mobil

Pagina da Surmeir
19.01.2006 - 08:04

G.N.S. A blers è la seria dalla televisiun «Traumschiff» cunaschainta. Igl bastimaint tudestg è egn digls renumos digl mond. Vacanzas da luxus, tratgas exclusivas, bler suglegl ed intrigas. Chegl è resumo curt en de segl bastimaint mobil. En cuschinier da Parsonz ò luvro seis meis sen la bartga da luxus.

I dat bleras persungas tgi fon gugent vacanzas ainten las muntognas, alla mar ed otras sa lubeschan en viadi cun en bastimaint.
Vacanzas sen en bastimaint èn pitost per persungas bagnstantas u per da chellas tgi gudognan bagn.
Ena cruschada cozza igl ple treis emadas ed er daple. Segl mond dattigl diversas societads da navigaziun e las pi ancunaschaintas dattigl an Grecia. Er an Germania dattigl differentas societads ed ad egna da chellas totga igl bastimaint «MS Deutschland». Chel bastimaint è nia construia igl 1998 ed è actualmaintg igl pi renumo bastimaint dalla Germania. La bartga da luxus ò ena lunghezza da172 m, ena largezza da 23 m
ed ò otg plangs. Segl bastimaint lavouran 280 persungas ed igl hotel da luxus mobil porscha post a 580 giasts. An tot dattigl 293 cabinas, 24 restorants exclusivs, bleras bars e differentas salas pi grondas e pi pitschnas. Igl bastimaint è da cumparagler cun en hotel da renom da tschintg steilas. Sen la bartga vign ademplia mintga giaveisch digl giast e surtot do gronda peisa alla bunga cuschigna. Reto Ballat da Parsonz ò luvro seis meis ainten la cuschigna dalla bartga «Traumschiff».

Set deis l’emda
Igl cuschinier da Parsonz ò 21 onns e fatg igl amprendissadi aint igl hotel Post a Beiva. Siva da chel ò el luvro a Turitg aint igl hotel Eden au Lac, fatg la recruta e siva da chella ia sen la bartga. Reto Ballat leva adegna eir a luvrar sen en bastimaint ed el è er sto led da survagneir chel post. Cun el luvravan anc 34 cuschiniers ainten la cuschigna digl hotel mobil. Partia è igl bastimaint davent da Kiel e chegl igls 30 da zarcaldour 2005 ed a fegn è igl viadi ia igls tschintg da december 2005 a Dubai. Igls seis meis sen la bartga seian stos «super», ò detg igl cumpogn. Reto Ballat scumanzava la dumang allas 08.00 anfignen allas 14.30 e la seira dallas 17.00 anfignen allas 22.00. An chels seis meis ò el gia angal eneda en mez de liber schiglio adegna angal luvro. El è er sto cuntaint cun la paia da 2’300 euros agl meis ed er profito fitg bler pigl mastier. La cuschigna digl bastimaint è internaziunala e Reto Ballat ò er cuschino pigl restorant da «gourmet» dalla «MS Deutschland» e sto capo dalla cuschigna freida e digls desserts. Quatter cuschiniers on da vurdar pigl bagnstar digls 280 ampluias digl bastimaint. La gronda part digls cuschiniers èn dalla Germania e bung contact ò Reto Ballat gia cun en cuschinier d’Indonesia. Digl reminent reiva chel proximamaintg an Surses. Cun chel geva el er bler an sorteida segl bastimaint. I dat aposta ena bar angal pigls ampluias ed ena biera pitschna custava 70 rp. Reto Ballat ò detg tgi surtot las notgs eran «lungas» segl bastimaint ma persiva belas. Contact cun igls sies genitours vegia el betg gia tant pertge savens mantgeva er igl taimp ed er malancuneia ò Reto Ballat betg gia.

Dublin e St. Petersburg
Cuschino vign tot frestg e cumpro aint vign magari ainten en li noua tgi la bartga stat egn u dus deis farmada. Digl viadi tgi Reto Ballat ò fatg anturn l’Europa ò plaschia ad el igl pi bagn Dublin e St. Petersburg. Ensatge fitg spezial eran er igls schi numnos «balls digl capitani», ò detg Reto Ballat. I seia propi scu chegl tg’ins veia aint igl film «Traumschiff», blera tarschiglschour e glorgia e gist chegl plaia agls giasts digl bastimaint. La gronda part da chels dereivan dalla Germania, dalla Svizra e dall’Austria e per en viadi dad en meis è da chintar cun costs da ca. 15’000.- fr e daple. La maioritad digls giasts è gio segls onns ed igls ples fon mintg’onn vacanzas segl bastimaint «MS Deutschland». La destinaziun digl bastimaint è adegna en’otra e Reto Ballat sa legra gio ossa da pudeir eir a luvrar sen la bartga cura tgi chella è an l’America digl Sid.




Legendas:

Per en cuschinier gioven dattigl navot pi bel tgi da luvrar sen en bastimaint da luxus. Per Reto Ballat è chel semi ia an vigour.


Contribuziun Pagina da Surmeir




| Home |
 
<<<<Novitads>>>>
Igl pi grond cumegns dalla Svizra

Igl pi grond cumegns dalla Svizra

Pagina da Surmeir
12.01.2006 - 14:58

pb. Duessan igls 9 cumegns da Surses s’uneir tar en cumegn da vallada? Igls votants on ossa survagnia igls documaints ed ena evaluaziun dad avantatgs e disavantatgs duess gidar manar els tar ena decisiun. La regenza grischuna sustigna ferm ena tala fusiun. Zont igl departamaint digl intern e dall’economia publica cun igl inspectorat digls cumegns. Nous vagn lia saveir digl schef digl departamaint, cunsiglier guvernativ Hansjörg Trachsel, noua tgi el vasess igls avantatgs dad ena maridaglia.

I vo betg ple dus meis ed igls 9 cumegns da Surses on da decider an ena tgossa da gronda impurtanza per lour avigneir. Duessan els rastar autonoms u duessan els sa metter ansemen tar en cumegn da vallada? Schibagn l’egna scu er l’otra decisiun porta avantatgs e disavantatgs ed i vala per mintga votant e votanta da pasar giu chels. Anfignen tar la votaziun digls 10 da mars lessans dumandar diversas persungas lour oppiniun. Betg per leir influenzar sen egna u sen l’otra vart, ma per darveir en tant igl horizont e forsa confrontar igls lectours er cun aspects anfignen ossa betg risguardos schi ferm. Chellas persungas dumandadas duessan er betg esser stadas involvadas directamaintg an igl proceder da preparaziun u da decisiun.
Betg tar chels totga la nossa amprema persunga da contact, cunsiglier guvernativ Hansjörg Trachsel. L’antiera regenza grischuna ed el an spezial scu schef digl departamaint digl intern e dall’economia publica cun igl inspectorat digls cumegns beneventess la fusiun an Surses. El beneventess ansomma la fusiun da cumegns ed igl pi gugent an furma da fusiuns da vallada, scu an Surses. El è er chel tgi sustigna maseiras politicas da palar igls cumegns an chella direcziun. Schi ins less er lascher crescher tals svilups dalla basa anse, schi gist renunztgier ad enqualtgi furma da pressiun ins less tuttegna betg.

Hansjörg Trachsel, prest vot deir igls 10 da mars 2006 voteschan igls 9 cumegns da Surses sur dall’amprema fusiun da vallada an noss cantun. La situaziun da partenza è igl mument fitg intscherta. La regenza an general ed igl Voss departamaint cun igl inspectorat digls cumegns an spezial s’angaschan per fusiuns digls cumegns e zont per fusiuns da vallada e promovan er chellas. Tgenegns èn igls Voss argumaints principals per mutivar igls votants da Surses tar ena «ea»?

