<<<<Novitads>>>>
Archiv da novitads

[ Novitads actualas ]

 



Novitads digl:
  

<<<<Novitads>>>>

Ferm impuls per igl turissem da stad
Pagina da Surmeir
26.06.2008 - 10:32

pb. Sonda passada è neida averta la Via Sett. Ena veia da viandar tgi magna da Tusang tras igl Schyn vigl, tras Surses e sur igl pass digl Set. Quanta muntada tgi vign do a chella veia istorica mossa la preschientscha da cunsigliera federala Eveline Widmer-Schlumpf tar l’avertura.

Chesta veia da viandar da Tusang a Chiavenna porta principalmaintg la noda dad ena persunga. Ena persunga tgi è gio s’angascheda differentamaintg per projects cultural-turistics: igl Museum regiunal Curvanera a Savognin, la Veia digl Pader tranter Savognin e Stierva, ena plazza Segantini a Savognin. Angal per numnar igls principals. Romano Plaz, en om tgi tschertga cun angaschamaint e perseveranza, e schi el è persvadia dad ena tgossa, magari cun insistenza da dar agl turissem er ena noda culturala. «Mintga regiun ò er la sia cultura ed igl giast è er interesso ve da chella», è la sia persvasiun.

An strousch en onn
Romano Plaz è ena persunga tgi ò sez grond interess, noua tgi el vo, per la cultura da chella regiun. Ansemen cun la sia donna è el savens sen veia, viandont dad ena regiun an l’otra. Uscheia canoscha el er fitg bagn la reit da veias e sendas da viandar. «Schi la Via Spluga è en tal success, pertge duessigl betg esser pussebel da nizigier er la Via Sett turisticamaintg pi bagn?», è stada la sia dumonda iniziala. La Via Spluga vo davent da Tusang tras la Viamala, vo vedaint vers Valragn e da lò sur igl Spleia a Chiavenna. Chesta veia da viandar ò catto igls davos onns en immens interess turistic ed è frequentada fitg bagn.
Anc avant en onn geva Romano Plaz d’ena regiun an l’otra, da Tusang anfignen Chiavenna ed an referats ampruava el da vender la sia ideia dalla Via Sett allas organisaziuns turisticas regiunalas. Ed el ò oramai fatg lavour da persvasiun, pertge en onn siva è la Via Sett gio realisada. Cun ferm sustign dallas organisaziuns turisticas regiunalas, an spezial da Savognin cun Vendelin Coray. An preschientscha da blera prominenza, represchentants dallas diversas regiuns e dallas organisaziuns turisticas ò cunsigliera federala Eveline Widmer-Schlumpf dastgea darveir la Via Set. E chegl gist igl pi lung de digl onn, all’antschatta dalla bel’ora e dalla staschung da stad ainten la culissa muntagnarda a Tigignas.

An tschintg etappas
La Via Sett antscheva oramai a Tusang e magna an tschintg etappas sen 93.7 km a Chiavenna cun en taimp da viandar dad an media mintga de 4 - 6 ouras. Igl punt igl pi bass è Chiavenna cun 333 m s.m. ed igl pi ot igl pass digl Set sen 2’310 m s. m. L’amprema etappa, tenor proposta digl prospect, magna da Tusang tras igl Schyn vigl a Casti (18.1 km), la sagonda da Casti sen la Veia digl Pader a Savognin (11.2 km), la terza da Savognin sur l’Alp Flex anfignen Beiva (20.2 km), la quarta da Beiva sur igl pass digl Set anfignen Vicosoprano (19.2 km) e la tschintgavla e davosa da Vicosoprano tras la Val Bregaglia e la Val Chiavenna anfignen Chiavenna (25 km).
Sen chesta veia istorica noua tgi igls Romans èn er gio passos ins passa er tras treis diversas regiuns culturalas cun igls treis lungatgs tudestg, rumantsch e taliang. Ins passa tras ena cuntrada da belezza singulara e sen veia ins antopa giuvels culturals scu la baselgia da son Peder a Mistail u la vischnanca da Soglio. Giuvels dalla nateira scu l’Alp Flex u igl Piz Lunghin, noua tgi las avas von ainten treis mars differentas. Ins antopa pero er regiuns cun spezialitads culinaras.

Tots èn incantos
L’avertura uffizala da sonda passada a Tigignas è succedeida uscheia, tgi segl plaz eran quatter stands cun divers products indigens dallas diversas regiuns dalla Veia Sett. Per igl rom musical all’avertura ò procuro la Musica instrumentala Savognin cun igl sies dirigent Adrian Farrér.
Do muntada e peisa alla tgossa on pero an amprema lengia igls represchentants dallas autoritads. Antschet tar igls mastrals dall’antiera regiun, sur igls represchentants digl cantun Grischun e dalla provinza dalla Lombardeia anfignen tar la cunsegliera federala, Eveline Widmer-Schlumpf. «Ia vei digl mies biro a Berna er muntognas. Gl’èn pero betg las mias muntognas, betg las muntognas grischunas. Perchegl ma catta oz zont bagn cò a Tigignas», ò managea la cunsigliera federala. E la muntada dalla Via Sett è per ella evidenta, schi gio Otto igl Grond e Friedrich Barbarossa èn ias chella veia. Per ella vegia la nova veia da viandar betg angal muntada turistica, mabagn er muntada simbolica cun colliier treis lungatgs e treis regiuns. Er Eveline Widmer-Schlumpf è ena viandanta passiunada. E chegl tgi unescha igls viandants sen lour excursiuns ed ainten la veta ansomma seia, tgi els vegian marveglias. Marveglias da veir tge tgi è da l’oter mang digl piz, da veir scu tgi la nateira è bela e quant retga tgi fauna e flora èn. «Viandar colleia igls carstgangs cun la nateira, viandar colleia er cun las diveras epoccas», è ella persvadeida. E viandar seia per ella sezza egna dallas miglras pussebladads per esser ella sezza. Alla fegn digl sies pled è ella sa dumandada, schi seia casualitad u forsa destign tgi ena guttella tgi croda segl Lunghin reiva alloura ainten la mar neira, ainten la mar digl nord u ainten la mar adriatica.

Ed igls oters oratours…
Durant igl act d’avertura èn er otras persungas sa drizzadas agls preschaints. Uscheia Leo Jeker scu igl pi ot Grischun. «Nous lagn betg eir sot. La regiun è offensiva ed ò potenzial e nous dagn adegna puspe perdetga da chegl. Scu per exaimpel oz», ò managea igl president digl cunsegl grond. Tots ansemen seian orientos communablamaintg vers igl avigneir.
Cunsiglier guvernativ Hansjörg Trachsel scu igl pi or turisticher digl cantun ò fatg attent an sies pleds alla cumbinaziun ideala dalla Via Sett tranter nateira e cultura. Sen veia ins antopa er artists da renom mundial tgi seian ias sen chella veia u vivevan dasperas chella veia. Chegl eneda Giovanni Segantini a Savognin e la famiglia Giacometti an Bargiaglia.
Aldo de Pedrini, viceparsoura dalla Val Chiavenna ò menziuno, tgi per la sia regiun seia la Via Sett betg l’amprema furma da collaboraziun sur igls cunfegns: la Via Spluga, igl project dad Interreg cun la seranera ansemen cun la Bargiaglia u en project turistic per scliviglier scu er igl marketing turistic. Cun la Via Set seia ossa saro igl cres cun la Via Spluga. Aldo de Pedrini ò er menziuno enaproject per igl avigneir tgi è an discussiun. Ins less metter an peis an Val Chiavenna ena scol’ota per cuschinunzs. Vot deir tgi ins dess a cuschinunzs l’occasiun da sa perfecziunar ainten ena ligia pi ota. «Chegl fiss er ena buna schanza per dar daple valeta agls products indigens», ò el fatg attent. Ed ins vegia tar chest project er contacts cugl Grischun.

Per furtegna angal ple a pe…
Luca Giovanoli, deputo dalla Bargiaglia è, tiers la gronda muntada dalla Via Sett ainten l’istorgia, sa dumando schi seia forsa furtegna tgi ins possa ossa eir sur igl pass digl Set angal a pe. El ò er do gronda muntada alla colliaziun turistica tranter las regiuns, tranter las dus teras e tranter las organisaziuns turisticas. Igl deputo bergagliot è er nia a discorrer sen igls ferms lioms tgi dat gio tschentaners tranter la Bargiaglia e Beiva. Lioms schi ferms, tgi igls Bivians taliangs discorran gio igl dialect bargagliot.
Baltermia Peterelli scu president circuital e president dalla regiun Grischun central ò managea, tgi Surses seia en giuvel tranter las vals grischunas. Ed i seia betg casual tgi pader Alexander Lozza vegia numno Surses «en stretg dad ôr» e tgi Giovanni Segantini vegia gist catto a cò la «bela gleisch alpina». Pero seia la bela cuntrada e nateira betg cò angal per la schurmager, mabagn per gidar tar en sanadevel svilup turistic e d economic dalla regiun.


Legenda:


Cunsigliera federala Eveline Widmer-Schlumpf ò gia l’onour da darveir a Tigignas la Via Sett, ena ideia iniziada e persequitada cun perseveranza da Romano Plaz.

Ferm impuls per igl turissem da stad
Contribuziun Pagina da Surmeir




| Home |
<<<<Novitads>>>>

Tuttegna scladar cun lenna?
Pagina da Surmeir
26.06.2008 - 10:30

pb. Igl bogn da cura ad Alvagni ò salvo venderde passo la sia radunanza generala. Las antradas èn cun 79’898 stadas per 5% pi otas tgi igl onn avant. Igl chint per igl 2007 sera cun en gudogn da 18’131.– fr. avant las taglias. Er per igl avigneir è la fegnameira dad aveir en chint angulivo.

Alla radunanza generala eran cumparias 159 delegos tgi represchentavan 3’318 dallas 5’000 aczias cun ena valeta nominala dad 1’658’000.– fr. Per la construcziun digl bogn ins veva survagnia dalla confederaziun en credit d’investiziun sainza tschains da 2.8 miu. Tschintg ratas annualas da mintgamai 277’800.– fr. èn gio paedas anavos. Amortisaziuns ins ò fatg igl onn passo per 256’238.– fr.

En travagl per la regiun
Dalla muntada turistica digl bogn Alvagni per la regiun è nign tgi dubitescha ple. Pero igl bogn da cura ò er ena gronda muntada scu patrung, ò sottastritgia Hans Christoffel, igl president digl cunsegl d’administraziun digl bogn Alvagni SA. Igl mument lavouran: ena persunga cun 25% ved la direcziun, en survigilader ed ena survigiladra da bogn an 100%, dus survigiladers/as an 60% resp. 70%. Tschintg donnas ved la cassa an pensums parzials tranter 50% e 60%. Per natager èn pladeidas an tot otg persungas an taimp parzial. An tot lavouran agl bogn 18 persungas cun en pladimaint dad 840% plazzas.
An madem mument ègl da deir tgi tiers igl bogn scu tal èn dus persungas ainten la partiziun da wellness, quatter aint igl restorant Bognin, treis tar la plazza da golf e 12 tar la tgesa digl club cun l’ustareia integrada. Tot ansemen dat chegl tuttegna 40 persungas tgi cattan lavour e gudogn.

Puspe vers 80’000 antradas
Las pi bleras antras ò igl bogn dad Alvagni gia igl amprem onn. Lò era tot nov ed ancunaschaintamaintg atteiran igl amprem las marveglias e lò ins ò registro 83’358 antradas. Igl onn siva ègl sa redutgia, betg igl davos causa dalla stad fitg tgoda e bela igl 2003 tar 78’039. Igl onn siva ègl è ia puspe lev sur 80’000 ed igl 2005 puspe anavos tar 75’817 ed er igl 2006 ègl sto pac sur 76’000 antradas. Igl onn passo damais puspe en cler augmaint, cun 79’898 puspe manevel agls 80’000. Da chella cefra èn 64’240 antradas pigl bogn e 2’495 abtradas per wellness. Antradas cumbinadas èn 6’747, 3’773 èn unfants pitschens tgi pon eir a far bogn gratuit.
An media sur 365 deis dattigl tigl bogn Alvagni radond 250 antradas an de. Dalla structura dalla clientella tgi vo a far bogn sa preschainta la situaziun uscheia, tgi 31.6% èn persungas tgi paian l’antrada normala cun en bigliet. En abunamaint on gia 30.4% digls visitaders. Igls abitants da chels cumegns tgi on cumpro aczias digl bogn da cura dastgan far bogn per la tariffa dad indigens, chegl èn stos 21.7%. Unfants cun antrada normala èn stos 4.5%, unfants indigens 3.9%, unfants pitschens cun antrada gartuita 4.7% ed antradas pauschalas 2.3%.

Scaldar cun lenna?
Gio tar la planisaziun digl bogn è nia fatg la dumonda da singuls cumegns e dalla corporaziun regiunala, schi dess forsa ena pussebladad da scaldar igl bogn cun lenna. Da promover la lenna scu purtader d’energeia è numnadamaintg egna dallas fegnameiras dalla corporaziun regiunala fixadas aint igl concept directiv.
Lez mument era igl prietsch digl ieli giu bass, numandamaintg 37 raps agl liter. Uscheia vegia el preferia da scaldar cun ieli, betg igl davos perchegl tgi nign digls cumegns vegia lia star garant per la furniziun dalla lenna, ò detg Hans Christoffel. Dalla davos radunanza generala è la dumonda puspe turnada. An vista alla situaziun cumplettamaintg midada cun igl prietsch digl ieli ò igl secretari dalla Corporaziun regiunala Grischun central, Ludwig Caluori puspe fatg la dumonda, schi ena midada fiss betg indi-tgeida. Hans Christoffel ò managea, tgi ins viglia supansar la situaziun e lascher calcular tge tgi ena midada purtess. Schi ins vegia alla finala igls daners per las investiziuns basignevlas, seia alloura en’otra dumonda.
Tgi la situaziun è midada ferm è nign dubi. Betg tigl quantum dad ieli duvro per scaldar igl bogn. Chel è digl 2002 anfignen igl 2007 mecta constant tanter 164’000 liters e 181’000 liters. Mido ègl tigl prietsch. E schi chel era igl 2002 anc 37 raps agl liter, schi era el igl 2005 gio sen 62 raps ed igl onn siva zont 74 raps ed oramai igl dobel dall’antschatta. E chegl èn tuttegna passa 60’000.– daple angal per igls costs dad ieli. Igl onn passo è nia paea per ieli 119’526.– fr. Duvro ins ò 164’574 l cun 72 raps agl liter. Igl grond augmaint digl prietsch digl ieli è pero sto chest onn e niro a gravager igl chint digl 2008.


Legenda:


Hans Christoffel scu president digl cunsegl d’administraziun e sia feglia Eva Christoffel tgi fò la direcziun èn las dus persungas principalas tar igl bogn da cura ad Alvagni. En travagl cun gronda muntada regiunala.

Tuttegna scladar cun lenna?
Contribuziun Pagina da Surmeir




| Home |
<<<<Novitads>>>>

«Igls scolars èn betg sa midos»
Pagina da Surmeir
26.06.2008 - 10:29

pb. Anc dus deis ed igl onn da scola 2007/08 è a fegn. Cun chel vo er a fegn igl taimp d’uffezi per igl president digl cunsegl da scola dalla scola circuitala Surses, Markus Margreth. Durant chel taimp ò la scola gia midadas per part fitg grondas. Ena bilantscha ed en sguard anavant an en discurs.

Treis onns scu vicepresident ed ossa seis onns scu president. Durant chels 9 onns ègl do grondas midadas ainten la scola. Tgenegna è per Vous stada la pi marcanta?

Markus Margreth: Marcant è sto, tgi vagn mano aint, scu egna dallas ampremas scolas ainten igl Grischung, en manader da scola, ed igl model C.

Avant divers onns è la scola circuitala stada confrontada cun dumondas disciplinaras dad ena part digls scolars. Ainten scola ed ordvart la scola. È chegl ossa nign tema, èn igls scolars sa midos ?

Markus Margreth: Igls scolars èn betg sa midos, ainten ena scola cun bung 80 scolars dattigl adegna problems disciplinarics, ma chegl èn adegna angal en per singuls.

Sen la scola è en grond squitsch e chel vign adegna pi grond. Giuvenils cun ena schleta scolaziun on simplamaintg betg las mademas schanzas ainten la veta. È chegl en muteiv tgi dat ainten scola daples agressiuns e chegl an diversas furmas?

Markus Margreth: Igl squitsch ainten scola è oz grond, ma schi la basa corresponda dattigl nignas agressiuns. Igls problems vignan igl solit da tga anor, noua tgi igls genitours peglian u on simplamaintg mengia paca peda per igls unfants. Ainten l’educaziun vign do oz mengia paca peisa sen puncts fundamentals, scu maniera, disciplina, respect, e tenuta.

Ena midada tgi è succedeida durant igl Voss taimp d’uffezi è chella tar igl model C. È chella midada reuscheida sainza problems. È igl domber da scolars tgi sa redutgescha betg en disavantatg?

Markus Margreth: Ena midada ainten scola an chella furma dovra adegna igl sies taimp, ma oz funcziunga chegl fitg bagn. La reducziun da scolars è angal en problem finanzial per igl circuit, per igls scolars sogl esser en avantatg, cun classas pi pitschnas profiteschan igls scolars daple.

Ossa dus onns ò la scola circuitala cun Jörg Bühler er en manader da scola tgi s’occupescha per deir da maniera professiunala dallas diversas dumondas an connex cun la scola. Dasperas dattigl tuttegna anc en cunsegl da scola relativamaintg grond cun en delego da mintga cumegn. È chegl anc basigns?

Markus Margreth: Na, igl cunsegl da scola circuital scu tgi el è oz, è betg ple adatto agl taimp. Oz ò igl manader da scola da manar la scola, ed igl cunsegl da scola ò la funcziun strategica, survigilar e controllar. Chegl vot deir tgi treis, maximal tschintg tanschessan. Vetiers vign tgi igl circuit savess spargner en po daners, sch’ins so tgi ena seduta digl de costa oz radond 2’500.– fr.

La scola circuitala Surses è dasperas la scola secundara/reala da Glion la suletta tgi ò betg liber la mesemda sivamezde. Ena dumonda correspondenta digl cunsegl da scola agl cunsegl dalla tera è nia nego. Chella midada caschuness daple costs, pero èn divers delegos digls cumegns s’externos an chella direcziun, tgi igl squitsch sen la scola seia gio mengia grond e tenor igl rapport da scola ins ò gio duvro an singuls cass accumpognamaint digl sarvetsch psicologic. Ena concentraziun dallas lecziuns sen anc pi pac deis faschess la situaziun anc mendra ed ins duess metter cò en cunterpunct cunter tottas tendenzas, vez tgapientscha per tals argumaints?

Markus Margreth: Ia sa veiver cugl NA, igl è angal sto ena differenza da 5 vouschs, or digl muteiv digls costs, radond 18’000 fr. ad onn daple. Ma nigna tgapienscha vaia per igls argumaints da divers delegos digl cunsegl dalla tera. Els eran betg preparos ed orientos bagn, ed on simplamantg lia igl NA or da prancepi. Fatg è tgi cun tschintg lecziuns avant mezde, ins savess luvrar pi efficiaint, ed igls scolars vessan en mez de liber daple, ple taimp per els, ple taimp liber. Schi practicamaintg tot las scolas ainten igl Grischun on chel sistem sogl betg esser schi fallo!

I vagn gio menziuno, igl domber digls scolars vo anavos. Propa las annadas deblas vignan pir. An Val Alvra ò igl project per ena scola communabla digl scalem superiour fatg naufragi. Fiss betg igl mument ideal e la posiziun bunga per davantar activ an chella tgossa tar la scola circuitala Surses?

Markus Margreth: Naturalmantg so chegl esser ena schanza per Surses. Dad activar fissigl spertamaintg igls contacts principalmaintg cun las scolas da Mon e Stierva.

Igl sistem da scola n’è betg ensatge tgi vign fixo per la perpetnadad, mabagn ensatge tgi duess esser flexibel e s’adattar agls basigns. Tge midadas pi grondas vasez tgi vignan a neir ancunter alla scola igls proxims onns ?

Markus Margreth: Midadas vignigl a dar pitost ainten las scolas primaras, cun lungatgs ect. La scola circuitala e schon fitg actuala, cò dattigl betg grondas midadas,pero pi flexibla stò neir igl proxim taimp la magistraglia.

Angraztg per igl discurs.



Legenda:

Markus Margreth da Tinizong: siva 9 onns aint igl cunsegl dalla scola circuitala Surses e seis da chels scu president vo igl sies taimp d’uffezi a fegn. El fò bilantscha siva en taimp cun grond angaschamaint.

«Igls scolars èn betg sa midos»
Contribuziun Pagina da Surmeir




| Home |
<<<<Novitads>>>>

Schi bela è la fegn digl mond
Pagina da Surmeir
26.06.2008 - 10:27

anr/G.N.S. La quarta staschung digl Festival cultural Origen è lantschada. All’opra vocala «Apocalypse» suondan anc 100 occurrenzas anfignen igl mez d’avost. Igl public è sto fascino dall’ovra originala ed ò angraztgea agl ensemble cun en ferm applaus e cun star alla fegn an peis.

Igl è quasi usito tgi Giovanni Netzer, igl intendant digl Festival cultural Origen, dat l’antschatta alla staschung da producziuns a Coira, ainten la capitala grischuna. Sonda seira è sto sen igl program l’opra «Apocalypse», ena ovra per chor, solists e pledader. Igl text dereiva da Giovanni Netzer e mess chel an tung ò Gion Antoni Derungs. Eneda daple è sa musso tgi igl reschissour da teater ed igl cumponist von fitg bagn d’accord. Ins dastga tgunsch deir tgi Gion Antoni Derungs so tge tgi Giovanni Netzer vot e lez so tge tgi el survign.

Inscenaziun simpla
Tar «l’Apocalypse» vogl an general per la pussanza sur digl mond. Igl profet Johannes descreiva la fegn digl mond ed egna dallas pi ancunaschaintas scenas è la devastaziun digl martgea da Babylon. Oramais vogl an general per gronda tensiun e gist chella è reuscheida a Giovanni Netzer da transfurmar ainten l’ovra. El renunztga a gronda dramatica e lavoura cun maletgs fitg simpels. An ena moda fitg statica lascha el cumpareir igls actours igls quals sa dolzan tar mintga maletg davos en quader neir. Els èn vistgias tot a neir ed igl dretg effect dat la gleisch. Pigl rachintader dall’istorgia ò Giovanni Netzer duvro igl tudestg. Igl rachintader dat introductivmaintg igl pled agls cantadours/as.

Rumantsch e lategn
Igl cumponist Gion Antoni Derungs, ò renunztgia agl accumpognamaint musical. El ò scretg l’ovra per ena furmaziun a capella e tenor maletg cantan igls quatter cantadours e la dus cantadouras perfign ena rolla dobla. Els èn pero er angascheas an furma da chor e gist cò è reuschia a Gion Antoni Derungs da dar la dretga expressiun alla musica. Per tgi chegl davainta ena unitad sen tribuna è igl dirigent Clau Scherer responsabel. Per tocs d’emoziun on igl librettist ed igl cumponist decidia da piglier igl rumantsch e per igls chorals e las passaschas pi fegnas dovran els igl lategn. Totpiglia ègl sto ena ovra tgi ò fatg impressiun e tgi mareta igl sustign. Ulteriouras infurmaziuns ed igls datums da preschentaziun dattigl sot l’adressa d’internet: www. origen.ch


Legenda:

Igl ensemble Origen ò persvadia tar la premiera dall’opra «Apocalypse» ainten la baselgia da son Martegn a Coira. (da san.), Judit Scherrer-Kleber, Cornelius Glaus, Forian Engelhardt, Marian Krejcik, Jakob Pilgram e Rilana Cadruvi.

Schi bela è la fegn digl mond
Contribuziun Pagina da Surmeir




| Home |
<<<<Novitads>>>>

Angal en tema: Euro 08
Pagina da Surmeir
26.06.2008 - 10:19

l anr/G.N.S. Ora scu or digl codesch, interessants gis, buna atmosfera e dus equipas tgi defendan la victorgia. Chegl è resumo curt igl 25avel turnier da ballape digl CB Surses agl our digl campiunadi da ballape europeic. Igl 2009 ins less far ena categoria cun equipas dallas uniuns da Surmeir.

En’emda avant la finiziun digl onn da scola stat adegna sen igl program igl turnier åda ballape digl CB Surses. L’occurrenza a Tinizong totga tar egna dallas pi grondas an Surmeir ed è surtot drizzada alla giuventetna. Chegl è er sto la davosa fegn d’emda igl cass. La gronda part dalla gliout tgi è rivada a Tinizong era betg anc 30 onns. Contribuia bler tgi igl turnier è sto en success ò bagn son Peder tgi para d’esser en fan da ballape. Dus deis cun temperaturas quasi tropicas on pussiblito en turnier cun bunas relaziuns e sainza pi grondas blessuras. Dalla parteida èn stadas 50 equipas e cun pacas excepziuns nivan chellas da Surmeir. Plaschevel è tgi adegna daples equipas dalla Val Alvra inclus Lai sa participeschan agl turnier. Er las equipas cun persungas digl exteriour tgi lavouran tar las impresas da nossa regiun dattan agl turnier ena otra taimpra.

«La Russia gudogna l’Euro 08»
En tema permanent è sto tar igl turnier igl campiunadi da ballape d’Europa tgi vo proximamaintg a fegn. La sonda seira on tots gia occasiun da vurdar igl gi Holland-Russia sen ena tenda gronda. La gronda part dallas persungas tgi eran ainten la tenda tignivan cun l’equipa da Marco van Basten. Cura tgi igls Hollandes on marco igl pari è l’atmosfera neida naturalmaintg anc miglra. Gist igl cuntrari alloura siva dalla prolunga noua tgi igls Russ on marco anc dus gols. Igls fans da Holland èn stos desillusiunos ed anc dei aint per la notg betg sa revignias. Siva digl gi attractiv ed er la dumengia ins ògl adegna puspe santia tgi ossa seia la Russia igl favorit nr. 1 per gudagner igl campiunadi da ballape europeic.

En pari cunter igls «Muliners»
Cun Flavio Sterli igl «speaker» digl turnier vainsa laschea repassar igl turnier da giubileum. S’annunztgia per la categoria digls carschias vevan 29 equipas. Reparteidas eran chellas sen tschintg gruppas e da mintga gruppa gevan igls dus amprems ainten la proxima runda. I dava naturalmaintg divers favorits ed egn da chels era bagn l’equipa portughesa «Amigos de Chur» tgi ò gudagnea igl turnier avant en onn. Pero er igls «Vazer Buaba», igls «Independents» e «Gang Bang United» la squadra tgi veva gudagnea igl turnier 2006 veva igl potenzial da victorisar a Tinzong. Alla fegn ègl alloura er sto uscheia tgi treis da chellas equipas on giuia per igls amprems quatter posts. Pero er otras equipas on fatg surstar, uscheia igls «Parders» da Stierva tgi èn sa qualifitgias per la tranter runda. Chegl vala er per igls «Muliners» digls Mulegns tgi on scu unic team fatg en punct cunter igls «Amigos de Chur» tgi on gudagnea igl turnier.

Egn digls miglers finals
En fitg bung turnier ò giuia l’equipa «Juti Casti» cun commembers dall’Uniun da giuventena Casti. Igl team è sa participo per l’amprema geda agl turnier e gist giuia igl «pitschen final». Chel onigl pers 3:4 siva penaltis cunter l’equipa «Gang Bang», la squadra da Manuel Mareischen da Cunter.
Decidia antras penaltis (5:4) è er nia igl «final grond» tranter igls «Amigos de Chur» ed igls «Independents». Igls Portughes on bagn domino igl final, pero cun conters è l’equipa cun divers giuieders digl CB Surses adegna stada privlousa. Cun en conter dus minutas avant la fegn digl gi
èn igls indigens ias an avantatg cun en gol da Linard Sonder. Angal pacas secundas pi tard on igls Portughes sagetto igl pari e sessour gudagnea igl turnier scu avant en onn.

Igl gol da Mariella Dosch
Ena categoria è stada chella dallas donnas e giuia ainten chella on tschintg equipas. Pigl final èn sa qualifitgeidas «Las Gravattas», tgi on gudagnea gio diversas gedas igl turnier, e «Girls United». Dei è igl final sto angulivo e tant las dus equipas scu er igls aspectatours chintavan cun en trer penaltis. Curt avant la fegn digl gi ò Floriana Sonder do en belezza pass a Mariella Dosch e lezza ò fatg igl 1:0 tgi ò decidia la parteida an favour da «Girls United».