Hansjörg Trachsel: Cun en cumegn da vallada vignan stgaffeidas premissas optimalas per iniziar, coordinar, promover e realisar projects per en svilup economic ed ena stimulaziun dalla val. Chest construct pi grond disponiss er dalla dotaziun finanziala e dalla professiunalitad basignevla, per saveir exequeir igls sies pensums da maniera autonoma. Las incumbensas delegadas agl circuit ed agls divers consorzis da scopo survagnissan puspe daple influenza directa antras igls votants. Chel spazi pi vast per decisiuns e concepziuns promova igl angaschamaint politic e la prontadad da surpiglier uffezis. Pensums spezifics locals son neir schliias segl li agl rom da models da fracziuns tgi èn sa cumprovos.

I dat tschertgels politics tgi faschessan gugent daple pressiun sen igls cumegns pitschens per accellerar fusiuns. Pero igl cunsegl grond e la regenza lessan angal gist en squitsch «mievel» e pitost lascher nescher fusiuns da cumegns da fons anse. È chegl er la Vossa tenuta persunala?

Hansjörg Trachsel: An mintga cass represchaint ia er la strategia dalla regenza. Chesta tenuta sa resulta er or digl messadi tar la revisiun parziala dalla lescha digls cumegns e la lescha per l’angulivaziun da finanzas, tgi igl cunsegl grond ò delibero cun ena maioritad surprendenta an la davosa sessiun digl december. Uscheia duessan process iniziias dalla basa neir sustignias persunalmaintg e finanzialmaintg. Cun la revisiun dalla lescha per l’angulivaziun da finanzas ins ò stgaffia impuls e dismess impedimaints.

Digls adherents dad ena fusiun vign savens argumento: pi gugent fusiunar oz da libra voluntad tgi neir sfurzos dumang. Ins possa oz er anc dar sez la furma alla fusiun. Vignigl tuttegna a dar ensacuras pressiun sen cumegns tgi on betg la voluntad da fusiunar u dumando oter, on cumegns tgi vottan betg fusiunar da chintar cun consequenzas negativas davart digl cantun?

Hansjörg Trachsel: La situaziun da partenza per fusiuns da cumegns è actualmaintg fitg favorevla. Las preteisas anvers igls cumegns e lour problems tgi els on da schliier niron tgunsch anc a crescher. Perchegl sarogl cunvagnaint da rasponder la dumonda dalla structura digls cumegns or dall’optica dad ena execuziun optimala digls pensums. La politica niro agl avigneir pi tgunsch a piglier maseiras per refurmas dallas structuras tgi per mantigneir chellas.

Raschungs economicas discorran er per ena fusiun, ins sainta a deir. En cumegn pi grond e pi ferm vegia miglras schanzas economicas. Ma ossa an realziun cun Surses, ena fusiun dalla vallada maness tar en cumegn cun bung 2’000 abitants. An cumparegliaziun naziunala ed internaziunala fissigl anavant en cumegn pitschen. Ed er igl antier cantun Grischun è e resta provinza cun enqualtgi disavantatg economic?

Hansjörg Trachsel: Igl Grischun ò tiers divers disavantatgs er impurtantas fermezzas economicas. Igls considerabels potenzials economics, an spezial tar igl turissem, valigl da nizigier e da promover er agl avigneir. Persiva èn migliuramaints da structura indispensabels. La fusiun tschartgeda an Surses monta en pass excellent an chella direcziun! Igl cumegn nov fiss tuttegna sen plaz 15 digl Grischun puncto igl domber digls abitants, territorialmainttg schizont igl pi grond cumegn dalla Svizzra.

Per la fusiun da tots 9 cumegns survagniss igl nov cumegn Surses ena contribuziun digl cantun da 9.25 miu. Chegl è daple tgi las antradas da taglia da tots 9 cumegns durant en onn. Ena massa raps, pero or da l’otra vista tanschess chella contribuziun mianc per paer igls dabets digl cumegn da Savognin ed oters cumegns on er anc dabets. Tiers chegl niss la realisaziun dad ena fusiun er anc a custar ena bela somma. È damais igl aspect finanzial nign argumaint per ena maridaglia?

Hansjörg Trachsel: La contribuziun da promoziun digl cantun an somma da 9.25 miu. è bagn en bel schintgettg da nozzas. Chella somma monta ena fitg buna premissa da partenza per igl nov cumegn, uscheia tgi igl tigneirtgesa communal savess neir mess sen ena basa solida. Igls costs per la realisaziun dalla fusiun son neir ple tgi cumpensos antras effects da sinergeia.

Igl anteriour deputo e president circuital da Surses ed anteriour mastral da Savognin, Peder Spinatsch barmeir veva gio avant 40 onns la visiun dad en cumegn da vallada. Ad el gevigl angal per tigneir ainten la val chels importos tgi igl cumegn da Marmorera paeva ainten la cassa d’angulivaziun, anstagl da lascher eir chels an otras regiuns. Pero igl cumegn da Marmorera sa mossa betg dad esser fitg voluntous anvers ena fusiun?

Hansjörg Trachsel: Igl project an discussiun per en cumegn da vallada vot navot oter tgi metter an realitad la grondiousa visiun da Peder Spinatsch. Schi davainta propi realitad ord chesta visiun tgi dat gio quatter decennis, glez decidan igl votants e las votantas igls 10 da mars 2006.

Vous vez er gio discussiuno da piglier an consideraziun da betg paer or ple igls tschains d’ava u per l’explotaziun da material agls cumegns territorials, mabagn alla vallada u alla regiun perchegl tgi l’ava resp. igl material vign er da cumegns tgi èn pi ad ot. Pero i dat contracts tranter igls cumegns e las ovras electricas resp. las tgavas da gera, tgi cozzan anc decennis?

Hansjörg Trachsel: Cun ena fusiun da vallada niss realisada la tematica menziunada da promover ena angulivaziun ainfra la regiun. Igl «nov» cumegn surpeglia tot igls dretgs e tot las obligaziuns digls cumegns «vigls», uscheia tgi las antradas per dretgs e concessiuns dad ava e material fissan sieros.

Pigliagn igl cass, tgi la votaziun an igls cumegns vess en resultat negativ, vot deir igl quorum basignvel niss betg contanschia. Ins vasess ena fusiun per mengia bod u betg madeira u nunimporta tge. Fiss chegl tragic, schi ena fusiun niss decideida pi tard, schi sa mussess, tgi fiss propa da basigns?

Hansjörg Trachsel: La dumonda sa dat, cura tgi gl’è igl mument ideal per ena fusiun. Da leir decider glez da maniera fidada para fitg grev e dependa da diversas circumstanzas. An mintga cass ins so giuditgier las premissas per ena fusiun da vallada actualmaintg scu idealas. En fatg è er, tgi igl cunsegl dalla tera ò purto argumaints pasants, tenor igls quals ena fusiun da vallada fiss dretga ed impurtanta e correspondentamaintg ò el er relaschea ena racumondaziun positiva per mangs digls cumegns. Pinavant ègl sto las radunanzas communalas, tgi on a sies taimp do l’incumbensa da far igls sclarimaints ed ins ò do lò clera preferientscha alla varianta da fusiun anvers la varianta da cooperaziun.
Ena refusada dad ena fusiun da vallada fiss bagn betg ena tragedia, pero fiss ord mia vista da deplorar. Surses mantgantess cotras sen vista pi lunga la schanza da sa svilupar e da sa posiziunar an cundiziuns da rom idealas tar en ferm e fido partenari anvers anor.

Angraztg fitg per igl discurs.



Legenda:

Cunsiglier guvernativ Hansjörg Trachsel vasess igl mument scu fitg favorevel per ena fusiun digls cumegns da Surses.


Contribuziun Pagina da Surmeir




| Home |
 
<<<<Novitads>>>>
Hotels pitschens ston aveir qualitad

Hotels pitschens ston aveir qualitad

Pagina da Surmeir
12.01.2006 - 14:56

pb. Dumang ò l’uniun grischuna digls hoteliers sia radunanza generala a Flem. President da chella è ossa gio treis onns Andreas Züllig, hotelier digl Hotel Schweizerhof a Lai. Cun el vainsa vurdo, tge tgi fatschainta igl mument igls hoteliers.