Ena nova categoria
La terza victorgia an seria è reuscheida ainten la categoria digls scolars a «Jogo Bonito». All’equipa fon part giuieders digls juniors C digl CB Surses. Igl sies adversari aint igl final èn stos «Igls Willis», mademamaintg ena squadra cun giuieders digls juniors C digl CB Surses. Igl cumbat intern è ia cun 3:0 an favour da «Jogo Bonito». Er igl final tar igls pitschens è sto en cumbat intern tranter juniors digl CB Surses. Victoriso on igls «Panini Bilder» cun 2:1 cunter «Die Bärentatzen». Cun 50 squadras è la participaziun stada fitg bunga e tuttegna pondoreschan igls organisatours d’introdueir da nov ena categoria per equipas cun commembers dallas uniuns da Surmeir. Ord vista digl divertimaint fissan chellas squadras sieir en grond gudogn pigl turnier.

Legenda:


Per eneda è igl final dallas donnas betg nia decidia cun trer penaltis.
(davos da san.), Marina Carisch, Kristina Matanovic, Matea Steier, Sabrina Wasescha e Marina Brenn. (davant da san.), Mariella Dosch, Floriana Sonder e Carina Bergamin.

Angal en tema: Euro 08
Contribuziun Pagina da Surmeir




| Home |
<<<<Novitads>>>>

En svilup è giavischia
Pagina da Surmeir
19.06.2008 - 08:48

pb. Savognin Turissem ansemen cun l’Uniun da commers e mastirants Surses on organiso per venderde passo ena occurrenza d’infurmaziun turistica. Treis referents externs on musso la veia tgi duess manar la regiun puspe agl success.

Nigna dumonda, igl turissem è chella pitga turistica tgi dat agls ples da nous lavour e pang. Da chegl èn tots consciaints. Mademamaintg è igl interess grond,tge tgi succeda sen camp turistic. Chegl ò demusso eneda daple la sala fulladada tar la seira d’infurmaziun da venderde passo. Ed igl facit dalla seira scu resultat dad ena votaziun consultativa ò er musso cleramaintg tgi ins giaveischa en svilup turistic ainten la regiun. Sen la dumonda per en svilup turistic, per en resort da 1700 letgs e per en svilup a Radons on 80% e passa raspundia da maniera positiva.
Da l’oter mang è er sa musso igl davos taimp, tgi alla populaziun n’ègl betg tuttegna tge tgi capetta. Chegl ò musso la votaziun digl november passo per la midada digl plan directiv agl cumegn da Riom-Parsonz u da curt la votaziun per la colliaziun digls territoris da scki cun Arosa a Vaz. Ins vot deir en pled an tgapetel tar tals projects ed ins vot nigns dictats.

Infurmaziun inscenada
professiunalmaintg
Siva igl NA da Riom-Parsonz è sto en mument ensatge resignaziun tar igls responsabels turistics. Chegl geida pero a nign navot. Ed ossa ins è ia puspe an l’offensiva. Per els è cler: angal daples letgs tgods son purtar en augmaint dallas pernottaziuns e dallas antradas novas sen las pistas ed alla finala en migliuramaint dalla situaziun economica per l’antiera regiun.
L’occurrenza da venderde passo è stada quasi ensatge scu ena partenza an chella direcziun.
Luzi Thomann scu president da Savognin Turissem ansemen cun l’uniun da commers e mastirants Surses ed igls collaboratours da Savognin Turissem sot l’egida da lour schef, Vendelin Coray èn ias professiunalmaintg vedlonder da preschentar la situaziun e da mussar las pussebladads tgi la regiun ò.
Cun Röbi Koller ins ò anvido en moderatour ancunaschaint tgi ò gio funcziuno scu magnet per la seira d’infurmaziun. Tiers chegl ins veva anvido treis referents. E chegl tots externs, tignond chint tgi igl profet ainten l’agna patria… Chels treis referents eran: Riet Theus, cunsiglieder turistic da Valbella tgi ò delucido la situaziun dallas pendicularas. Scu sagond ò referia Gian Fanzun digl biro d’inschignier Fanzun AG Coira. El ò declaro tge tgi en resort seia e tge premissas e tge cundiziuns tgi dovra per en resort tgi funcziunga.
Scu terz ò Reto Gurtner dalla Arena Alva Laax-Flem musso scu tgi igl turissem duess funcziunar. E chegl agl sies exaimpel scu iniziant e manader dalla Arena Alvra.

«Digl avigner discorran chels tgi vottan far navot oz»
Las pendicularas seian quasi dapertot ed adegna l’antschatta da mintga svilup dad en li turistic d’anviern. Siva dettigl chels tgi seian pertutgias directamaintg ed an amprema lengia digl svilup scu igls giasts, igls hotels, la gastronomia, la scola da skis, affars da sport etc. Gl’oter alloura directamaintg siva, ed alla finala tot tgi profitescha.
En li turistic da skis vigna oz misiro tranter oter cun igls km pista tgi stattan a disposiziun. Per saveir concurrenzar naziunal ins stoptga aveir tranter 100 - 120 km. Internaziunal cun daple tgi 200 km. Savognin vegia 80 km. Per contanscher chella fegnameira seia da tigneir avert las opziuns digl Piz Mez e Surcarungas.
Savognin Pendicularas ed ansomma igl li turistic, vegia adegna puspe fatg surstar cun innovaziuns cun caracter da pionier. Uscheia igl amprem campadi turistic igl 1963, igls amprems indrezs da far neiv igl 1978, igl lai e parcadi a Barnagn igl 1986, ossa igl Cube etc. Las pendicularas vegian ossa simplamaintg en problem: perveia dad ena regressiun marcanta digls letgs tgods tgi èn sa redutgias per 2’500 dattigl mengia pacas pernottaziuns ed uscheia er antradas novas aint igl territori da skis. Cotras seian igls indrezs da transport sen la muntogna betg nizigias avonda. «A lunga vista n’è chegl betg surpurtabel per ena interpresa», ò managea Riet Theus.

Ena redimensiun
scu consequenza
Oz vigna pretendia digl giast siertad da neiv. Chegl vot deir tg’ins vegia pistas per saveir navantar cun 30 - 50 cm neiv per ca. 100 deis ad onn. Ena purscheida da pistas cun ca. 120 km e betg daple tgi 8 u 9 indrezs da transport.
Per saveir realisar chegl vess Savognin Pendicularas SA dad investar ca. 12 miu. per novs indrezs vers Cartas, stgaffeir ena colliaziun cun Radons da 7 miu., far en lai d’accumulaziun per saveir navantar er Radons cun costs da 3 miu. ed otra infrastructura dad 1 miu. Las amortisaziuns annualas fissan 1,1 miu. Per saveir finanztgier chellas investiziuns duvressigl antradas supplementaras da ca. 4 miu. e chellas ins contanscha cun en plus da 150’000 antradas novas. Chegl vot deir 1’500 letgs daple cun ena occupaziun da 100 deis ad onn.
«So chegl betg neir realiso, alloura dattigl per las pendicularas navot oter tgi da redimensiunar igl travagl dallas pendicularas. Detg cun oter pleds da sa concentrar sen l’axa Savognin-Martegnas e sarar Radons», teira Riet Theus cleras consequenzas.

En resort è ena vischnanca
Gian Fanzun ò igl amprem tschartgea dad analisar igls muteivs per igl NA digl resort a Radons antras igl cumegn da Riom-Parsonz. Chels èn gio nias numnos differentas gedas. Gian Fanzun ò musso en tant tgapientscha per igl NA e vei er tscherts sbagls tgi seian nias fatgs. Uscheia tg’ins vegia gio discurria da 1’700 letgs e nia cun maletgs ainten las medias (Castle»), avant tgi seia gio avant mang ensatge concret. Chella grondezza fetscha en tant tema ed en casti ainten ena regiun alpina fetscha er en tant scropels. Ins duess neir cun preschentaziuns concretas pir cura tg’ins vegia er ensatge concret. La tgossa duess adegna esser transparenta ed i vala dad integrar la populaziun d’antschatta davent.
En resort seia navot oter tgi ena vischnanca. An chel cass ena vischnanca spezifitgeida per far vacanzas. Vacanzas da skis. Chegl cundiziunescha tg’ins pudess eir cugls skis gists davent da tga e turnar cugls skis anfignen tga. Ainten chella vischnanca ins pò far ulteriouras sorts da sport, occupaziuns pigl taimp liber, bars, gastronomia e tot chegl tgi totga tiers. Gian Fanzun cumparagleva cun igl resort da Sawiris ad Andermatt cun 3’000 letgs ed en conturn da 400’000 m2. Ainten la nossa regiun è la surbiageida Soleval a Lai cun 1’500 letgs ensatge sumigliant, schi er an stil ferm urban.
Per saveir realisar dovrigl cundiziuns da rom adattadas tgi satisfon agls basigns politics, economics e socials.

Igl fagn ò da gustar
allas vatgas, betg agl pour!
Reto Gurtner ò alla fegn declaro l’istorgia da success dalla Arena Alva, las sias strategias ed animo da riscar ensatge. «Sch’ins è persvadia dad ena ideia, alloura ins stò persequitar ella an totta consequenza», è Reto Gurtner persvadia. Ins duess luvrar ansemen cun las forzas positivas e lascher las negativas d’en mang. En project stoptga pero absolutamaintg aveir tschertas premissas: el stoptga eneda aveir bungas dad esser profitabel, vot deir economicamaintg interessant. Pinavant stoptga el esser socialmaintg cumpatibel. E i vala er navot da leir disfamar las organisaziuns per igl schurmetg digl ambiaint. «En project tgi n’è betg cumpatibel cugl ambiaint ò absolutamaintg nignas vistas da saveir neir realiso». La realisaziun alloura dovra persungas disciplinadas, cun en pansar disciplino e cun en ager disciplino. Igl fagn vegia da gustar allas vatgas e betg agl pour, resumescha Reto Gurtner la sia filosofia turistica. Schi en project vegia chellas premissas, alloura seia nign problem da cattar en sponsor. Daners seigl d’anturn sainza fegn.
Alla fegn è er anc igl publicum nia integro ainten la discussiun.


Legenda:


Durant l’occurenza d’infurmaziun turistica on igls referents sot l’egida digl moderatour dad SF, Röbi Koller (sagond da dretg) las suandontas persungas: (da san.) Riet Theus, Gian Fanzun e Reto Gurtner.

En svilup è giavischia
Contribuziun Pagina da Surmeir




| Home |
<<<<Novitads>>>>

«Igl potenzial niro er nizigia»
Pagina da Surmeir
19.06.2008 - 08:47

pb. Igl rapport statal, igl chint digl cantun cun en vanzamaint da 103.9 miu., reducziun da taglia per vehichels ecologics ed igls supplemaints per unfants èn stos affars da peisa tgi ins ò tracto ainten la sessiun digl cunsegl grond l’emda passada. Nous repassagn chella cun deputo Hannes Parpan.

Hannes Parpan (50) è siva digl onn 2000 deputo agl cunsegl grond per igl circuit Alvaschagn. Privat magna el ena interpresa da biagier Lai. Igl turissem igl stat naturalmaintg er a cor. Igl president digl cunsegl grond, Leo Jeker ò tematiso aint igl sies pled d’antrada dalla sessiun da zarcladour la relaziun tranter turissem ed agricultura e managea tgi dess anc bler potenzial da collaboraziun. Chegl valess naturalmaintg er per igl Grischun central, an spezial cun igl Parc Ela. Hannes Parpan è dall’ideia, tgi detta ainten la nossa regiun gio ena buna collaboraziun. El painsa cò ved la vendita directa da blers travagls, ved las sinergeias cun plazzas d’anviern tar las pendicularas u utro per blers pours. «La tgira dalla cuntrada è naturalmaintg ena gronda contribuziun dall’agricultura per igl turissem. Potenzial dattigl naturalmaintg anc ed ia sung da buna speranza tgi chel vign er anc nizzigia ainten la nossa regiun», è Hannes Parpan persvadia.

A lunga vista
redutgier las taglias…
L’emda passada ò igl cunsegl grond er gia da pigliuer cunaschientscha digl chint statal. Chel mossa en surple antradas da 103.9 miu. tar amortisaziuns da 53.5 miu. Damais en stupent rendachint. Mengia bung ins manegia zont da vart digl socialdemocrats ed ins ò perfign pretendia, schi er sainza success, da revigneir sen igl pachet da spargn digl 2002 e forsa schizont curriger tschertas maseiras. Chegl n’è pero betg igl meini da Hannes Parpan. La discussiun seia stada principalmaintg perveia dad amortisaziuns extraordinarias. Ainten l’economia privata vignan chellas fatgas per optimar las taglias. Tigl cantun seia glez betg pussebel, lò ins viglia migliurar las reservas digl capital agen per taimps betg schi bungs. «Chegl è an rughel per en pêr onns, pero vessigl da cuzzar pi dei ins stuessigl tenor mies manager redutgier las taglias», è l’oppiniun digl deputo da Lai.
Digl reminent è er nia preschento igl program guvernativ ed igl plan da finanzas per igls proxims quatter onns da 2009 - 2012. Ins parta cò dad ena buna situaziun economica. Hannes Parpan interessescha an amprema lengia igl preventiv d’investiziuns. Cun satisfacziun vegia el piglia cunaschientscha tgi cun las investiziuns ins para da sa tigneir ve digl nivel actual.

Betg per spindrar igl mond
En ecco positiv tar igl cunsegl grond ò gia, tgi la regenza ò er preschento en program per quatter onns sur dalla construcziun da veias. Da discorrer ò do lò tgi igl sviamaint da Silvaplana s’antarda. Betg igl davos er perchegl tgi la veia da Gelgia duess davantar veia naziunala. Surses vigna franc er a profitar da chel fatg. «Ossa tgi las investiziuns grondas a Flem ed a Clostra èn a fegn resta daples daners er per otras regiuns. Chegl saro bung er per la nossa regiun», spera Hannes Parpan.
An direcziun ecologica ò igl cunsegl grond mess en accent cun surlivgier vehichels cun paca emissiun da CO2 dallas taglias. Ena maseira tgi niro betg a spindrar igl mond e forsa pitost per quietar la cunsienztga. Scu pass ainten la dretga direcziun taxescha igl impressari chella maseira. El vegia pero marveglias schi vigna ansomma fatg adiever da chel bonus. El da sia vart vot pitost dar peisa tar la compra da maschinas da construcziun da gravager pi pac igl ambiaint.

Ena veia da mez
Politica da famiglia è scretg grond sen la bandiera dalla pcd. Ossa ins ò decidia en augmaint da mintgamai 20.– fr. sur la varianta minimala dalla confederaziun. An vista tgi igl Grischun è alla coua da tot igls cantuns cun las naschientschas e tgi nous vagn problems demografics cun consequenzas p.ex. per las scolas vess igl supplemaint per unfants er pudia esser pi generous!
«Nous vagn ossa angal realiso, chegl tgi era betg gartagea ainten la sessiun da premaveira, perveia dad “allianzas pac sontgas”. Ia vei ossa chella varianta scu sanga veia da mez, tgi vign er sustigneida dall’economia, tgi finanztgescha gio chellas contribuziuns», dei Hannes Parpan. El è pero persvadia da betg saveir curriger igl domber da naschientschas e cotras er digls scolars cun contribuziuns per unfants. Lò dettigl navot oter, tgi da tschartger an media ed a lunga vista collaboraziuns regiunalas sur igls cunfegns digls cumegns.


Legenda:


Deputo Hannes Parpan, pcd, Lai è persvadia, tgi igl problem dallas naschientschas ins so betg schliier cun augmentar las contribuziuns per unfants.

«Igl potenzial niro er nizigia»
Contribuziun Pagina da Surmeir




| Home |
<<<<Novitads>>>>

«Nous savagn veiver cugl pausadi»
Pagina da Surmeir
19.06.2008 - 08:45

anr/G.N.S. Venderde passo ò igl restorant d’autostrada a Tusang davert las sias portas. Igl object ò custo 9.5 milliuns ed è nia realiso d’ena societad acziunara. Integrada aint igl bietg è er ena buteia cun products dalla regiun.

L’ideia da realisar en restorant d’autostrada ainten la Tumliastga datescha digl 1984. Or da muteivs politics ò igl pausadi fatg diversas gedas naufragi. Igl 2004 ò la Regio Viamala decidia tgi igl eventual pausadi duess neir realiso a Tusang. Igls 31 da mars 2005 è neida fundada la «Societad acziunara pausadi Tusang-Viamala». Igl avost 2008 è sto l’amprema badi-gleida e venderde passo è igl bietg nia surdo alla publicitad.

Plaz per 160 - 200 persungas
9.5 milliuns ò custo igl bietg tgi sa catta gnond da sotanse dalla vart dretga dalla autostrada A 13, noua tgi passan an media de per de 15’000 autos. Igl local è fitg cler ed ampernevel ed igl plafung è nia construia cun lenn indigen. Igl restorant ò nign «self - service» e porscha post a 160 persungas. Dalla vart da Tusang è ena terrassa cun 40 plazs ed en plaz da giuier per unfants. Cun la realisaziun digl pausadi ègl do 40 posts da lavour tgi èn per 80% occupos d’indigens.

4.1 milliuns stgamgiamaint
Gist dasperas igl restorant è ena buteia cun products dalla regiun noua tgi igls pours dalla regiun Viamala fon la sia vendita directa. Da Surmeir dattigl ainten buteia angal en product e chegl è igl itg da steilavla dalla Drogaria Surses a Savognin e Gran Alpin. Claudio Stgier furnescha igl pang e chegl er angal perchegl tgi el ò ena filiala a Razegn. Schiglio ò la societad acziunara strousch gia interess da tschartger la collaboraziun cun Surmeir. Igl proxim on da menaschi chintigl aint igl restorant cun en stgamgiamaint da 2.3 milliuns ed ainten la buteia/shop cun en stgamgiamaint dad 1.8 milliuns. Igl tancadi duess purtar en gudogn da 153’000.- fr.

Da Turitg pi pacs
Schi tge manegian igls ustiers da Surmeir digl nov restorant d’autostrada? Ena bunga adressa a Casti è adegna igl hotel Alvra. La hoteliera ed ustiera Ursi Schnöller-Uffer, ò managea tgi ella chinta surtot la dumang cun pi pcas giasts. S’accurschia tgi igls giasts dalla dumang seian pi rars ins vegia fitg cura tgi igl restorant d’autostrada «Heidiland» seia nia davert. Surtot igls giasts tgi nivan da Turitg mantgan ossa. Chels dalla Svizra orientala seian anc adegna fidevels. Ursi Schnöller-Uffer sa regorda tgi avant igl pausadi «Heidiland» nivan la dumang allas 07.00 blers giasts a bever café e magler en cornet.

Pitost optimist
Stefan Capeder, igl administratour dalla Societad da consum Alvra, spera tgi igl tancadi a Casti s’accorscha betg mengia bler digl tancadi digl pausadi a Tusang. El manegia tgi pi tgunsch seia chel ena concurrenza pigl restorant d’autostrada «Heidiland». El seia optimist e chinta angal cun ena leva sminuziun digl stgamgiamaint. En hotel tgi lavoura fitg bagn cun gruppas è igl hotel Piz Mitgel a Savognin. Igl hotelier Sepp Waldegg ò manega tgi igl nov pausadi seia nigna concurrenza. Gruppas sa ferman pitost a Casti u schi geian sur igl Gelgia seia Son Murezza la sia destinaziun. Peter E. Jost digl restorant Lai da Marmorera crei tgi all’antschatta ins vigna a s’accorscher tgi igls giasts sa ferman a Tusang. I seia pero da vurdar scu tgi la situaziun sa preschainta an treis onns. Igl restorant Guidon a Beiva è surtot en li noua tgi igls camiunists sa cattan bagn. Igl ustier Fritz Guidon manegia tgi chels tgi partan la dumang allas 07.00 da Coira e conturn sa ferman pi tgunsch betg siva da 20 minutas gio a Tusang. El an mintga cass saptga veiver cugl nov pausadi.


Legenda:

Sen igl parcadi digl nov restorant d’autostrada a Tusang è post per 110 autos, 18 camiuns e 10 autocars. Gist dasper igl bietg dattigl er en tancadi.

«Nous savagn veiver cugl pausadi»
Contribuziun Pagina da Surmeir




| Home |
<<<<Novitads>>>>

Premiera per la pula grischuna
Pagina da Surmeir
19.06.2008 - 08:43

G.N.S. Igl de dalla biodiversitad an Val Alvra ò catto en bung resung. Malgro las schletas cundiziuns on igls experts catto betg manc da 1’500 diversas sorts animals e plantas ainfra 24 ouras. Tranter oter er ena pula tg’ins veva anfignen ossa mai vasia aint igl Grischun.

Otg onns siva digl de dalla biodiversitad sen l’Alp Flex, noua tg’ins veva catto 2’092 da tottas sorts speztgas, èn igls perscrutaders sa reunias la davosa fegn d’emda a Barvogn. An collaboraziun cugl Parc Ela, cun Barvogn Turissem, cugl Museum dalla nateira grischun e cun l’illustrada tudestga GEO, on igls experts piglia la nateira sot la marella. Tar chel de gevigl pero er da mussar la biodiversitad aint igl Parc Ela e da far chel pi ancunaschaint. Dieter Müller, igl manader da project digl Parc Ela, ò alloura er fatg ena bilantscha positiva digls dus deis dalla multifariadad dallas speztgas dad animals e da plantas. Betg manc da 50 experts e perscrutaders on durant 24 ouras tschartgea da cumprovar tantas speztgas scu pussebel ainten igl conturn da Barvogn e da Preda. Dieter Müller, ò er detg tgi an Europa seian betg tants perscrutaders spezialisos sen la biodiversitad dallas Alps. Cugl de da GEO aint igl Parc Ela ins vegia li dar a chels la pussebladad da sa reuneir.

Pi grond territori tgi sen Flex
Igl directour digl Museum dalla nateira grischun Jürg Paul Müller, ò detg tgi igl pi grond plascheir vegia el gia tgi la gronda part digls perscrutaders eran persungas giovnas. Savens seigl uscheia tgi perscrutaders lavouran betg an gruppas e la davosa fegn d’emda vegian els gia l’occasiun da vurdar l’egn loter sur igls givis. Uscheia amprendan els er a canoscher differents aspects dalla biodiversitad. Igl de dalla biodiversitad an Val Alvra sa lascha betg cumparagler digltottafatg cun la sumigliainta occurrenza sen Flex digl onn 2000. La davosa fegn d’emda seia l’ora betg gist stada schi ampernevla per sa fatschantar pi intensiv cun la nateira, ò detg Jürg Paul Müller. Tar igl amprem de da GEO sen l’Alp Flex seian las relaziuns dall’ora stadas bler miglras. Flex seia situo tot oter tgi igl conturn da Barvogn ed igl spazi noua tgi igls perscrutaders on fatg las sias retschertgas an Surgôt era pi concentro. Ultra da chegl èn stos la davosa fegn d’emda oters experts sen la tschertga da novas surpresas e digls 50 participants èn ena terza gio stos dalla parteida igl 2000 sen l’Alp Flex. Vurdo sur igl antier de da GEO a Barvogn ins dastga pero deir tgi la multifariadad dad animals e plantas seia cumparabla cun chella da Flex, ò testifitgia Jürg Paul Müller.

1’500 speztgas
L’ora ò fatg tot oter tgi simpel agls perscrutaders, pertge cun esser bletsch e freid èn igls animalets pi pitschens e pi gronds sa retratgs pi gugent ainten las rosnas tgi da sa preschentar agls experts. Tuttegna on igls perscrutaders betg pers igl curasch ed alla fegn ò chegl valia la pagna cun cattar igls experts betg manc da 1’500 speztgas. La cefra definitiva dallas sorts animals e plantas sa lascha defineir pir siva dall’examinaziun exacta digl de da GEO.

Igl amprem mussamaint
Bleras dallas speztgas on igls experts chinto da vaseir ainten la regiun digl Pass digl Alvra. Pero cun eir pi profond on els er vasia sorts d’animals e plantas tgi chintavan betg da cattar ainten chella regiun. Aglmanc tar ena pula è chegl sto igl cass cun betg anc aveir vasia chella sort aint igl Grischun. Igl mument èn igls experts vedlonder d’examinar la sort pula ed ulteriouras infurmaziuns dattigl an bung en meis. Jürg Paul Müller, igl directour digl Museum dalla nateira grischun, ò detg tgi anfignen igl davos fanadour vess d’esser pussebel da canoscher igl domber exact dallas speztgas digl de dalla biodiversitad aint igl Parc Ela. L’illustrada GEO rapporta ainten l’ediziun da settember sur digl de agl qual èn sa participadas passa 400 persungas.


Legenda:


L’excursiun aint igl mond dallas glimaias ò catto en fitg bung resung tar igls visitaders.

Premiera per la pula grischuna
Contribuziun Pagina da Surmeir




| Home |
<<<<Novitads>>>>

«Sainza scolaziun marscha navot»
Pagina da Surmeir
19.06.2008 - 08:41

pb. Anfignen igl davos avost 2008 è Leo Jeker scu president digl cunsegl grond igl pi ot Grischun. An chella funcziun ò el durant igl davos onn er fatg viseta a diversas scolas. Marde passo è el sto tar la 1. e 3. secundara dalla scola circuitala Surses a Savognin/Barnagn.

Tranter igls oters ca. 10 lis tgi Leo Jeker ò visito durant igl sies onn presidial seigl sto per el ena obligaziun da neir er an Surses. »I dat per me ples muteivs dad ansomma far viseta allas scolas», ò Leo Jeker detg agls scolars. «Sainza scolaziun marscha nagliour ensatge. Ed ia less ma far ferm per ena buna scolaziun, gist ainten las regiuns muntagnardas. Scu sagond less la politica er rancanoscher igl angaschamaint dalla magistraglia tgi ella fò cun gronda responsabladad a bagn dalla nossa giuventetna. Scu turisticher am ègl er impurtant da mussar agls giuvenils da tge tgi nous vivagn ansomma ainten las regiuns muntagnardas» ò Leo Jeker cuntinuo.

Dumondas agl magistrat
La viseta digl president digl cunsegl grond è stada durant ena lecziun da scola. Igls 30 scolars dallas dus classas on gia igl amprem occasiun da far dumondas directas. Seia chegl tar la politica, tar igl turissem u tar la regiun an spezial.
Flavio Guetg ò p.ex. lia saveir tge tgi el painsa dalla moda e maniera scu la pps svizra ò tracto la cunsigliera federala, Eveline Widmer-Schlumpf? Per Leo Jeker è cler: nign respect, schlet nivel, uscheia vogl betg anavant! Ins vegia gia nignas letgas, tgi da sa separar e far anavant politica reala e betg poltica da persungas. Diego Thomann ò dumando scu tgi el seia nia tar la politica e Mario Steier ò interesso, schi el veva gio scu scolar interess per la politica? Igl amprem scu scolar veva el pitost interess pigl sport. Siva seia nia scu amprendist mercantil daso tar el igl interess per la politica antras igl sies patrung, Tobias Kuoni, tgi è davanto pi tard cunsiglier guvernativ. «Ia va antschet a m’interessar sen camp politic per la scolaziun, pi tard er per igl turissem. Scu amprendist vaia inoltro ena moziun agl parlamaint da giuventetna tgi dava lez mument. La mia moziun leva pretender tgi igl cantun promovess igl turissem. Chegl era igls onns 60», ò Leo Jeker raspundia.

Progress u erosiun
Puspe Flavio Guetg ò gia interess scu tgi duess eir anavant cugl turissem an Surses? Ena buna tgossa seia tgi Surses ed Alvra geian ossa communabel anavant scu organisaziun turistica. I vala ossa da focusar igls products e dad eir ena veia da marketing communabla. Pinavant stoptga la regiun decider sur digl plan directiv. Ins vegia ena nateira intacta ed en stupent territori da skis scu capital. La regiun vegia er bunas forzas da lavour e seia fitg en bung hospitant. Ossa valigl pero dad augmentar puspe las pernottaziuns cun letgs tgods e da risguardar tgi igl clima sa svilupescha an disfavour digls center da skis dad oz ed ins stoptga eir ad ot. Radons vegia chellas premissas tgi dovra. I vala da renovar igl territori da skis ed er sierar igl Piz Mez per a media e lunga vista. Igl president digl cunsegl grond ò an chel senn er raspundia a Jolanda Jacomella, tgi fò chitos perveia digl domber digls scolars tgi vo anavos. Schi ins fetscha betg ensatge per dar novs impuls all’economia dettigl ena erosiun generala dall’economia cun la consequenza tgi la val sa sveida anavant.
Alternativas tar Radons seia betg la dumonda, i geia er betg an amprema lengia per las pendicularas. Chellas vegian da s’adattar allas decisiuns politicas dalla regiun. I stuess pero eir anavant, pertge dantant sa maglia se igl capital cun capcitads da transport betg nizigeidas. Ed ord vista economica dettigl navot oter tgi da sarar Radons.