L’uniun grischuna digls hoteliers cumpeglia 400 travagls d’otel cun total 15’400 letgs per giasts. Chegl èn radond 90% da tot igls letgs d’otel tgi stattan a disposiziun aint igl cantun. L‘uniun tgi è fundada igl 1918 ò 14 secziuns reparteidas segl cantun. Ainten la nossa regiun dattigl la secziun Lai e la secziun Alvra/Surses. La davosa è pero gio da divers onns betg activa ed ò er nigna suprastanza.

Strategia 2005+
An diversas gruppas da lavour è l’uniun sa fatschantada durant igl onn passo cun la strategia per igl avigneir. Cò dattigl tenor Andreas Züllig treis temas da peisa. Egn è l’efficienza digl marketing, Ins vegia organiso igl onn passo treis workshops, egn a Coira, egn a Schlarigna ed egn a Scuol. La participaziun da 150 commembers mossa igl interess ed igl basigns da talas tgossas. Igl principal tgi seia sa cristaliso ord chestas dietas da lavour seia «cooperaziun». Ins vegia tschartgea da mussar veias e pussebladads per hotels pi pitschens e pi gronds da far part ad organisaziuns da marketing gio existentas u da furmas novas. Cotras ins saptga redutgier igls costs ed augmentar l’efficienza e tiers chegl profitar dad ena tscherta professiunalitad sen chel sector. Pero manegia Andreas Züllig: «Nous savagn bagn mussar las pussebladads, pero realisar talas cooperaziuns da marketing ston igls hotels sezs».

La finanzaziun fò problems
En oter tema da peisa an la strategia digls hotliers grischuns è la finanzaziun. Ins vegia fatg ena retschertga tar igls commembers. Ins vegia bagn returno la retschertga, pero seia igl resultat forsa betg mengia represchentativ, essend tgi igls hotels cun difficultads tar la finanzaziun vegian betg returno. Per l’uniun grischuna da hotliers geigl per tigneir en tschert contact cun las bancas e da sensibilisar chellas per igls basigns digls hotliers, pero er per la tgapientscha tar las bancas. Andreas Züllig è pero persvadia, tgi per igl singul hotelier saptga l’uniun betg dar ena massa. Oz stoptga en hotel aveir ena tscherta grondezza per saveir recaltger en tant gudogn ed uscheia saveir far las investiziuns basignevlas ed er satisfar allas obligaziuns anvers las bancas. Schiglio seia la suletta veia agl avigneir da furmar cooperaziuns d’otels. Sen la dumonda, schi angal tgesas grondas vegian perspectivas per igl futur, manegia igl president dall’uniun grischuna digl hotliers: «Na, ins so betg generalisar chegl uscheia. La tendenza vo an chella direcziun, pero dattigl gist aint igl Grischun relativamaintg blers hotels pitschens tgi contanschan fitg bungs resultats cun ena fitg buna occupaziun sur igl antier onn e tgi on er bunas perspectivas per igl avigneir. Igl credo stò alloura esser qualitad, flexibilitad ed innovaziun».
Tar igl «rating» dallas bancas tgi ò mess bleras tgesas an difficultads d’existenza ed è er sto igl muteiv tgi l’egn u l’oter hotel ò stuia sarar, er an nossa regiun, vei Andreas Züllig er varts positivas. Cotras seigl do ena tscherta purificaziun da structura tar la hotellareia grischuna an favour dalla qualitad.

Saros per Porta Alpina
Igl terz tema da peisa èn las sagondas abitaziuns. Cò less l’uniun grischuna digls hoteliers piglier influenza sen igl svilup dallas regulaziuns per redutgier igls effects negativs dallas sagondas abitaziuns aint igl cantun. Sagondas abitaziuns tgi èn savens veidas sminueschan la valeta turistica dad ena destinaziun. Ena contingentaziun scu an Nagiadegn’ota seia ena pussebladad an chella direcziun, pero seia chegl betg sufficiaint. Ord vista digls hoteliers tanscha chegl pero betg. Ins duvress er anc maseiras accumpagnontas. Per exaimpel er tg’ins stgafiss zonas schurmagedas d’otels.
Igl tema actual digl fimar an locals publics fatschainta naturalmaintg er igls hoteliers. Ins vegia fatg er cò ena retschertga tigls commembers ed i seian nias returnos bungs 45%. An general ins seia cler per ena schliaziun liberala. Chegl vot deir: nigns scumonds da surangiu, mabagn lascher chegl ainten la cumpetenza da mintga hotlier. Tot stoptga pero succeder an concordanza cun igl giast. «Nous vagn an noss hotel p.ex. er restorants cun scumond da fimar ed ainten nignas salas da magler vainsa tschendrers sen meisa. Chegl è pero sto igl giaveisch digls giasts», punctuescha Andreas Züllig. Sen la dumonda schi igl persunal tgi stetta tranter igls giast ed igl hoteliers seian cotras er risguardos manegia Andreas Züllig, tgi glez seia alloura ena tgossa digls sindicats e betg dall’uniun da hoteliers.
Durant igl onn corrent ins vigna a sa far ferm per la realisaziun dalla Porta Alpina ed er a recumandar en «ea» tar la votaziun.
Tar las leschas ins seia vedlonder dad ampruar da simplifitgier las taglias sen alcohol. Igl intent seia betg da redutgier chellas, ma da redutgier las lavours administrativas tgi seian exageradas.



Legenda:

Andreas Züllig da Lai, igl president dall’uniun grischuna digls hotliers anveida igls sies commembers per dumang alal radunanza generala a Flem.


Contribuziun Pagina da Surmeir




| Home |
 
<<<<Novitads>>>>
60 onns gasetta per igls Surmirans

60 onns gasetta per igls Surmirans

Pagina da Surmeir
12.01.2006 - 14:54

pb. Forsa on igls lectours fatg stem an la davosa nomra dalla Pagina, tgi sensom dasperas igl datum stat la 60avla annada. Nous lessan far ena curta retrospectiva e repassar igl svilup davent digl 1946 anfignen oz.

L’Uniun rumantscha da Surmeir (URS) è neida fundada igl 1921. Egn digls postulats igls pi impurtants era da saveir edeir ena gasettigna per igl intschess da Surmeir. Pero ins ò gia da spitgier 25 onns anfignen tgi chel è davanto realitad. Gio lò èn principalmaintg muteivs finanzials stos decisivs, tgi gl’era betg reuschia avant da lascher cumpareir ena gasetta. Igls 6 da zarcladour digl 1946 on alloura igls amprems abunents survagnia la gasetta gio cun igl nom «Pagina da Surmeir». Pero betg scu oz ena gasetta independenta, mabagn scu part integrala dalla «Gasetta romontscha» e chegl angal eneda agl meis cun ena pagina. Da lò dereiva igl nom dalla gasetta scu tgi el exista anc oz. Per igls abunents dalla «Gasetta romontscha» era igl supplemaint cumpiglia aint igl prietsch d’abunamaint. Ins pudeva pero er aveir igl supplemaint separo tgi custava 2.– fr ad onn.

Davent digl 1949 independenta
Chella situaziun cun la «Gasetta romontscha» cuntantava atgnamaintg betg. Uscheia ò l’URS decidia da lascher cumpareir siva digl november 1949 «La Pagina da Surmeir» scu gasetta independenta. Pero puspe igls muteivs finanzials on betg lubia dad augmentar la purscheida ed ella è cumpareida anavant scu gasetta meinsila. Schi la gasetta veva anfignen ossa tematicas scu educaziun, lungatg, cant e musica, folclora, religiun e magari er politica, schi plang plang ins ò laschea correr aint er tematicas cun aspect propi dalla regiun.
Las lavour da redacziun niva prestada da collboratours dall’URS an lour taimp liber, er sainza la minima scolaziun u experientscha schurnalistica, pero cun bler idealissem. Uscheia è la gasetta cumpareida bunamaintg treis decennis eneda agl meis.