Igl pansar è mido
Simona Demarmels ò dumando a Leo Jeker, schi el s’accorscha tgi la gliout viglia ansomma eir anavant? «La gliout da Surses ò adegna gia visimaint per igl progress. Savognin ò gia aint igl cantun l’amprema lengia da latg giu da l’alp, l’amprema migliuraziun, do la lubientscha per igl amprem indrez da far neiv», ò declaro igl president digl cunsegl grond. Ad el vegia paria venderde passo, tgi la tenuta per la midada seia midada. I vala pero da dar gas.
Seraina Dosch ò lia saveir schi detta ansomma posts d’amprendissadi aint igl turissem? Ea, tals dettigl. Seia chegl tar l’uniun turistica, tar igls hotels e la gastronomia e naturalmaintg er tigl commers.
Er igls scolasts on dastgea far dumondas. Jörg Bühler ò lia saveir schi la politica stetta er davos la scola ad el para tgi detta aint igl cunsegl grond nigna lobby per la scola? La scola veva pi bod betg simpel. Oz seigl mido per gronda part an bagn.
Peter Hutter ò dumando, pertge tgi Savognin Pendicularas vegia betg l’administraziun ainten la val? Impurtant seia betg noua tgi chella seia, mabagn tgi ella funcziunescha, ò Leo Jeker raspundia. Ins vegia an planisaziun en center da prestaziun alla staziun dalla soptgera ansemen cun las organisaziuns turisticas e la scola da skis. Chegl costa pero ples milliuns, prioritad vegia ossa clermaintg en augmaint digls letgs tgods.


Legenda:


Igl president digl cunsegl grond, Leo Jeker (davant da mez) ò fatg viseta alla scola circuitala Surses. cun lour scolasts: (da san.) Bartolome Tscharner, Jörg Bühler, Othmar Spinas e Peter Hutter e davos las scolaras ed igls scolars dalla 1. e 3. secundara.

«Sainza scolaziun marscha navot»
Contribuziun Pagina da Surmeir




| Home |
<<<<Novitads>>>>

La votaziun è igl november
Pagina da Surmeir
12.06.2008 - 08:16

pb. Ainten la seduta digl cunsegl dalla tera digl circuit Surses igls 5 da zarcladour 2008 è la nova constituziun stada la tractanda da peisa. Igls 30 da november 2008 niro ella an votaziun tar igl pievel.

Igls muteivs per far ena revisiun totala dalla constituziun circuitala è d’ena vart la nova constituziun cantunala tgi basigna ena adattaziun. Igl circuit Surses ò tiers chegl surpiglia pensums spezials digls cumegns, tgi oters circuits on betg, ed er chels basigns on da neir risguardos.
Per la revisiun dalla constituziun è neida installada ena cumischung tgi sa cumpona dalla giunta (suprastanza circuitala) cun Baltermia Peterelli scu president ed igls commembers Guido Luzio, Bruno Salis, Silvia Stgier, Plasch A. Uffer e scu represchentants digls cumegns igls mastrals: da Salouf Stefan Demarmels, da Cunter Filip Dosch e da Savognin Patric Vincenz.

Igl cunsegl dalla tera
ò do la benedicziun
Tranter igl avost ed igl otgover 2007 ò la cumischung survagnia en amprem sboz dalla constituziun ed an dus sedutas ins ò tracto igls sboz ed igls surluvro. Gist siva chellas dus sedutas è la constituziun stada per ena examinaziun preliminaria tar igl cantun.
Igls schaner 2008 è igl sboz nia preschento agl cunsegl dalla tera, allas parteidas politicas, a diversas cumischungs ed oters interessos. Igl favrer è la nova constituziun alloura eida aint igl proceder da consultaziun. Ple u manc tot igls cumegns e tot las parteidas politicas scu er otras organisaziuns ed instituziuns pertutgeidas on nizigia l’occasiun ed on piglia posiziun cun propostas per midadas, agiuntas u correcturas.
Siva tgi igl proceder da consultaziun è sto spiria ò la cumischung piglia invista dallas diversas posiziuns, valuto ellas e fatg las adattaziuns tenor bagn manager. Chegl è succedia igl mars da chest onn ed igl avregl è igl sboz sto tar igl cantun per ena sagonda examinaziun.
Ainten la davosa seduta digl cunsegl dalla tera è igl sboz nia approvo digls delegos. Ed ossa mantga angal anc igl consentimaint digl suveran. La votaziun digl pievel è er gio fixada, numnadamaintg per igls 30 da november 2008.

Igl proceder da consultaziun
Las propostas per midadas tgi èn antradas durant igl taimp da consultaziun dallas diversas instituziuns interessadas sa sumiglivan per part u aglmanc pertutgivan las mademas tematicas. Chegl eran las suandontas tgossas. Diversas propostas levan p.ex. restranscher igl taimp d’uffezi per tot igls funcziunaris digl circuit sen 12 onns. La cumischung è pero stada dall’ideia da betg limitar igl taimp d’uffezi.
Part allas sedutas digl cunsegl dalla tera fon er igls deputos. Cò gevan igls meinis en po dapart, schi chels duessan aveir vousch u betg. Alla finala ins è sa decidia ainten la cumischung dad an mintga cass dar er ad els igl dretg da vouschs an vista a lour impurtanza scu represchentants anvers igl cantun ed er per mutivar els da neir allas sedutas.
Igl cumegn da Marmorera ò p.ex. fatg la proposta da redutgier las cumpetenzas finanzialas mintgamai per ena terza. Tenor sboz èn chellas fixadas per igl cunsegl dalla tera tar 300’000.– fr. per expensas unicas e tar 100’000.– fr. per expensas tgi sa repetan. Agl president circuital stattan an cumpetenza expensas unicas dad 8’000.– fr. ed expensas regularas da 2’000.– fr. ad onn. La cumischung ò betg catto per basigns da redutgier las cumpetenzas finanzialas.

Mastral ainten la giunta?
Siva dalla votaziun an connex cun la fusiun digls cumegns da Surses on igls mastrals via per en basigns da sa cattar regularmaintg per discorrer igls problems actuals, coordinar la collaboraziun ed er decider direcziuns strategicas. Chest basigns è nia instituziunaliso cun la «Allianza digls cumegns da Surses» (ena tala allianza dattigl gio siva digl 1999). Els sa cattan regularmaintg eneda agl meis. Lour intenziun è tranter oter er da dar daple muntada agls cumegns. Uscheia vessan er divers cumegns lia fixar ainten la constituziun circuitala tgi aglmanc en mastral faschess part alla giunta. La cumischung n’ò pero betg catto chegl per basigns, essend tgi stat agl cunsegl dalla tera scu gremi electoral da tot taimp liber dad eliger egn u ples mastrals ainten la giunta.
Er las parteidas on fatg propostas, uscheia la pld Surses da p.ex. dismetter en toc nostalgeia, numnadamaintg igl ghebel circuital. Chegl siva tgi na dat betg ple igl cumegn grond ed igl ghebel ò oz strousch ple muntada. La parteida socialdemocrata Alvra-Surses vess lia ena elecziun antras igl pievel per l’antiera giunta, betg angal digl president, igl vice ed igls deputos. La cumischung ò betg sustignia chella proposta.

Ena reducziun digls delegos
Ainten la davosa seduta digl cunsegl dalla tera èn igls delegos repassos igls singuls artetgels dalla nova constituziun. Magari ins è sto dei ve da tgossas tgi paran marginalas. Uscheia p.ex. la formulaziun igl circuit «magna» igl spital u la scola circuitala. An tudestg ègl la madema problematica cun «führt». Chest pled plascheva betg a tots ed i seia er betg uscheia, tgi igl circuit «magna» sez igl spital an sen operativ, mabagn an senn strategic. Pero per mancanza dad ena miglra formulaziun ins è rasto tar chella, igls giurists consultos on tots confirmo, tgi ord vista da dretg seia chesta formulaziun an rughel e betg problematica.
Ena dumonda tgi ò er fatschanto igl cunsegl dalla tera è chella digl domber digls delegos aint igl parlamaint circuital. Tenor proposta dalla cumischung ins less redutgier chel dad ossa 35 giu sen da nov 21. Anfignen ossa veva mintga cumegn aglmanc dus. Chegl eran tot igls cumegns oter tgi Tinizong-Rona e Cunter tgi vevan treis e Savognin veva nov. Chegl sen fundamaint digl domber digls abitants. Chegl davan 28 delegos digls cumegns, igls dus deputos ed igls tschintg commembers dalla giunta tgi dattan 35. Da nov ò mintga cumegn en deputo e cumegns cun daple tgi 250 abitants on en per mintga 250 abitants u parts da chel domber en ulteriour delego. Damais dessigl per mintgign digls 9 cumegns en delego plus egn per Riom-Parsonz, egn per Tinizong-Rona e treis per Savognin. Chegl dattan 14 delegos digls cumegns, plus igls tschintg commembers dalla giunta ed igls dus deputos. Chegl fissan damais an tot 21 delegos u ena reducziun 40%.
Ena proposta digl mastral da Tinizong-Rona, Gian Jegher vess lia eir anc pi gliunsch e redutgier igls delegos digls cumegns sen mintgamai igl mastral, pero scu tar la proposta soura dar agl mastral chellas vouschs tgi igl cumegn ò dabung tenor domber dad abitants. Chegl fiss stada ena reducziun digl cunsegl dalla tera sen 16 commembers. Igl argumaint: igls delegos digls cumegns sa neutraliseschan per part sasez ed i seia er adegna igls madems tgi peglian igl pled. La proposta ò pero catto nign sustign.
Igls oters artetgels on alloura do pi paca discussiun.
Alla fegn dalla radunanza on igls delegos anc approvo la cunvagnientscha concernent la fusiun digl uffezi civil Alvra ansemen cun Tavo. Igls circuits Alvaschagn, Barvogn e Belfort ò gio decidia. Ossa mantga angal la decisiun da Tavo, chegl tgi saro er angal ena tgossa formala.


Legenda:


Ena nova constituziun per igl circuit Surses è passada igl cunsegl dalla tera. Igls 30 da november 2008 vign ella davant igl pievel.

La votaziun è igl november
Contribuziun Pagina da Surmeir




| Home |
<<<<Novitads>>>>

50 pros èn annunztgias
Pagina da Surmeir
12.06.2008 - 08:15

pb. Chegl ègl anc mai do. An mintga cass tar nous betg: en campiunadi per igl pi bel pro. Per chell’ideia tgi igls responsabels digl Parc Ela on mess a strada ansemen cun l’Uniun purila Alvra dattigl gio 50 annunztgas. Cunter la fegn digl meis e l’antschatta da l’oter vo la giuria a far viseta agls pros.

Mintga pour veva la pussebladad dad annunztgier dus pros per categoria. E las dus categorias èn «extensiv» e «pac intensiv». Annunztgias èn 24 pros ainten la categoria «extensiv» e 26 tar «pac intensiv». «La gronda part digls pros annunztgias è surmang, angal pacs giu la val», dei Regula Ott tgi represchainta igl Parc Ela aint igl comite d’organisaziun. «Uscheia vainsa anc en gnoul taimp anfignen tar la viseta antras la giuria».
Igls 50 pros annunztgias vignan da 12 cumegns differents. Igls pi blers vignan digls cumegns Riom-Parsonz (11) e Salouf (9). Betg represchentos tranter las annunztgas èn igls cumegns digls Mulegns, Tinizong-Rona, Casti, Alvaschagn, Surava, Brinzauls, Farrera, e Tagn. Igl perimeter era fixo cun igls cumegns digl Parc Ela.

Collaboraziun pours e Parc Ela
L’antiera premiaziun duess alla finala betg angal esser ena tgossa da sensaziun. Igls organisatours dall’Uniun purila Alvra e digl Parc Ela on diversas fegnameiras. Egna è da far attent la publicitad a prestaziuns spezialas dalla nossa agricultura per igl mantignamaint dad ena cuntrada culturala. En intent turistic è er da mussar agls noss giasts la belezza e la gronda diversitad digls noss pros.
En ulteriour muteiv è dad animar igls pours sezs e da lascher davantar els consciaints da mantigneir chella diversitads dalla prada e dad ager correspondentamaintg an lour lavour da mintga de segl fons.
Naturalmaintg duess er igl Parc Ela survagneir cotras ena ulterioura plattafurma per saveir sa posiziunar scu attracziun turistica cun ena retga cuntrada naturala.
E betg igl davos duess igl campiunadi digls pros er sarveir scu fundamaint per ulteriouras occurrenzas partenarias e purscheidas da tot gener an collabraziun tranter agricultura e Parc Ela. Da tottas dus varts ins vei en grond potenzial da collaboraziun e sinergeias tranter igls dus partenaris. Ed er da vart dalla politica vign racumando dad intensivar tant scu pussebel igl contact tranter pours e turissem. Bleras pussebladads da collaboraziun èn anfignen ossa stadas critgas.

Lavour seriousa dalla giuria
An vista alla muntada digl campiunadi digls pros vottan igls organisatours er far lavour seriousa cun la premiaziun digls pros. Chella sa cumpona da quatter persungas: Ueli Heinrich Filisour, pour; Madlaina Felix, amprendista da poura a Stierva; Linard Sonder, Salouf, student; Batist Spinatsch, Savognin, cunsiglieder puril e Regula Ott, Casti, Parc Ela.
Igl taimp dalla fluriziun sen la madema otezza è ple u manc dapertot igl madem taimp. Uscheia sa concentrescha la lavour dalla giuria sen en pêr deis. Tenor experientschas tg’ins ò fatg an oters lis ins vign da giuditgier 8 - 10 pros an de. Chegl vot deir tg’ins dovra tranter 5 e seis deis. Previa è er en de scolaziun per igls commembers dalla giuria. E chegl an chella direcziun, tg’ins fixescha igls criteris per la valutaziun digls pros e mademamaintg en sistem, uscheia tgi la premiaziun so er neir taxada scu gista ed objectiva.
(La Pagina niro ad accumpagner en de la giuria ed a rapportar sur dalla sia lavour.)

Premiaziun igl settember
Digl reminent vignan tot igls pros annunztgias tg’ins vei da veias e sendas anor signias cun ena tavla d’infurmaziun.
Avant tgi vign do ancunaschaint igls resultats dalla premiaziun dattigl anc ena festa digls pros, numnadamaintg la dumengia digls 13 da fanadour 2008 a Lantsch. Chegl è en project communabel tranter igl campiunadi digls pros ed igl concept ecologic Lantsch-Brinzauls. La fegnameira da chesta festa è far per giasts ed indigens ena guidada tras igl pros. E lò declarar d’ena vart la diversitad dallas flours ed ervas e la valeta scu pavel e da l’otra vart infurmar sur digl project ecologic ed ansomma sur dallas prestaziuns ecologicas dalla agricultura. Chel de on igls preschaints er la pussebladad da far en’atgna giudicaziun sur digls pros tenor ena metoda pi simpla. Organisada vign la festa digls pros ansemen cun la societad da tratga da biestga da Lantsch an contact er cun igls pours da Brinzauls.
La premiaziun digl campiunadi digls pros è alloura igls 20 da settember an connex cun la scargeda d’alp a Parsonz.



Legenda:


Igls responsabels principals per l’organisaziun digl campiunadi digls pros: Regula Ott per igl Parc Ela ed Andreas Stgier dall’Uniun purila Alvra.

50 pros èn annunztgias
Contribuziun Pagina da Surmeir




| Home |
<<<<Novitads>>>>

En plafung en po spezial
Pagina da Surmeir
12.06.2008 - 08:14

pb. Dumang igls 13 da zarcladour è s. Antona da Padua. Chel vign venero spezialmaintga Lantsch, pero alloura er alla curt da Parsonz, a Salaschigns. Lò è el gio nia festivo la dumengia passada.

I dat ena bela flour alva, la gelgia da s. Antona. Chella crescha, tgunsch betg casualmaintg, segls pros anturn la baselgia da Salaschigns ed anc sotgiu. E prubablamaintg er betg casual flurescha ella gist ossa chel taimp tgi gl’è la festa da s. Antona. Er dumengia passada giond da Salouf vers Salaschigns on chestas belezza flours accumpagnea dasperas veia.
Ins scheva pi bod, tgi las gelgias da s. Antona vegian ena odour speziala tgi fetscha mal agl tgea. Ed ins duess betg metter ellas ainten en salv.

Ainten la baselgia restaurada
Avant pacs onns ed an diversas etappas è la baselgia da Salaschigns neida restaurada externamaintg ed internamaintg e sa preschainta ossa scu ena pedra ainten la cuntrada cun la vista magnifica vers Surses.
La baselgia da Salaschigns vign menziunada per l’amprema geda igl 1477, pero betg agl madem li. Chella dad oz vo anavos segl onn 1595. Ensatge tgi croda an îgl agl intern dalla baselgia è igl plafung da cassettas. Chel è er sto la davosa part dalla restauraziun. Schi sa tracta dad en plafung an stil roman correspondent agl stil dalla baselgia da lez mument è betg cler. I pudess er esser, tgi la nav era ena stanza fitg simpla cun en plafung da lenn.
Anc avant la restauraziun era igl plafung da lenn surtratg cun egna u ples calours. Ins vaseva ena calour greischa. Essend tgi egna dallas cassettas da lenn era neida scuverta dalla calour ed i sa mussava ena inscripziun ed en motiv decorativ, ins ò gia interess da scurveir tot las tavlas.

Pittura da schablona
Ossa sa mossa igl plafung restauro scu avant tschentaners. Sen chella suletta tavla era pero ena inscripziun ed er ena annala. Ins ò pero betg savia identifitgier exact, schi seia igl 1660 u 1668.
Las maseiras dalla nav dalla baselgia èn 9 m sen 7.20 m. Chella maseira varo er igl plafung. Cò èn plazzadas otg retschas tavlas alla largia ed otg retschas alla lunga. La singula tavla an furma da rectanghel è debel 80 cm largia debel 1 m lunga. Mintgigna dallas tavlas ò ena decoraziun an furma da steila. I sa tracta pero betg dad intarsias, mabagn dad ena pictura cun schablona. Fatg ègl uscheia, tgi vurdond vers igl chor da dretg a sanester on las tavlas ainten la sagonda retscha, ainten la quarta e tschintgavla ed ainten la setavla tottas igl madem motiv. Igl motiv dalla gelgia cun anc oters elemaints scu tgi cattagn er savens ved crouschs da fossa pi viglias. Tar tot las otras retschas on las tavlas mintgigna en oter motiv da steila. Tar tschertas sa repeta chel, pero sainza consequenza e tar las ples ansomma betg.

Cumprar tavlas
Per gidar finanztgier la restauraziun ed an spezial chella digl plafung ins ò fatg ena acziun speziala e vandia simbolicamaintg mintgamai ena tavla per en prietsch da 500.– fr. Ena buna part è gio vandeida ed igls donatours èn perpetnisos ve digl meir oradem da vart dretga ainten baselgia. Singulas tavlas fissan pero anc vanalas.
En’otra pussebladad per sustigneir la finanzaziun èn er las belas cartas dalla baselgia da Salaschigns an en format spezial tgi vignan vandeidas per 7.– fr. agl toc. Digl reminent è er da tot taimp pussebel da far ena viseta alla baselgia. La clav ins survign digls mers da Salaschigns, cura tgi els èn lò. Schiglio dalla calostra da Parsonz, Jolanda Bellini u dalla presidenta digl cumegn-baselgia, Gaby Thomann a Parsonz.
Legenda:


Ena part digl plafung da cassettas ainten la baselgia da Salaschigns. I vasagn las retschas noua tgi igl motiv sa repeta ed alloura er chellas tgi igl motiv sa meida cuntinuadamaintg.

En plafung en po spezial
Contribuziun Pagina da Surmeir




| Home |
<<<<Novitads>>>>

Liongias per Ronaldo e Platini
Pagina da Surmeir
12.06.2008 - 08:13

anr/G.N.S. Er an Surmeir è l’Euro 08 naturalmaintg igl tema nr. 1. Malgro la tarrada dalla Svizra cunter la Tschechia è l’atmosfera fitg bunga. I dat er Surmirans tgi èn involvos an ena furma u l’otra cugl grond evenimaint. Bunas ideias on pero er gia igls ustiers da nossa regiun.

Sen chel mument on blers spitgia, detg oter sen l’antschatta digl campiunadi europeic da ballape, l’Euro 08. Ossa totgan igls amprems gis gio agl passo e per blers digls fans ò igl campiunadi scumanzo bagn e per oters betg. Igl principal è pero tgi tots gioldan igls gis attractivs e tgi igls fans sa mossan dalla sia vart positiva. Anfignen ossa è chegl sto igl cass ed igls fans ainten igls stadions ed er ordvart igls stadions on contribuia bler tgi l’atmosfera è stada grondiousa. Tant an Svizra scu er an Austria èn tots ainten la fevra dall’Euro e chegl vala er per igls Surmirans. Dapertot ins vei autos cun bandieras dalla Svizra, pero er da chellas dalla Germania, dalla Frantscha e dall’Italgia. Er tgesas èn ornadas cun bandieras portughesas u dalla Croazia e dattan la dretga taimpra alla pi gronda festa da sport tgi ò li actualmaintg sen chest mond. I dat pero er fans da ballape dalla nossa regiun tgi on gia igl cletg da neir an ena u l’otra moda tar en bigliet. Egn da chels è per exaimpel Nicolas Margreth da Tinizong.

Losch digl bigliet
Nicolas Margreth ò sez giuia cun igls juniors digl CB Surses ed oz è el egn digls trenaders digls juniors D digl CB Surses. El ò survagnia igl bigliet pigl gi Svizra-Tertgeia da sia onda Yvonne Margreth. El vegia schon gia plascheier cura tgi l’onda vegia regalo igl bigliet. Accumpagnea agl gi è igl fan dall’Engeltera nia da sies bab Markus Margreth. Naturalmaintg tgi er l’onda è stada dalla parteida a Basilea. El seia losch da chel bigliet e sen la dumonda quant tgi chel vegia custo ò Nicolas Margreth detg 130. - fr.

4’500 liongias an de
Nign taimp per eir a vurdar en gi on Adelia e Pietro Peduzzi. Igl mazler e la sia donna èn ferms occupos cun far liongias. Passa 4’500 liongias da tottas sorts vignan fatgas an en de ainten la mazlareia. Pietro Peduzzi dovra nign recept per far las liongias barsadas u las cervelats. El fò chegl scu da bever ava cun aveir fatg ainten la sia veta mellas e mellas liongias. Igl muteiv tgi vign fatg liongias mintga de è tgi la mazlareia da Savognin furnescha de per de e chegl durant treis emdas 4’500 liongias per la tenda digls «VIP’S» a Turitg. Ena part da chella tenda sa noda sen igl Lai da Turitg e l’otra part è sen la tera. Angal persungas da nom e pom dastgan antrar ainten la tenda u schiglio angal persungas anvidadas. Avant l’Euro 08 è neida fatga ena degustaziun orva dallas liongias e chellas da Pietro Peduzzi on survagnia las miglras notas. Per l’antschatta digl campiunadi on igls prominents ainten la tenda laschea gustar la polpa ed igl schambung dalla setgentera Nataura a Tinizong. Da furneir onigl las liongias de per de allas 10.30 a Turitg dasper igl «Bellvue» noua tgi igl «Grande Casino» da Lucerna è responsabel pigl partiservice. Forsa tgi er Cristiano Ronaldo u magari Michel Platini, igl parsoura dall’Uefa l’organisatoura digl campiunadi europeic, laschan gustar las liongias exquisitas e renunztgan agl salmung?

Da mintga naziun en «snack»
En grond fan da ballape e digl team dalla Germania è Florian Unterkalmsteiner digl restorant Tgesa Ela a Savognin. El è sto agl gi d’avertura Svizra-Tschecheia a Basilea cun esser anvido dad en giast da Savognin. Gio scu durant igl campiunadi mundial da ballape an Germania on igls fans occasiun da vurdar aint igl Ela a Savognin tots igls gis sen ena tenda gronda. Per la seid e per la fom è pero er procuro ed uscheia on igls dus cuschiniers Valerian Poltera e Daniel Reck creo pitschens «snacks» cun tratgas tipicas da tot las 16 naziuns tgi èn dalla parteida agl campiunadi europeic an Svizra ed an Austria. Per exaimpel èn chegl dalla Spagna diversas «Tapas», dalla Russia raviolis, dalla Rumenia ena sort roullada, dalla Frantscha «baguette cun ton» e dalla Grezia ena salata cun caschiel-nursa.

Golf e ballape
Aint igl restorant dalla Tgesa da golf ad Alvagni ò igl cuschinunz Hanspeter Seiz er creo diversas tratgas pitschnas per tots igls fans da ballape u er oters tgi vardan igls gis sen ena tenda gronda. I seian pitost tgossas pi pitschnas, ò detg igl cuschinunz. Tots igls «snacks» on an ena moda u l’otra ena relaziun cun las naziuns tgi on gudagnea igls davos seis campiunadis dall’Europa. Chegl én: Holland, Danemarc, Germania, Frantscha e Grezia.

Sen ena tor da 15 m
Ferm integro aint igl campiunadi è er l’armada Svizra. Ed egn da chels suldos tgi fò igl mument sarvetsch da militer è Flavio Sterli da Savognin. Igl goli digl CB Surses ò igl mument la survista sur igl antier martgea da Basilea. El è sen ena tor dalla «Swisscom» cun ena otezza da 15 m e cun oters suldos vign filmo cun eroplan pitschen (Drohne) tot chegl tgi succeda avant, durant e siva digls gis ed igls maletgs vignan emess direct alla pulizeia.

Legenda:


Er la furnareia Casparin a Savognin offerescha diversas spezialitads tgi statan an connex cugl campiunadi europeic. Tranter oter on igls furners gist fatg en stadion da ballape.

Liongias per Ronaldo e Platini
Contribuziun Pagina da Surmeir




| Home |
<<<<Novitads>>>>

Chel bonus on betg tots
Pagina da Surmeir
12.06.2008 - 08:10

anr/G.N.S. Bler lod per igls chors grischuns, blers cumplimaints per l’organisaziun, blers muments ampernevels e blera simpateia per igls chors digl intschess rumantsch. Chegl è resumo curt igls amprems treis deis dalla festa a Weinfelden. Dalla parteida èn stos 284 chors e tranter chels er dus da Surmeir.

«Chegl è ena bela festa, bler pi ampernevla tgi chella da Sion 2000», chegl ins ò santia savens la davosa fegn d’emda tar la Festa svizra da cant a Weinfelden. E tots chels tgi on detg chegl on er gia raschung pertge igl martgea cun las sias belas giassas era scu fatg per ena festa da cant. Gio cura tgi igls chors èn rivos a Weinfelden èn els nias ratschets cun bratscha averta. Mintga chor ò gia en accumpagneder persunal tgi è sto an disposiziun durant igl antier de. Gio chella gesta ò do l’amprema buna impressiun e chel fatg positiv è sto scu en feil cotschen tras tots treis deis da festa. Veiramaintg ena organisaziun perfetga dall’antschatta anfignen la fegn e chegl cun tots igls detagls. Chella atmosfera simpatica, chella cordialitad ò do agls chors igl curasch duevel per sa preschentar agls experts critics. Er agls chors grischuns ed an spezial agls chors digl intschess rumantsch on chels aspects do igl dretg impuls per lour buna prestaziun.

Lod er per la gastronomia
Contribuia bler tgi igls cantadours/as eran cuntaints on er tots chels tgi on procuro tgi igls chors on an curt taimp survagnia giantar u tschagna (8’500 tonnas victualias). Er cò ins dastga angal drizzar pleds da rancunaschientscha agl comite d’organisaziun. Gist 1000 voluntaris procuran tgi tot funcziuna. Vasond cun tge plascheir tgi mintga singul è angaschea schi ègl betg da star stupia tgi cantadours sen igls onns tgi èn gio stos a diversas festas federalas da cant èn digl meini tgi chella festa seia la pi bela.

Tschintg gedas «excellent»
L’amprema fegn d’emda dalla festa a Weinfelden totga oramaias gio agl passo ed ord vista digl Grischun dattigl novitads positivas. 284 chors da tots igl cantuns dalla Svizra èn sa preschentos agls 25 experts. A 40 chors on igls experts do igl predicat &#8804;&#8804;«excellent» e da chels chors on tschintg grischuns dastgea piglier ancunter igl documaint cugl predicat igl pi ot tgi igls experts on pudia dar. 21 chors grischuns sa participeschan alla festa a Weinfelden ed igls organisatours deploreschan fitg tgi igls chors rumantschs on betg gia daple interess. Igl è donn tgi «angal» 11 furmaziuns rumantschas on pudia profitar da chel bons tgi igls chors rumantschs on gia la davosa fegn d’emda a Weinfelden. Igls suandonts chors grischuns on ratschet igl predicat excellent: Chor viril Ligia Grischa, Chor viril Laax, Chor viril Landquart, Chor viril Domat e Chor cecilian Trun.