Savens midada da redacter
Igl amprem redacter è sto Gion Duno Simeon tgi ò fatg chegl anfignen igl 1951. Siva digl mars 1951 figurava sot igl nom dalla redacziun Alfred Scarpatetti da Lantsch tgi ò fatg chesta lavour anfignen l’antschatta 1953. Lò, gist tar la mort da poet e scribent pader Alexander Lozza ègl do la midada tar ser Gisep Willimann, puspe egn da Lantsch. El è sto segl post anfignen igl zacladour 1955. Siva è igl post da redacziun sto vacant e la suprastanza dall’URS scu gremi veva surpiglia la responsabladad redacziunala. Cun l’antschatta digl onn nov, igl 1956 cumpara alloura igl nom da Bonifazi Plaz da Savognin sot la redacziun. Chegl ò cuzzo anfignen igl fanadour 1961 tar sia mort. Puspe ò la suprastanza surpiglia ad interim la lavour da redacziun anfignen igl mars 1962, cura tgi Albert Camen da Riom, sesent a Lai è sa declaro pront per chesta lavour. El ò tgiro durant en taimp pi lung, numnadamaintg anfignen igl mars 1968 la redacziun per surdar lò a scolast Cyrill Brenn digls Mulegns. An sies taimp veva l’URS tschartgea da migliurar la situaziun cun la gasetta ed ins ò fatg l’amprova da leir porscher daple ed er esser pi actual. Chegl ins vess lia far ena fusiun cun la «Gasetta romantscha» e lascher cumpareir liaint aglmanc ena pagina cun texts surmirans, pero dus gedas l’emda e betg angal eneda agl meis scu anfignen ossa. Pero ena retschertga tar igls lectours dalla Pagina ò musso, tgi chegl era betg lour voluntad ed uscheia ègl sto tigl vigl. Anfignen la fegn zacladour 1976 ò Cyrill Brenn procuro per ena tscherta cuntinuitad ainten la lavour redacziunala. Lò è la redacziun midada tar en oter scolast, numnadamaintg Franz Capeder da Salouf.

Tar la gasetta jamnila
Cun la midada dallas statutas dalla Leia rumantscha ins ò antschet a survagneir subvenziuns dalla confederaziun tgi gevan er per part allas uniuns afiliadas ed er per las gasettas rumantschas. L’URS ò tschartgea da nizigier la pussebladads per migliurar ed augmentar la purscheida da sia gasetta. Ins intenziunava ena ediziun jamnila. Chegl è succedia an dus pass. Igl amprem igl 1977 cun lascher cumpareir la gasetta dus gedas agl meis. Igl sagond pass è alloura nia fatg igl 1980 igl zarcladour cun l’ediziun dad ena nomra mintg’emda. All’antschatta digl madem onn era er midada la redacziun. Cun Rina Steier-Peduzzi ò per l’amprema geda ena donna surpiglia la responsabladad redacziunala. Successivamaintg èn nias realisos pass da migliuramaint tar la cumposiziun, tar l’illustraziun ed er dallas tematicas annò. La redactoura tschartgeva er da rapportar adegna daple or dalla veta da mintgade an la regiun da Surmeir.
Siva digl 1987 è la redacziun midada tar Peder Antona Baltermia. Igl taimp anfignen ossa è sto signia da grondas midadas tecnicas tar l’industreia grafica. Igl onn 1994 è tiers chegl mido igl li da stampa dalla Condrau SA a Mustér tar Bieler SA a Panadoz tgi totga siva digl 2002 tar la Südostschweiz Print AG.
Pinavant ègl sto en cumbat permanent per igls meds finanzials tgi vignan mess a disposiziun per la pressa rumantscha.


Legenda:


Chest onn vign la Pagina da Surmeir gio an sia 60avla annada an las casadas da Surmeir.


Contribuziun Pagina da Surmeir




| Home |
 
<<<<Novitads>>>>
La neiv ò bleras facettas

La neiv ò bleras facettas

Pagina da Surmeir
12.01.2006 - 14:53

pb. Per l’amprema geda vevan igls responsabels digl bogn d’Alvagni publitgia ena concurrenza da modelar cun neiv. Ins fiss sto cuntaint, schi 10 teams vessan sa participo. Alla finala ò la giuria gia da premeir treis teams tgi èn pero stos vedlonder cun corp ed olma.

La neiv, la furma cristalina dall’ava ò diversas facettas, scu l’ava er. Sainza ava dattigl nigna veta, ella ans dosta la seid, ans porta cun bastimaints sen oters continents, ans dat da stad en bogn anfrestgont, ans lava la vistgadeira etc. La neiv monta per igls lis turistics d’anviern gudogn ed existenza, per igls turists sezs blers plascheirs. Neiv e glatschers èn er enorms reservoirs dad ava. Pero gliout viglia stema betg la neiv, chella restranscha els an lour muvimaints e monta er en tschert prievel sen veia. E la forza dall’ava cura tgi ella vign an furma da Tsunami u scu uals selvadis cun bovas e crappa, lezza cunaschainsa er. Igl madem cun la snavour tgi la neiv so derasar an furma da lavegnas cun la mort alva.
Ed alloura so la neiv p.ex. er esser en material cun igl qual ins so esser creativ e modelar tot las tgossas pusseblas ordlonder. E chella facetta speziala dalla neiv levan igls organisatours dall’amprema parada da sculpturas ad Alvagni-Bogn tutgier.

Pacs, ma fitg mutivos
Sonda passada durant igl de èn igls teams alloura rivos per sa metter alla lavour. Digls tschintg annunztgias èn alla finala rivos angal treis. Chels pero mutivos ed er schi sa tracta tar els betg dad artists u persungas cun ena tscherta experientscha da modelar cun neiv: tar tots treis teams sa tractigl da gliout activa e creativa.
La seira, cura tgi las lavours èn stadas fittadas è la giuria rivada segl plaz ed ò surpiglia l’incumbensa da giuditgier sur dallas ovras. A chella giuria on fatg part: Helen Cabalzar, manadra da marketing; Leo Jeker, deputo e directer administrativ da Savognin Pendicularas SA e Giuliano Valsecchi, magnafatschenta digl bogn/golf Alvagni.
Allas 19.00 alloura eran tots anvidos da neir tar ena parti sen glatsch ed a madem taimp è nia do ancunaschaint igls resultats dalla parada da sculpturas. Tar la rangaziun digls teams ò Giuliano Valsecchi scu iniziant e realisatour dalla parada da sculpturas er declaro l’idea da chesta parada da sculpturas. Ins vegia lia stgaffeir dasperas igl bogn e dasperas la plazza da glatsch ena bela culissa. E chegl cun ensatge tipic per Alvagni-Bogn. Giu dasperas l’Alvra cun savens temperaturas fitg bassas, zont igl davos taimp, seian schaladas ve da pros e plantas ensatge tg’ins veia fitg savens. Vetiers vigna anc la neiv. Tar la parada da sculpturas seia ossa betg la nateira igl artist, mabagn igls divers teams.
Per la giuria seigl alla finala betg sto simpel da far la tscherna. Ensatge seia franc, betg tots seian sen igl 1. plaz, ma an mintga cass tots victours, pertge chegl tg’ins vegia stgaffia cò angal an en de seia admirabel.

Las rangaziun:
1. team Allianza Val Alvra cun igl tema «Landwasserviadukt»
2. team pumpiers Alvra cun la «nonna»
3. team Heinrich Kollegger cun «Igls urs alvs fon bogn»

Igls temas èn sto clers
Tar igl team victour sa tractigl da politichers. Numnadamaintg ò Thomas Kollegger, igl mastral dad Alvagni tschartgea da furmar en team cun l’Allianza Val Alvra, damais digls mastrals digls 12 cumegns dalla Val Alvra. Igl success cun mutivar igls sies collegas da modelar cun neiv n’è betg sto enorm, pero treis èn rivos: egn digl pi aintadem, Reto Dürst, igl mastral da Tagn. Egn da mez, numnadamaintg el sez Thomas Kollegger e cun Daniel Albertin, igl mastral da Mon, egn dad oradem la Val Alvra. «Igl tema è per nous sto dalunga ple tgi cler», dei Thomas Kollegger. «Nous vagn lia sottastritgier la muntada dad egna dallas pi grondas tgossas turisticas dalla Val Alvra, numnadamaintg dalla Veiadafier Alvra. Ed ossa naturalmaintg an spezial tgi chella duess davantar ierta culturala mundiala dall’UNESCO.» Ed els èn ias vedlonder da modelar cun neiv, ava e glatsch egna dallas pi impressiunontas ovras tecnicas dalla Veidafier Alvra, e chegl è bagn igl imposant viaduct «Landwasser». Cun la tscherna digl tema e cun la realisaziun da chel ègl oramai reuschia ad els da dad impressiunar er la giuria.