Igls chors dalla Romandie
Tignia pitg agls chors rumantschs on sainza dubi divers chors dalla svizra franzosa, tgi on per part canto sen en nivel fitg ot. Cun lour producziuns on els do la dretga noda alla festa. Igls experts davan predicats da «insuffiziaint» anfignen «excellent» ed angal a chels chors tgi on ratschet igl predicat igl pi ot è nia surdo igl documaint. Igls oters chors ratschevan mintgign en rapport singul. La proxima fegn d’emda continuescha la festa, tranter oter cun en concert da gala digl Chor viril Surses sonda igls 14 da zarcladour allas 16.15 aint igl «Rathaus» da Weinfelden. La canzung da paia canta igl chor allas 12.12 ainten la scola Thomas Bornhauser.



Legenda:


Igl Chor viril Lantsch ò do l’antschatta alla festa dumengia siva giantar ainten la baselgia evengelica cun ena acustica excellenta.

Chel bonus on betg tots
Contribuziun Pagina da Surmeir




| Home |
<<<<Novitads>>>>

Arosa è anc adegna da l’oter mang
Pagina da Surmeir
05.06.2008 - 08:26

pb. Igl resultat dalla votaziun agl cumegn da Vaz concernent la colliaziun digl territori da skis cun Arosa dastga mianc neir taxada scu surpresa. Seglple igl resultat schi cler cun 40% EA tar 60% NA ò fatg surstar. Igl NA è pero ni drizzo cunter Arosa ni cunter ena colliaziun.

Igl turissem an Svizra ed an spezial ainten igls centers da skis dallas regiun muntagnardas on gia igls davos onns en deficit ainten las frequenzas. Las pernottaziuns èn an blers lis stadas regressivas e l’istorgia cun igls letgs tgods cunaschainsa er. Quasi scu suletta maseira valabla para dad esser da stgaffeir colliaziuns cun centers da skis vaschigns. Exaimpels agl exteriour, pero er agl Valleis e Samnaun-Ischgl e las cefras da chels lis mossan tgi ena destinaziun stò aveir ena tscherta grondezza tgi vign tranter oter er misirada ve digls kilometers pista. Pianavant porta la furmaziun da destinaziuns pi grondas tenor igl model digl cantun er ena concentraziun dallas forzas, digls meds finanzials e sinergeias.

Daples pistas daples antradas
Cun la colliaziun tranter igls dus territoris da skis vessigl do en augmaint dallas pistas dad oz 155 km a Lai cun da nov anc igls 60 km dad Arosa. Damais vess Arosa profito an chel gro daple. Da l’oter mang ò Arosa segl parchet turistic internaziunal en nom pi ancunaschaint tgi Lai-Valbella ed ò er daples hotels dalla classa elevada. Alla finala fiss la collaboraziun intensiva dallas dus destinaziuns ena situaziun d’avantatg per tots dus. Tenor calculaziuns sen basa seriousa vessigl da dar en augmaint dallas frequenzas tar las pendicularas da ca. 100’000 antradas novas. Chegl corresponda ad ena carschientscha da 7.25%. Chegl vess da generar ad Arosa e Lai en stgamgiamaint supplementar da 104 miu. ad onn.
Naturalmaintg pretenda ena tala collaboraziun turistica er investiziuns. Angal an chegl tgi pertotga la colliaziun digls territoris da skis è calculo cun costs da 28 miu. Chegl è principalmaintg la pendiculara da Motta - Parpaner Rothorn sensom igl Urdental ve tar igl Arosa Hörnli sen 2.3 km.
Chegl èn pero betg anc tot las investiziuns da vart da Planeiras. Ainten lezza regiun è da chintar igls deis da ferma frequenza er cun en augmaint digl traffic da ca. 8%. Chegl basigna parcadis (ca. 500 novs), ena antrada aint igl territori da skis, novs neivadoirs per aveir la siertad da neiv, chegl tgi igl giast dad oz pretenda er. A media vista fissan da far investiziuns digl mang da Planeiras an somma da ca. 100 miu.

Betg la dretga votaziun
Ossa ò igl resultat dalla votaziun aint igl cumegn da Vaz musso cun ena clera maioritad da 700 votants ancunter e 472 persiva ed ena participaziun da 65.9% tgi igl project n’è betg sto madeir u forsa er preschento fallo. Avant la votaziun ed er ossa siva on igls ples exponents ed adversaris punctuo, tgi ins seia ansomma betg cunter ena dsetinaziun turistica communabla cun Arosa ed ena colliaziun digls territoris da skis. Schi era all’antschatta magari er cò en tant resistenza, schi ossa èn ple u manc tots pertscherts tgi chegl corresponda ad ena necessitad economica, betg an ena maridaglia d’amour.
Gia da votar ò igl suveran da Vaz sur dad ena midada digl plan da zonas agl territori Motta. Chella midada era pero collieida cun en project concret dad ena pendiculara vers Arosa.
Ins è persvadia, schi tar la votaziun fiss stada la dumonda da ena destinaziun turistica communabla cun Arosa e dad ena colliaziun digls territoris da skis da prancepi, alloura fiss igl resultat dalla votaziun per franc sto positiv.


Projects gronds on betg simpel
Scu para on igl mument projects pi gronds betg simpel. Igl project dad en resort a Radons cun 1200 letgs, igl project dad en grond hotel a Pontresina ed ossa igl project dalla pendiculara tranter Lai ed Arosa ò igl suveran betg accepto. E tar tots treis projects sa tractigl da projects dallas pendicularas. E tar tots treis projects ò la tema digls votants tgi igl cumegn vigna gravagea finanzialmaintg giuia ena rolla impurtanta ainten la decisiun.
An mintga cass er per igl cumegn da Vaz. Ed oramai n’è chegl betg angal ena pitschna part, mabagn ena clera maioritad. Igl svilup turistic internaziunal vo anavant la sia veia e spetga sen nign ed igl taimp catscha. Tuttegna on igls votants da Vaz exprimia, tgi els vottan ena tgossa transparenta, en concept madeir e panso a fegn. E betg tgossas nachjeidas e realisadas alla sperta tgi èn alla fegn betg chegl tgi ins vess spitgia. Per exaimpel la pista Beltrametti. Er per igl traffic, parcadis, antrada aint igl territori da skis, novs indrezs da transport per igls skiunzs etc. ins ò bagn ena massa ideias, pero nignas propostas concretas e realisticas ed uscheia er nign concept general.
Chella veia ins vot betg aint igl cumegn da Vaz ed ossa dattigl navot oter per tots igls responsabels da sa tschantar ansemen ve dalla meisa ed eir seriousamaintg sur igls codeschs. Ed Arosa scu er igl cantun varon dad aveir la pacienztga duevla, pertge en’otra veia na dattigl strousch.

Reacziuns sen igl NA da Vaz
«Igls giasts lessan eir cun skis»

l G.N.S. Cun 60% ò igl suveran da Vaz decidia cunter la revisiun dalla zona «Motta» ed uscheia er detg na agl project da colliaziun digl territori da skis cun Arosa. Suandontamaintg quatter reacziuns.

Baltermia Peterelli, parsoura Corporaziun regiunala Grischun central:
Bung è tgi igl resultat è fitg cler ed er schi chegl fiss sto igl cuntrari. Tar projects schi gonds è migler schi la decisiun è clera tgi schi dat angal en resultat cun paca differenza. Igl suveran da Vaz ò oramais vurdo schi igl project vegia daples disvantatgs tgi avantatgs e sen fundamaint da chel decidia. Igl plan directiv era pront ed elaboro naturalmaintg an strantga collaboraziun cun tots igls pertutgias da chel project.

Valentin Bläsi, president digl cumegn da vaschigns Vaz:
Igl resulatat è nia scu chegl tgi el ò gia da neir. La populaziun è betg cunatainta cugl project scu tal. Ultra da chegl è igl suveran er betg cuntaint cugl cunsegl d’administraziun dallas pendicularas. Igl project è bler mengia grond ed igl cunsegl d’administraziun dallas pendicularas leva scumanzar la tgesa cugl tetg e betg cun igls fundamaints. Igl cumegn politic cun 33% dallas aczias ed igl cumegn da vaschigns cun 7% dallas aczias dallas pendicularas, on tuttegna igl dretg da pudeir deir ensatge. Igls giasts vignan a Lai per eir cun skis e betg per eir cun pendicularas. Per blers è igl resultat ena surpresa, pertge cun en schi cler «na» era nign tgi chintava.

Silvio Schmid, president pendicularas digl Grischun:
Dallas pendicularas ins spetga tgi seian innovativas e cura tgi en project stat sen meisa vign chel refuso all’urna. I para tgi projects noua tgi las pendicularas èn er involvadas cattan nigna accoglientscha aint igl Grischun. An curt taimp èn nias refusos treis projects, chel digl ressort Radons, igl hotel Cristall a Celerina ed ossa igl project da Lai. Ia cat donn tgi la populaziun è pitost critica anves projects pi gronds.

Vendelin Coray, directour Savognin Turissem an Surses:
Igls oters lis da Surmeir vessan savia profitar da chella colliaziun cun aveir ena gronda purscheida supplementara. Gist per eir sen la fiera vess l’antiera regiun profito dalla colliaziun tranter igls dus lis. I dat da pansar schi ena regiun blocchescha en tal project. Ultra da chegl ranforza la decisiun da Lai chels tgi èn cunter tot.


Legenda:


Gino Bläsi, igl president da Lai-Valbella Turissem (san.) e Christian Menet, igl president dad Arosa Turissem èn stos desillusiunos dalla votaziun (a Vaz). A Gino Bläsi restigl pero navot oter tgi dad eir sur igls codeschs…




I

Arosa è anc adegna da l’oter mang
Contribuziun Pagina da Surmeir




| Home |
<<<<Novitads>>>>

Betg fatg mal l’egn l’oter
Pagina da Surmeir
05.06.2008 - 08:23

G.N.S. Igl interess per las elecziuns dalla dertgira districtuala è sto minimal. Cun 24% è la participaziun stada pac miglra tgi avant quatter onns. Ena pitschna surpresa è bagn tgi las dus novas derschedras on fatg tottas dus en bung resultat.

La situaziun da partenza per las tschernas dalla dertgira districtuala era la suandonta. I dava tants candidats/as scu posts ed ena concordanza tranter las parteidas digls quatter circuits da Surmeir. Oramaias era betg da chintar cun surpresas nundeir tgi schi egn digls tschintg candidats u dallas treis candidatas vess betg contanschia la pluralitad absoluta. I para er betg tgi igl interess da far part agl gremium dalla dertgira penala e dalla dertgira civila seia grond, pertge gio avant quatter onns davigl madems blers candidats/as scu posts. Igl onn 2000 eran chegl anc 13 omens e donnas tgi on candido per igls otg posts dalla dertgira cun sedia a Casti. Pigl post digl president dalla dertgira ègl ossa gio la terza geda tgi dava cun Peder Cathomen da Mon angal en interessent. Igl iurist è en om digl rom, vala scu en om fitg qualifitga e cumpetent. El ò l’experientscha duevla per star avant agl gremium ed è en parsoura fido. Igls Surmirans on remunero la sia lavour exacta e reeligia el cun 849 vouschs, tar ena pluralitad absoluta da 460 vouschs. Peder Cathomen ò survagnia vouschs ainten tots 23 cumegns da Surmeir. Surstar fò dantant igl resultat da Vaz noua tgi el ò obtignia 275 vouschs e digls 612 cedels da votar eran tuttegna 299 veids u betg valevels.

Differenza da quatter vouschs
Igl è da supponer tgi blers digls votants/as da Surmeir canoschan mianc las donnas ed igls omens tgi sa mettan an disposiziun per la dertgira digls circuits da Alvaschagn, Barvogn, Belfort e Surses. En oter fatg è pi prubabel tgi igls Surmirans dattan la vousch alla persunga e betg perveia dalla parteida. Tuttegna vignan igls omens e las donnas nominos dallas parteidas, chegl tgi è igl cass ainten tots quatter circuits. Chegl è er succedia tar la parteida cristiandemocrata (pcd) da Surses tgi veva nomino Margaritha Poltera-Lippuner da Rona per Rina Steier-Peduzzi da Savognin tgi è sa retratga digl sies post scu derschedra. Er la pcd digl circuit d’Alvaschagn ò gia da ramplazzar ena donna e per Marlène Brügger da Lai ò la parteida circuitala nomino Katharina Ulber da Lai. Margaritha Poltera-Lippuner e la nova derschedra Katharina Ulber dastgan esser cuntaintas cugl resultat dallas tschernas da dumengia passada. La donna da Lai ò fatg quatter vouschs daple tgi la donna da Rona ed an îgl croda tgi la derschedra dalla Val Alvra ò gia daple ainten la sia regiun tgi Margaritha Poltera-Lippuner. A Vaz per exaimpel ò Katharina Ulber fatg 236 vouschs, dantant tgi la sia collega da parteida ò fatg 160 vouschs. Persiva ò la nova derschedra da Rona fatg ainten igls novs cumegns da Surses gist 70 vouschs daple tgi Katharina Ulber. Ainten igls oters cumegns da Surmeir èn las vouschs dallas dus donnas stadas fitg angulivadas. An mintga cass tot respect digl bung resultat dallas dus donnas dalla pcd. Daples vouschs (584) tgi ellas dus ò fatg digls otg derscheders angal Toni Sonder (pld) da Salouf tgi appartigna gio siva da diesch onns agl gremium ed è viceparsoura.

Quatter gedas nignas vouschs
Igls tschintg omens e la donna tgi èn sa mess an disposiziun per en ulteriour bienni da quatter onns on tots seis fatg pi pacas vouschs tgi igl onn 2004. Cun excepziun da tschintg cumegns on tots seis fatg vouschs ainten igls oters 18 cumegns da Surmeir. Betg ena vousch ègl do agls Mulegns per Rino Bergamin, (pld), Lai, per Anna Maria Fisch-Verguth, (ps), Barvogn, per Marco Schmidt, (pps), Barvogn e per Hans Peter Rosenberger, (pld), Savognin. Vurdo sen igls 23 cumegns da Surmeir on tuttegna 471 patto igl cedel veid ainten l’urna e 99 on do la vousch a singulas persungas. Cun 48% èn igls votants/as da Marmorera stos igls pi diligents, dantant tgi aint igl cumegn da Riom-Parsonz èn angal 9% stos a votar.