Igls pumpiers son betg angal luvrar cun ava…
Sen igl sagond plaz on oramai contanschia igls pumpiers digl corp da pumpiers Alvra. E schi gl’ò da far ensatge cun pumpiers, schi so Claudio Stgier da Casti betg esser gliunsch. Na, el è naturalmaintg sto chel tgi ò organiso l’antiera tgossa ed è anc nia sustignia da quatter collegas. Er tar els è igl motiv dalla sculptura sto bod cler e mademamaintg tgi chel vegia er da far ensatge cun igls pumpiers. Ins è rivo ad Alvagni-Bogn cun en vehichel nostalgic da pumpiers cun igl nom adatto «la nonna».
Mintga team veva a disposiziun ena bela motta cadra da neiv scu punct da partenza. Igls quatter pumpiers èn ias vedonder da modelar ordlonder ena cumpeia schi exacta scu pussebel an furma e grondezza dalla »nonna». Cò èn els ias vedlonder er cun rezgias a motor. «Er chellas paran da s’accorscher igl freid, pir la terza ischans nias da far eir», ò managea Claudio Stgier. Els vegian antschet anturn las diesch, fatg ena curta pôssa sur mezde e siva fatg anavant anfignen las quatter a mesa, anfignen tgi igl dobel dalla «nonna» an neiv e sglatsch è sto fabritgia. Aint igl auto ins ò alloura er mess vedlonder ena manaschunz da neiv. Tgenegn tgi chegl vess gia dad esser, era er cler. El veva ainten bucca ena pippa….

Ed ensatge per igls unfants…
Igls unfants tgi eran lò preschaints vessan ple u manc tots do igl amprem prietsch a chella sculptura tgi la giuria veva mess segl terz plaz. Eneda perchegl tgi igl stgaffeider da chella era cun 81 onns igl pi vigl digls participants. Totta de veva el tignia la deira ainten chella fardaglia e cun anschign e fantascheia ò el modelo ena mamma urs alv cun igl sies pitschen tgi fon bogn. Naturalmaintg aint igl bogn dad Alvagni. E chest om era nign oter tgi Heinrich Kollegger, igl musicant, construeider ed inventader dad Alvagni. Cun la sia creativitad, cun la sia buna luna legendara e igl sies surreir permaneent sen sia fatscha è el ia vedlonder: «Ia leva naturalmaintg far ensatge an connex cun igl bogn. E tgi fò normalmaintg bogn ainten l’ava freida e tar talas temperaturas: angal igls urs alvs. Igl amprem vaia fatg ena skizza e va alloura antschet ad eir vedlonder ved la motta neiv cun martel e stgalper anfignen tgi gl’è do ordlonder chegl tgi vasagn cò», argumentescha Heinrich Kollegger la sia strategia. Ad el gevigl an amprema lengia per sa participar e schi la giuria ò via el pir sen plaz 3, schi dalla simpateia digls unfants pò el esser franc!



Legendas:


Per igl team «Allianza Val Alvra» è igl tema sto ple tgi cler: la Veidafier Alvra cun igl viaduct digl «Landwasser», tgi duess davantar ierta culturala mundiala dall’UNESCO. Igls artists: (da san.), Thomas Kollegger e Reto Dürst. Sen la fotografia mantga Daniel Albertin.


Contribuziun Pagina da Surmeir




| Home |
 
<<<<Novitads>>>>
Sainza Churwalda, Malix e Parpan?

Sainza Churwalda, Malix e Parpan?

Pagina da Surmeir
05.01.2006 - 08:05

pb. Anfignen igl davos mars 2006 vessan igls cumegns dalla Corporaziun regiunala Grischun central (CRGC) dad appruar igls novs statuts. I sa tracta an amprema lengia dad ena adattaziun alla nova constituziun cantunala e l’impurtanza pi gronda tgi las regiuns survignan. Uscheia dattigl diversas midadas.

Egna dallas midadas tgi vignan cumandadas antras la nova constituziun è l’elecziun digl president dalla corporaziun tgi ò da succeder antras igl pievel e betg scu anfignen ossa antras igls delegos. Schi Baltermia Peterelli, igl president actual fò anavant dependa grondamaintg cun quanta lavour tgi igl mandat è occupo da nov.
Ena midada essenziala tgi è er fixada aint igl sboz digls novs statuts è tgi commembers dalla corporaziun regiunala èn betg ple igls circuits, mabagn igls cumegns. Chegl gidess er migliurar la situaziun, tgi anfignen ossa currivan las infurmaziuns tranter la CRGC ed igls cumegn betg da maniera optimala. Chegl savess er aveir anc en oter aspect positiv, tgi la populaziun tgi strousch cunascheva anfignen ossa e veva er betg grond’ideia digls pensums e dalla lavour dalla corporaziun regiunala survagniss cotras er ena identificaziun tar chesta instituziun regiunala.

Fundo per credits d’investiziun
La CRGC è neida fundada igl 1974 ed igl muteiv principal lez mument è sto, tgi la confederaziun pretendeva ena instituziun regiunala per intermediar credits d’investiziuns sainza tschains agls cumegns ed otras organisaziuns digl dretg public. Ena maseira dalla confederaziun per anfermeir las regiuns muntagnardas structuralmaintg. Damais digl 1974 anfignen oz èn nias intermediias 38.5 miu. scu credits d’investiziun sainza tschains e chels on effectuo contribuziuns equivalentas digl cantun en volumen total d’investiziun ainten la regiun da 271 miu.
Igl perimeter dalla CRGC è anfignen ossa sto identic cun igl district Alvra sainza Mot, tgi è adegna s’oriento vers la Tumliastga. Vetiers niva pero la Corporaziun da vischnancas Churwalda, Malix e Parpan. Chels treis cumegns totgan agl district Plessur ed agl circuit Churwalda. Agl district Churwalda totgan er anc igls cumegns da Praden e Tschiertschen. Lez mument èn Churwalda, Malix e Parpan s’associias alla Corporaziun regiunala Grischun central, essend tgi geograficamaintg e turisticamaintg ins sa santiva en tant er manevel a Planeiras e tiers chegl davigl anvers nord cun Coira e la vallada digl Ragn nigna regiun tgi intermediiva credits d’investiziun. Praden e Tschiertschen sa cattavan schibagn geograficamaintg scu er economicamaintg tratgs vers igl Scanvetg ed on fatg part a lezza corporaziun regiunala.

Igl perimeter an discussiun
La nova constituziun cantunala definescha er an consequenza dalla nova angulivaziun da finanzas dalla confederaziun e la nova politica regiunala dalla confederaziun da nov las incumbensas dallas regiuns. An general duessan las regiuns survagneir daple muntada ed igls circuits pi paca. Er dastgan igls circuits incassar nignas taglias ple. Cò è er nia recumando allas regiuns da surpansar igl perimeter.
Ainfra la CRGC ins ò er mess an discussiun la dumonda digl perimeter cura tg’ins è sa fatschanto dallas structuras per igl avigneir. Nign ò mess an dumonda igl perimeter existent cun igls circuits Alvaschagn (sainza Mot), Barvogn, Belfort, Surses e la corporaziun da vischnancas Churwalda, Malix, Parpan. Er ainten igl sboz digls novs statuts tgi èn stos an consultaziun e duessan neir an votaziun ainten igls cumegns anfignen la fegn da mars è igl perimeter fixo scu anfignen ossa.
Ossa da curt parigl da dar discussiuns an chella tgossa e chegl pertutgont igls cumegns da Churwalda, Malix e Parpan.

Igls 13 da schaner vign infurmo
En tant muteiv per la discussiun digl perimeter è sto igl fatg, tgi igl Scanvetg inclusiv Praden e Tschiertschen on decidia da disolver l’atgna corporaziun regiunala e da s’associier cun la nova tgi sa nomna Grischun nord e tanscha davent da Fläsch anfignen Razegn ed oramai anfignen Arosa. Chegl è gliunschor la gronda corporaziun regiunala cun igl centrum Coira. Igl fatg, tgi Praden e Tschiertschen, igl dus cumegns digl circuit Churwalda èn ias an l’otra direcziun ò mess an ball la discussiun er tigls oters cumegns.
Brigitta Hitz da Churwalda, la presidenta digl circuit Churwalda manegia, tgi ins seia nia intimo da discutar er igl perimeter e chegl succeda ossa. «Ia less pero intunar, tgi la Corporaziun regiunala digl Grischun central vign manada da maniera exemplarica e gl’è an nign cass malcuntantientscha u schiglio dissonanzas tgi vessan mano tar chella discussiun. Nous lessan ossa infurmar da maniera tot neutrala e resanteir or dalla discussiun igl meini dalla populaziun», dei Brigitta Hitz. Igls 13 da schaner dettigl a Malix ena seira d’infurmaziun per tot igls treis cumegns.
La presidenta circuitala less betg sezza sa scaldar per chella u per l’otra varianta ed ella less er betg santeir ena tendenza tar la populaziun. Anfignen ossa ins vegia betg s’interesso ferm e vegia er nigna identificaziun cun la CRGC. Da l’oter mang dat ella da pansar tgi las relaziuns economicas seian per deir tottas an direcziun Coira, ins veiva er anvers Coira ed er tot las uniuns da scopo ins vegia vers nord. Sen la dumonda, schi fiss per ella er migler dad aveir puspe ansemen igl «sies» circuit, manegia Brigitta Hitz: «Chegl fiss en ampernevel fenomen secundar».

Bagnnias tigls vaschigns
agl nord
Tgi igl circuit Churwalda fiss puspe ansemen fiss ena tgossa e l’otra fiss tgi ins fiss puspe er tigl district Plessur ansemen cun igls circuits Coira e Scanvetg.
En’otra dumonda è chella, schi la corporaziun regiunala Grischun nord è pronta da piglier se igls treis cumegns. «Nous vagn naturalmaintg stuia sondar chella dumonda, pero da chellas varts dessigl nignas difficultads, las portas èn avertas», conferma Brigitta Hitz.
Schi seia er anc decidia navot, schi tungigl pitost uscheia, tgi la CRGC niss redutgeida sen 22 cumegns. Tar igls treis cumegns da Churwalda, Malix e Parpan ins varda da sclareir las tgossas schi spert scu pussebel ed er da decider an tgossa. Ins è intenziuno da far chegl anfignen la fegn da favrer. Pertge igl mars duessan igls cumegns dalla CRGC far lour votaziuns sur digls novs statuts. E vess la tgossa cun igls treis cumegns betg anc dad esser decideida anfignen alloura vessigl da dar pi tard ena ulterioura votaziun cun la midada digl perimeter.
Da vart digls responsabels dalla CRGC ins reagescha dètg calm sen las discussiuns ed intenziuns digls treis cumegns. «Da prancepi duess mintga cumegn sa liier cun chella corporaziun, noua tgi ena collaboraziun para da funcziunar igl pi bagn. E schi igl circuit Churwalda vign puspe ansemen cun eir vers nord ed aint igl district Plessur, schi vainsa per chegl cumpletta tgapientscha e mattagn da nignas sorts crappa ainten veia», dei Baltermia Peterelli, igl president dalla CRGC. El dat a madem mument da pansar, tgi ainten la corporaziun Grischun nord tgi è bler pi gronda seia l’influenza forsa betg schi gronda ed er vigna betg do agl sector turistic tanta prioritad, tgi è fitg impurtant per igls treis cumegns. Lò vegia forsa l’industreia daple peisa. Chegl seia pero cumplettamaintg lour tgossa dad evaluar avantatgs e disavantatgs. Tgi la CRGC niss debleida sainza chels treis cumegns less Baltermia Peterelli er betg saveir. Anzi seia la regiun siva forsa pi cumpacta. Baltermia Peterelli rancanoscha er ferm igl angaschamaint digls represchentants digls treis cumegns ainten igls gremis dalla CRGC igls onns passos.
Decidia è igl mument anc navot. Chegl vignan igls treis cumegns a far, siva aveir fatg lour ponderaziuns. Igl mument tungigl pitost uscheia, scu tgi ins dess la prioritad ad ena schliaziun vers nord.



Legenda:


Igls cumegns da Churwalda, Malix e Parpan on turisticamaintg ferms lioms vers Planeiras. Chegl mossa er chesta fotogarafia cun en model digl monorail e sia staziun a Churwalda. Pero an tots gros teiran igls treis cumegns vers Coira e niron er a sa decider per la corporaziun regiunala Grischun nord.


Contribuziun Pagina da Surmeir




| Home |
 
<<<<Novitads>>>>
Surmeir e sias activitads 2006

Surmeir e sias activitads 2006

Pagina da Surmeir
05.01.2006 - 08:03

pb. Igl onn nov ò gio fatg igls sies amprems pass ed igl vigl nironsa successivamaintg ad amblidar. An mintga cass lessans pitost vurdar anavant tgi anavos. Uscheia lessans er dar ena survista, tge tgi niro a succeder an nossa regiun da Surmeir durant igl 2006.

La politica
Segl camp politic ans spetgan differentas tgossas durant igl onn current. Antschavagn gist tar igl pi grond cumegn da Surmeir, numnadamaintg a Vaz. Igl avost digl onn passo ò igl suveran digl cumegn da Vaz decidia relativamaintg cler da leir dismetter igl parlamaint tgi exista siva digl 1983. Ossa vign preparo ena midada dalla constituziun communala tgi prevei igl cumegn sainza parlamaint. La votaziun saro ensacuras la premaveira. Vign chella midada acceptada turna igl cumegn anavos tar igl status dad avant igl 1983 cun la radunanza communala.
Ena ulterioura decisiun da peisa tgi è atgnamaintg da nateira turistic-economica, pero tgi dependa alla finala er dad ena decisiun polita è la colliaziun digl territori da skis cun Arosa. Cò parigl anc da dar veivas discussiuns. Ena decisiun è betg preveida, igl amprem vign igl cunsegl d’administraziun dallas societads da pendicularas fusiunadas a sa constitueir ed alloura planget a fixar las strategias per igl avigneir.
Per Surses niro igl pled «fusiun» tgi è davanto ensatge scu en «term provocativ» a dominar las discussiun l’amprema part digl onn. An mintga cass anfignen igls 10 da mars, cura tgi igls 9 cumegns vessan da decider sur dad ena maridaglia. Ossa paran las discussiuns dad aveir antschet er tar la populaziun e schibagn adherents scu er adversaris dalla fusiun niron ad ampruar da trer votants anc betg decidias sen lour vart.
Anfignen la fegn da mars vessan igls 25 cumegns dalla Corporaziun regiunala Grischun central dad appruar igls novs statuts. Anfignen alloura vess er dad esser cler, schi igls tgreis cumegns sortan.
Igls 21 da matg èn elecziuns, e chegl sen different scalem. Antschavagn giudem: per eneda èn las elecziuns circuitalas. Tar igls circuits Alvaschagn e Surses succedan chellas elecziuns sur l’urna, tar Barvogn e Belfort succeda chegl anc alla moda dalla tschantada. Eligias vignan chel de igl president circuital, igl sies substitut ed igls deputos cun lour suppleants. Ena midada tgi succeda cun chest onn è, tgi igls mandataris on da nov en taimp d’uffezi da quatter onns e betg treis scu anfignen ossa. Chegl è ena adattaziun alla constituziun cantunala. Demissiuns dattigl anfignen ossa digl president circuital da Barvogn, Felix Schutz e digl deputo dalla pcd per Surses, Guido Luzio.
Igl madem de è er termin per l’elecziun digl president dalla corporaziun regiunala. Anfignen alloura ins duess er saveir, schi igls cumegns da Churwalda, Malix e Parpan restan tar igl Grischun central u schi els meidan tar Grischun nord.
Igl madem termin dad elecziuns è er reservo per las elecziuns generalas dalla regenza grischuna. Igl represchentant da nossa regiun, Stefan Engler scu digl reminent er tot igls oters stattan anavant a disposiziun.