Legenda:

Igls derscheders/as eligias e reeligias analiseschan igls resultats dallas tschernas. (da san.) Anna Maria Fisch-Veraguth, Marco Schmidt, Peder Cathomen, Hermann Laim, Margaritha Poltera-Lippuner e Rino Bergamin. I mantgan Toni Sonder, Hans Peter Rosenberger e Katharina Ulber.

Betg fatg mal l’egn l’oter
Contribuziun Pagina da Surmeir




| Home |
<<<<Novitads>>>>

Pigls cumegns dattigl midadas
Pagina da Surmeir
05.06.2008 - 08:21

1. part (1/3)

pb. La nova angulivaziun da finanzas tranter igls cumegns. Chegl è igl mument en grond tema politic aint igl noss cantun. Max Poltera, viceparsoura digl uffezi cantunal digls cumegns è s’occupo ferm da chella tgossa. El ò referia da curt agls mastrals da Surmeir. An ena discurs cun la Pagina declera el igls puncts principals.

La lescha cun la nova poltica regiunala dalla confederaziun è an vigour siva digl 1. schaner 2008. Igl cantun stò s’adattar a chesta nova lescha. I vo er per ena nova repartiziun digls pensums tranter confederaziun e cantun. Chegl pretenda ena nova angulivaziun da finanzas per igls cumegns.

Max Poltera, tgenegnas èn las midadas principalas antras chella lescha per igl cantun ?

Max Poltera: La nova angulivaziun da finanzas vign concepeida da nov e sa cumpona dallas cumponentas angulivaziun dallas resursas (instrumaint 1), angulivaziun dallas gravezzas (instrumaint 2), repartiziun digls pensums (instrumaint 3) ed ena optimaziun dalla collaboraziun an associaziuns per igls pensums restants (instrumaint 4).

Igl cantun ò ossa d’adattar internamaintg las sias tgossas e da stgaffeir ena nova lescha tgi fixescha eneda l’angulivaziun da finanzas tranter igls cumegns ed alloura la repartiziun digls pensums tranter cantun e cumegns. La lescha è ossa aint igl proceder da consultaziun. Scu veigl or digls termins annò ?


«An vigour duess ella eir igl
1. schaner 2010»

Max Poltera: Igls cumegns, las associaziuns, la politica e las instituziuns on la pussebladad da piglier posiziun tar la nova angulivaziun da finanzas anfignen igls 31 da fanadour 2008. Alloura suonda ena valutaziun ed adattaziun ed igl avregl 2009 vign igl messadi tracto aint igl cunsegl grond ed an vigour duess ella eir cun igl 1. schaner 2010.

Chegl tgi interessescha an amprema lengia igls cumegns è igl nov reglamaint per l’angulivaziun da finanzas. Igl existent è ossa er gio 50 onns vigl e vess matagn er schiglio gia basigns dad ena remadura?

Max Poltera: La lescha vartenta dall’angulivaziun da finanzas e l’ordinaziun lotiers dateschan digl onn 1957. Chels relaschs satisfon betg ple agls basigns dad oz. L’angulivaziun actuala è pac transparenta e dat impuls sbagleas. E finanztgia vign igl sistem an amprema lengia digl cantun e digls cumegns cun ovras electricas.

«Ved igl prancepi dalla solidaritad na meida navot»

Nous discurrign dall’angulivaziun da finanzas e pansagn cò pitost ve digls cumegns pi debels da finanzas tgi survignan daners. Ma igl antier sistem sa basava anfignen ossa sen la solidaritad tranter igls cumegns. Resta chel prancepi er anavant ?

Max Poltera: Ved igl prancepi dalla solidaritad na meida navot. Ainten en stadi federalistic dovrigl instrumaints d’angulivaziun. Er igl nov sistem ò la fegnameira da sierar ena angulivaziun tranter igls cumegns ferms ed igls debels da finanzas.

Igl prancepi è bagn chel tgi cumegns ferms da finanzas sustignan igls cumegns manc ferms ?

Max Poltera: Chegl constat, vetiers contribuescha pero er anc igl cantun.

Tenor igl sistem actual vignan igls cumegns partias aint ainten las diversas classas da finanzas e chegl è alloura la basa per l’angulivaziun tranter igls cumegns. Tenor la lescha federala èn ossa da nov betg lubeidas talas classificaziuns. Schi tge vala da nov scu criteris per igl cantun ?

Max Poltera: Gruppas da finanzas vignigl betg a dar ple. Da nov dattigl igls criteris scu gio numno all’antschatta: las resursas dad en cumegn, las gravezzas, la repartiziun digls pensums e la collaboraziun per igls pensum restants.


Legenda:

Max Poltera scu viceparsoura digl uffezi cantunal digls cumegns è s’occupo ferm dalla nova angulivaziun da finanzas tgi è igl mument aint igl proceder da consultaziun. El ò raspundia allas nossas dumondas.

Pigls cumegns dattigl midadas
Contribuziun Pagina da Surmeir




| Home |
<<<<Novitads>>>>

Pir 24 ouras siva
Pagina da Surmeir
05.06.2008 - 08:18

pb. La nateira è fitg varionta. Tuttegna ò ella tschertas reglas. Magari bandunga u aglmanc para la nateira da bandunar chellas. Per exaimpel schi igls dus tschots dad ena nursa alva èn neirs e dattan pitost sumeglia dad ansouls u schi en gattel nescha pir 24 ouras pi tard tgi igls sies dus frars.

Da curt ò la Televisiun Rumantscha (TR) purto ena contribuziun da Bos-cha an Nagiadegna. Ena nursa alva (Weisses Alpenschaf) scu las ples tgi vasagn er cò tar nous, ò fatg dus tschots schumblers. Chels èn pero betg dus tschots alvs scu tot igls oters, mabagn bregns-stgeirs e per part neirs. Er las ureglias èn en po otras, pitost peil tgi langa ed er la marscha è differenta, igls îgls èn oters. Igl possessour ò concludia tgi igl bab digls dus tschots resp. ansouls stoptga esser ensatge oter tgi en botsch. El pansava vasond igls segns externs e principalmaintg la calour ve dad en capricorn u forsa er tgamutsch. An mintga cass ò el laschea neir igl veterinari. Ple per marveglias, pertge igls dus tschots eran sangs e frestgs.

Tschots e betg ansouls
Per igl veterinari è la tgossa er stada curiousa. El veva mai via ensatge uscheia ed è ia siva alla tgossa. Las sias retschertgas supplementaras on purto igl resultat, tgi ena cruschada da nursa e capricorn scu er da nursa e tgamutsch è geneticamaintg betg pussebla. Er ena prova dalla DNA digls schumblers ò musso cler e bagn, tgi i sa tracta da tschots e betg dad ansouls.
Alloura, scu tottanegna chella midada genetica? Igls differents scientists involvos ed igls differents instituts èn nias tar la suandonta conclusiun: tar la razza dallas nursas alvas ins è nia cun selecziunar or digls tschots da differentas calours adegna igls alvs. Cugl taimp è do adegna daple descendenza da calour alva ed alla fegn ple u manc angal. Pero ensanouas ainten la genetica èn anc adegna avant mang las otras calours. Angal sa manifesteschan ellas betg. Tottanegna per en muteiv betg evident èn chellas calours puspe cò ed er la furma ed igls oters segns externs sa mossan puspe. Chels segns tgi èn agens per ena razza tgi è stada eneda ainten la tratga, pero gio dadei betg ple dominanta. A chel cass spezial ins painsa ve dalla razza da nursas tirolesa.

Igl amprem dus e siva egn
Midada da li e midada dad animal. A Riom neschan la seira digls 7 da matg 2008 dus gattels. Egn pitost neir, l’oter er stgeir, pero cun divers mosters, sumigliants alla mamma. La mamma digl reminent en onn viglia e cun la sia amprema naschientscha. Giatta e gattels èn tots frischs.
La seira siva, mecta exact 24 ouras pi tard nescha puspe en gattel. Er el sang e frisch, la sumeglia cumplettamaintg digl bab.
Igl taimp da gravidanza tar en giat è tranter 63 e 68 deis. Rar neschan igls gattels pero gist igl de digl termin, per solit dus u treis deis siva. Tar la nossa giatta è chegl sto en de siva.
Ena naschientscha, er tar igls giats è adegna ena tgossa fitg individuala. Ena naschientscha è otra tgi l’otra. En gattel nescha pi spert e l’oter ò pi dei. Ena giatta ò pi lev e l’otra pi grev. Er igl taimp tranter la naschientscha dad en gattel e l’oter so esser fitg different. Pero è la naschientscha ainten roms da ples ouras. E scu normal ins pò giuditgier p.ex. ena naschientscha da tschintg gatttels cun ca. quatter ouras. I pò eir pi spert u pi pac spert, pero agl rom da singulas ouras.
Definitivamaintg betg «normal» è schi en gattel nescha, siva la «normala» naschientscha digls sies dus frars, pir 24 ouras siva. Zont schi la mamma pareva dad aveir saro giu cun la naschientscha e sa dava giu cun igls sies dus pitschens, scu «normal» tar ena mamma.

En sagond bab?
Chegl fiss tenor infurmaziun dalla veterinaria, Vrena Crameri pussebel. Tgi durant igl taimp tgi la giatta è pronta per la copulaziun ò ella contact cun en sagond giat. Alloura pogl dar tgi ella peglia se anc eneda e la naschientscha è ensatge an retard. Er an en tal cass per regla pi pac tgi 24 ouras.
Pi prubabel vei ella pero en oter cass. Per mintga animal è ena naschientscha en stress corporal e psichic. Per minimar chel stress sa reteira la mamma-giatta per solit ensanouas aint igl zuppo, noua tgi ella ò quietezza e per solit er betg mengia blera gleisch, zont betg directa. Ainten chel cass era la giatta ainten l’abitaziun ansemen cun igls avdants, era er exponeida alla canera ed alla gleisch. Tenor Vrena Crameri pò chegl tanscher per tgi igl corp dalla giatta reagescha sen chest stress supplementar cun ena interrupziun dallas diglias. Vot deir tgi la naschientscha dad ulteriours gattels, an chel cass digl terz, s’antarda. Pero 24 ouras è veiramaintg en taimp d’interrupziun extrem.



Legenda:

Chest canel èn treis gattels tgi èn oz set emdas vigls. Chel da mang dretg è oz er grond scu igls oters, è pero naschia pir 24 ouras siva.

Pir 24 ouras siva
Contribuziun Pagina da Surmeir




| Home |
<<<<Novitads>>>>

Schi mal onigl betg giuia
Pagina da Surmeir
05.06.2008 - 08:17

G.N.S. Cun dus tarradas an seria ò igl CB Surses termino igl campiunadi 2007/08. L’equipa ò giuia la davosa geda tenor la tactica digl trenader Romeo Giovanoli.

Plaz da ballape Poschiavo, 60 fans. Bunga prestaziun digl arbiter.

CBS: Flavio Sterli, Philipp Berri, Dario Kolb, Moreno Guetg, Fadri Demarmels, Fabian Augustin, (60. min. Curdin Baltermia), Remi Trenkwalder, Richard Kloter, Linard Sonder, (70 .min. Beat Wasescha), Beat Sonder, Diego Demarmels.

Igl CBS sainza: Sascha Janutin, Paulo Ildefonso, Damian Cadotsch e Manuel Mareischen. Giatgen Poltera, reserva.

Siva d’ena seria da bungs gis ò igl CB Surses casso an dus gis gist 11 gols e mantganto cotras igl quart post ainten la tabella finala. Cunter Lusitanos, l’equipa cun giuieders da Portugal tgi ò contanschia la promoziun ainten la 3. ligia on igls Sursetters scumanzo a Vicosoprano bagn igl gi ed alla fegn tuttegna pers cun 6:1. Treis deis pi tard ò igl CB Surses fatg igl viadi a Poschiavo cun la ferma persvasiun da turnar cun treis puncts daple sen igl conto. Igls Poschiavins on pero fatg nigns regals agl trenader partent Romeo Giovanoli e gist declasso la sia squadra. Las ampremas 45 minutas èn stadas angulivadas ed oter tgi igl 1:0 per Valposchiavo è betg succedia bler sen igl plaz. Tottas dus equipas on fatg bler mengia pac per l’attractivitad digl gi ed er betg musso la viglia da leir gudagner. Igl unic gol dall’amprema mesadad è crudo siva 8 minutas e chegl perveia d’en sbagl dalla defeisa digl CB Surses. Las miglras schanzas da signier igl pari on gia Beat Sonder, Linard Sonder e Richard Kloter tgi ò tutgia eneda angal la pitga.

Davos gi per Remi Trenkwalder?
Giuia eran 13 minutas dalla sagonda mesadad tgi igls indigens on fatg igl sagond gol. Er tar chel ò la defeisa surmirana betg vasia or schi bagn. Igl CB Surses ò dantant er gia disfurtegna pertge la balla leva simplamintg betg eir sur la lengia digl gol digl adversari. Igls attatgeders on gia numerousas schanzas ed igl goli da Valposchiavo ò procuro cun las sias paradas per ena veira desperaziun tar igl CB Surses. L’equipa da Surses vess mirito ple tgi angal en gol, pero fatg chels ò igl adversari. Igls Poschiavins on nizigia igls ulteriours sbagls digls hosps e fatg anc treis gols. Alla fegn ègl do bler applaus per Remi Trenkwalder tgi ò (pi prubabel) giuia igl davos gi pigl CB Surses siva d’esser sto 25 onns commember d’ena squadra u l’otra digl club surmiran.

Resultats

4. ligia gruppa 1
Lusitanos-Surses 6:1
Sedrun-Celerina 2:4
Lumnezia-Panadoz 2:2
Schluein-Trun 0:3
Valposchiavo-Surses 5:0
Tusang-Lusitanos 1:2
Tavanasa-Sedrun 4:0

Legenda:


Ansemmen èn els stos 50 onns commembers activs digl CB Surses e sonda passada gia igl davos gi. Igl reschissour da mez Remi Trenkwalder ed igl trenader Romeo Giovanoli. (da san.)

Schi mal onigl betg giuia
Contribuziun Pagina da Surmeir




| Home |
<<<<Novitads>>>>