Societad - projects
An nossa regiun da Surmeir dattigl er divers projects tgi vignan manos a fegn, tgi von ainten la fasa da realisaziun u tgi vignan pir decidias. Scu gio menziuno è igl project dalla colliaziun turistica tranter la regiun da Planeiras ed Arosa egn digls impurtants.
Per rastar tar igl turissem è la surbiageida Surses Alpin a Savognin cun 70 abitaziuns, 408 letgs ed investiziuns da 14 milliuns egn digls gronds projects tgi duessan dar impuls alla economia dalla regiun an general.
Per Beiva è planiso da realisar l’amprema fasa dall’installaziun dad indrezs da far neiv. Chegl sen fundamaint dad en augmaint digl capital dad aczias dalla soocietad da runals.
En project stradal tgi è gio divers onns an construcziun e vo a fegn chest onn cun la festa d’inauguraziun ensacuras igl zarcladour è l’untgeida dalla vischnanca da Filisour.
Tar la veia da Mot ins vign ossa siva 13 onns er a far las pi davosas lavours la premaveira e stad 2006 per surdar siva dall’avertura provisoria durant igl anviern alloura definitivamaintg igl project agl traffic.
Tar 11 cumegns an Val Alvra dattigl durant igl 2006 ena decisiun puncto la scola digl scalem superiour. Sen fundamaint dad ena sminuaziun considerabla tar las naschientschas e cotras er tar igl domber digls scolars ins ò tschartgea ena schliaziun. Anfignen tar las vacanzas da stad vess dad esser la votaziun ainten igls cumegns. Schi dat betg igl davos mument ensatge oter, vign an votaziun la varianta da metter ansemen la scola digl scalem superiour per tots chels cumegns a Casti. Igl datum dalla votaziun n’è anc betg fixo, è pero la madema seira an tots cumegns. La realisaziun dalla fusiun dalla scolla fiss igl onn da scola 2007/08.

Cultura
Per igl project Origen, igl project digl teater mundial agl casti da Riom, saro igl 2006 en onn fitg impurtant. Igl mument ins è vedlonder cun l’amprema fasa da construcziun. Chella costa 1.3 miu. e siva ins vess da saveir antschever a giuier. Igls 30 da zarcladour è an mintga cass l’avertura digl teater cun la visita digl cunsiglier federal Moritz Leuenbeger a Riom e cun la premiera e premaudiziun dall’opera «Benjamin» da Gion Antoni Derungs, dirigeida da Clau Scherrer.
Igls 10/11 da zarcladour è la festa districtuala da musica digl district III. Chegl cumpeglia la regiun digl Grischun central, Plessur, igl Plang, Stussavgia, Mesolcina e Calanca. La festa tgi ò li mintga quatter onns, e la davosa è stada ainten l’arena a Tgazzas, è chest onn a Salouf e vign organisada dalla Musica instrumentala Salouf-Mon-Stierva. La sonda seira è igl concert da gala cun la «Brass Band» da Wil e la dumengia la preschentaziun digls tocs da paia cun en toc an la zona da silenzi ed igl toc da marschar. Ins spetga radond 20 societads da musica a Salouf.


Legenda:

Igl cumegn da Vaz, cò vista da Solas soura vers Vaz, stat avant decisiuns impurtantas er igl 2006.


Contribuziun Pagina da Surmeir




| Home |
 
<<<<Novitads>>>>
Daple neiv - daple giasts

Daple neiv - daple giasts

Pagina da Surmeir
05.01.2006 - 07:59

pb. Scu gio da divers onns betg ple era la nateira parageda sen la staschung d’anviern. Dapertot era neiv avonda ed igls giasts è er roivo e stos cuntaint. Chegl vala per tot las staziuns turisticas an Surmeir.

Felix Frei, igl directer turistic da Lai Valbella ò antschet sia amprema staschung an chella funcziun an la destinaziun Lai-Valbella. Uscheia mantga ad el ena veira cumparegliaziun. Pero saptga el deir, tgi an general seian las cefras stadas sur igl onn passo. Igls 24/25 da december eran anc betg amplanias tot igls hotels e las abitaziuns da vacanzas. Pero davent digls 26 anfignen ossa seia per deir tot occupo. Scu tgi el vegia savia constatar seia adegna pi ferm la tendenza da piglier vacanzas en’emda siva Bumang. Igl cantun Turitg vegia gio uffizialmaintg vacanzas da scola anc chest’emda. Chest onn vegian pero er blers oters piglia vacanzas. Siva digls 26 seian er fermas frequenzas sen las pistas. An general ins antopa giasts cuntaints e tendenzial er pi spendabels tgi anc avant pacs onns.
On las midadas persunalas e las turbulenzas tar Turissem Lai-Valbella gia consequenzas negativas per la regiun turistica? «Ia va gia bunas relaziuns da lavour ed er en bung clima da lavour schibagn cun igl president vigl scu er cun igl nov. Forsa ègl do cotras enta tscherta detensiun tgi sa manifestescha da maniera positiva anvers anor», manegia Felix Frei.

Betg angal skis
Turists tgi vignan igl anviern ainten las muntognas fon chegl an amprema lengia perveia digl sport d’anviern. E chegl è anc adegna principalmaintg per eir cun skis. Igls davos onns èn las relaziuns da neiv betg stadas schi bungas. Chegl s’accorschan zont lis sainza indrezs per far neiv scu Barvogn.
Pero ègl betg ple scu avant onns, tgi igls giasts nivan per eir cun skis e levan navot oter. Oz è chegl en tant oter. Per l’egna vottan blers betg eir adegna cun skis u cun l’essa, mabagn amprovan er otras tgossas. Ed i vottan er betg eir mintga de sen pista, mabagn er magari a far ensatge oter, schi gl’è betg bel’ora u fitg freid. Per exaimpel eir ad Alvagni a far bogn, eir cun patinas sen la veia da glatsch a Surava u far ena scusalada da Preda a Barvogn. Scu tgi igl directer turistic da Bavogn, Reto Barblan ò detg, ins vegia er s’accurschia chegl fitg ferm tar igl vial da stadal. Ins vegia gia deis cun anfignen 5’000 frequenzas. Er schiglio ò Barvogn gia tot occupo tar igls hootels e las abitaziuns da vacanzas. Chegl tg’ins vegia s’accurschia seia ena pi gronda dumonda per hotels ed ena reducziun dallas dumondas per pensiuns e camps. Er igls giasts dil de seian chest onn pi savens. Blers vignan no dalla Nagiadegna per far ena scusalada. «Dasperas iglsgiasts dalla Svizra orientala e dalla Tera tudestga vainsa gia chest on daples digl Tessin e dall’Italgia digl nord», dei Reto Barblan anavant.
En li tgi ò er profito ditg ferm dall’ora betg adegna bung e las temparaturas bassas è Surava cun la skateline, noua tgi las frequenzas seian stada enorm bungas.

Er an Surses occupo
«Daple neiv e daple gliout», è la consequenza tgi Marco Fasciati, president dall’uniun turistic e magnafatschenta digls runals da Beiva teira digl fatg, tgi chest onn èn las frequenzas stadas schi bungas. Anc igls amprems deis seigl betg sto schi blera gliout, pero igls deis digls 25 anfignen igls 27 da december seian igls miglers deis digl onn. Chest onn ò chegl zont cuntinuo er igls amprems deis digl onn nov, cun excepziun da Bumang. Per propa esser sto fitg bung seia l’ora betrg propa stada chegl tg’ins vess giavischia, pero an general ins seia ple tgi cuntaint. E chegl schibagn davart digls purtaders digl turissem scu er davart digls giasts.
Da Vendelin Coray, igl directer turistic da Savognin, vignan tungs sumigliants. I seia sto frequenzas fitg fermas tar tot igls purscheiders da sarvetschs turistics davent digl hotel anfignen tar las pendicularas. E fitg plaschevel seia er, tgi chellas tignan anfignen dumengia, igls 8 da schaner. Igls giasts seian betg adegna stos sen pista, chegl tgi vegia da far cun l’ora, ins vegia pero catto otras activitads agl li sez u ainten la regiun ed er igls affars vegian profito da chella situaziun.
Ins spitgiva cun en tant tensiun scu tgi igl Cube, igl nov hotel da giuventetna a Savognin antschavess l’amprema staschung. Er cò ins sainta da vart dalla direcziun ple u manc angal novitads positivas. Ins seia gio sto fitg sursto igls 22 da december, igl de dallas portas avertas. Ins vess mai chinto cun tant interess davart dalla populaziun indigena. Igls deis sessour ò igl hotel alloura antschet a s’amplaneir cun giasts e digls 26 anfignen igls 2 da schaner era igl hotel occupo vers 90%. Siva seigl ia puspe anavos ed ossa teirigl puspe vers la fegn d’emda. Igl Cube è an chel curt taimp er s’etablia scu centrum per la giuventetna, seia chegl indigena u turists. La bar-disco tgi dat plaz a belabagn 700 persungas è stada diversas gedas planga ed ins vegia perfign gia da refusar l’antrada a ples persungas.
Er igl taxi digls promils para da corresponder ad en basigns. Gio avant Nadal ins veva durant ena notg anfignen 130 giasts e la notg da s. Slivester seian schizont stos passa 500, uscheia tg’ins ò stuia organisar en sagond vehichel.


Legenda:


L’ora vess pudia esser miglra, pero las relaziuns da neiv e las frequenzas on savia cuntentar igls purtaders digl turissem ed igls giasts digl antier Surmeir.


Contribuziun Pagina da Surmeir




| Home |
 
<<<<Novitads>>>>
En usit - en tschentaner

En usit - en tschentaner

Pagina da Surmeir
05.01.2006 - 07:57

da Gretigna Sieber-Brenn

Gl’è gio ena lunga tradiziun an nossas vischnancas dad eir cun la steila. Avant onns era chel privileg an mangs digls mattatschs, – sainza dubi. Ozande ins ò er piglia se mattatschas agls tschertgels digls steilers – ma angal per causa da mancanza da mattatschs an las vischnancas. Schiglio ins è anc oz persvadia tgi las mattatschas vessan da tschartger navot tranter igls steilers.

Ma scu ò’lla antschet l’èra digls steilers? Tgi ò do igl amprem stompel a chella lunga e bela tradiziun?
Nous chintagn igl onn 1905 a Stierva.
Gl’era ena bela, ma crieva seira d’aton cura tgi Tona Demarmels, Franz Farrer e Giatgen Farrer èn nias clamos an tgesa pravenda. Scu tutgias digl tgametg ò la schleta cunsienztga antschet a far sgoztgas; stibgiond egn pi fitg tgi l’oter tge tgi pudess esser igl scopo da stueir eir tigl plevant en bel lavarde. Nign dad els veva propa l’impressiun, d’aveir fatg en’asnareia pi gronda u schiglio ensatge tgi vess propa betg stuia esser.
Cun bung curasch òn els alloura fatg giu gl’amprem davant truasch per anc eneda saveir scloder mintga scropel. Uscheia èn igls cumpogns sa randias an tgesa pravenda e pitgia ve digl isch digl plevant. Chel igls ò fatg neir ainten steiva. Lò veva el paragea en tgomesch, e dus costums da rètgs – en blo ed en cotschen.
Ni Tona, ni Franz ed er betg Giatgen savevan tge antschever cun chels costums. Tge vessigl chegl pomai da muntar? Veva igl plevant forsa an senn da vistgeir da nov igls ministrants? Igl plevant ò alloura sclaria se igls mattatschs. El igls ò rachinto l’istorgia da Nadal e supplitgia igls treis mattatschs da far igl madem an tot las casadas an vischnanca igl de da buneia – an furma digls steilers.

La buna nova
Ser Locher, uriund da Domat saveva naturalmaintg exact tg’igls treis mats eran cantadours excellents. Uscheia òn els amprendia durant igl antier aton 3 u 4 canzungs – tranter chelas er l’ancunaschainta canzung «Naschia en’unfant a Bethlehem». Las canzungs veva igl plevant instruia sez agls giuvenasters. Igls texts dallas canzungs veva el piglia or dalla «Crestomazia». Las canzungs eran per gronda part an rumantsch – e tge per egn…! Uscheia cantavan els per exaimpel «naschia en unfant am Bethlehem». Perfign ena canzung tudestga vevigl amprendia. Poverets, cun nign dad els treis tgapeir angal en pled tudestg, era er lò igl text pitost divertent tgi betg.
Siva da varsaquantas provas era igl prer tot incanto digls sies scolars, uscheia tg’el ò an la messa da Nadalnotg annunztgia tot superbi la gronda surpresa: «Tgers cristifidevels» ò el scumanzo, «cun grond plascheir az lessa preschentar igls steilers da Stierva, tgi òn siva d’en cunsienztgous e pretensious taimp d’exercezi finalmaintg contanschia igl zenit, per pudeir visitar vous tots an vossas steivas igl de da Buneia. Ia sung fitg losch e persvadia, tgi niro a plascheir a vous tots, scu tg’igls noss steilers az niron a preschentar la bunga nova da Nadal…»

Tots discurrivan digls steilers
Davent da chel mument parevan tots an vischnanca angal ple da ruschanar sur digls steilers, gioven e vigl, grond e pitschen. La populaziun dall’antiera vischnanca spitgiva cun gronda tensiun segl de da Buneia. Las veias eran veidas chel de, per gio esser a tgesa, cura tg’igls steilers rivavan. Nigns digls abitants levan lascher passar chel evenimaint tot spezial.
Igl de da Buneia èn igls steilers sa mess sen veia ed èn ias da tgesa tar tgesa – dad ena steiva aint e da l’otra anor.
Da lez taimp – avant 100 onns ins so s’imaginar, tgi la gliout na veva betg tant raps per dar alla mattatschaglia, uscheia survagnivan els anstagl raps an mintga steiva en toc pang cun peira ni momas e vetiers en vinarsign. Ossa pudez az metter avant, scu tgi l’istorgia vo a fittar...
Siva da quatter, tschintg visitas vevan igls noss bungs steilers betg ple grondas moissas da cuntinuar lour giro tras vischnanca. La gronda part digls abitants da Stierva ò mai gia l’occasiun da santeir las belas canzungs chel de da Buneia avant 100 onns. Er igl plevant, tgi spitgiva tot losch segls sies cantadours, ò spitgia chel de per navot! An pe da pudeir galdeir l’amprema represchentaziun digls steilers ins ò catto chels schanas stagn-sturns per las chinettas anturn.
Uscheia òn igls steilers oramaias fitgia pe an vischnanca avant 100 onns.
Gl’è veiramaintg en bung sentimaint da pudeir contemplar anc oz igls steilers scu tgi von da steiva tar steiva, ma per cletg sainza incaps pi gronds, cunchegl tgi la gliout fò ozande donaziuns an furma da raps.
Tranter igls steilers dad oz èn da cattar differents sotbeadis digls treis mats, tgi vevan clamo an veta chest usit exemplaric avant en tschentaner. Speragn tg’igls sotbeadis dad oz possan er anc tadlar scu basats a cantar lour agens sotbeadis an furma digls steilers da Stierva.


Legenda:

Chegl n’è betg ena fotografia digls steilers avant 100 onns, mabagn chels tgi èn stos ossa da curt, numnadamaintg da s. Silvester.


Contribuziun Pagina da Surmeir




| Home |
 
<<<<Novitads>>>>