G.N.S. L’economia grischuna ò strousch s’accurschia la crisa da finanzas 2009. Aint igl avigneir ins possa vurdar cun plagn optimissem. A Flem on tschintg donnas da Surmeir ratscht igl diplom per ena scolaziun professiunala.
Egna dallas pi impurtantas associaziuns da noss cantun è l’Uniun grischuna da mastirants e commers. All’uniun appartignan 33 secziuns e 33 associaziuns cun radond 3’000 commembers. Venderde passo ò chella salvo la radunanza da delegos a Flem ainten la «Waldhaus Arena». Urs Schädler, igl president cantunal digls impressaris ò detg tgi igl 2009 vegian las interpresas pitschnas e masangs aint igl Grischun strousch s’accurschia la crisa da finanzas. Chel fatg plaschevel seia surtot d’attribueir allas grondas investiziuns digl mang public. Profito ins vegia er dalla quota bassa digls disoccupos ò el er detg. «Bunamaintg sainza fastezs è la crisa da finanzas eida sperasve», ò managea Urs Schädler. El ò fatg curasch agls impressaris e detg da vurdar cun buna speranza aint igl avigneir. I seia permanent da migliurar e da sa rinforzar, an spezial chegl tgi pertotga las cundiziuns da basa per esser abel da concorrer.
La miglra promoziun Cunsiglier guvernativ Hansörg Trachsel ò detg tgi ena taglia bassa seia la miglra promoziun per l’economia. Igl cantun vegia fatg igl sies an chella tgossa cun introdueir ena miglra grevezza fiscala. Graztga a chella seia igl Grischun puspe cababel da concorrer sen la fiera Angal treis cantuns an Svizra vegian miglras cundiziuns, ò detg cunsiglier Martin Schmid agls 200 delegos. Or digl mez dalla radunanza è neida fatga la ramproscha alla suprastanza dall’uniun tgi chella sustigna betg Josias F. Gasser tar las elecziuns per la regenza grischuna.Da chels diesch candidats e candidatas seia el igl unic veir impressari è nia detg.
La donna ple tgi angal ena bun’olma En punct festiv tar la radunanza da delegos digls impressaris è er adegna l’onorificaziun dallas absolventas digl curs professiunal accumpagnont per donnas ed omens d’interpresas pitschnas e masangas. La scolaziun supplementara cozza anfignen dus onns e sa drezza surtot a donnas tgi lavouran gio activ aint igl affar u preveian da surpiglier ena tala funcziun. Bleras donnas digls impressaris canoschan betg chels pensums, surtot chels administrativs e perchegl ò l’uniun cantunala digls impressaris introduia chella scolaziun supplementara. I dat en curs fundamental ed en curs cumplementar. Las tematicas dallas lecziuns èn per exaimpel, communicaziun, contabilitad, retorica, planisaziun da lavour, taglia e las paias. Ulteriours roms èn correspondenza e lavour publica. Igl amprem curs on absolvia cun success 12 donnas e da chellas er tschintg da nossa regiun. Chegl èn: Gaby Kollegger, Lantsch, Isabelle Künzli, Alvagni, Bettina Lenz, Valbella, Sandra Luzio, Savognin e Rosmarie Tanno, Lai. Termino cun success la scolaziun supplementara per impressaris ò er Theo Savoldelli da Savognin. Digl 13 absolvents è igl Surmiran er sto pledader da classa tar chel curs.
Legenda:
On piglia ancunter igl dimplom per la scolaziun supplementara, (da san.) Bettina Lenz, Rosmarie Tanno, Sandra Luzio, Gaby Kollegger ed Isabelle Künzli.
pb. L’Allianza Val Alvra veva en pensum impurtant per chest onn: binar igl project per la dumonda dad ena fusiun digls 11 cumegns da vallada. L’iniziativa da Lantsch ò do ena sfirgeida agl project. Scu vogl ossa anavant?
Fundada è l’Allianza Val Alvra neida avant divers onns per survagneir scu amprem regiun igl label «martgea d’energeia Alvra». Siva da chegl exista chest gremi pitost loc, sainza grondas structuras e palpieris constituziunals. Ins è nia ansemen igls davos onns regularmaintg per discutar problems e projects communabels. Ena amprema amprova avant en pêr onns per binar en project per ena refurma dallas structuras politicas n’è betg gartagea ed ancunaschaintamaintg è er l’amprema amprova per realisar ena scola communabla digl scalem superiour an Val Alvra fallada. Allianza Val Alvra vign furmada digls 11 cumegns dalla val (all’antschatta era er Tagn) represchentos antras lours mastrals, an cass spezials er dall’antiera suprastanza u aglmanc part da chella. Presidia vign igl gremi an turnus alfabetic digls noms digls cumegns.
Igls cumegns on la possa Actualmaintg e per igl 2010 vign l’Allianza Val Alvra presideida da Roland Weber, igl mastral dad Alvagni. I dueva davantar en onn impurtant, pero ossa è la tgossa neida an mintga cass antardada. Concret igl project da fusiun digls 11 cumegns. Sen la dumonda a Roland Weber, schi l’allianza seia en bung e ferm instrumaint per realisar projects ainten la regiun, stebgia el en mument e dei s’anriond: «Cura tg’ia va surpiglia igl uffezi da mastral ad Alvagni era persvadia da chegl. Ossa sunga anc adegna dall’ideia tgi seia en bung instrumaint, ma ferm pitost betg, mabagn mecta fragil. Glez è sa musso igl pi tard tar igl project digl scalem superiour dalla scola. La possa on anc adegna igls cumegns. Ed er angal en singul cumegn è bung da far naufragi cun en project». E propa quant ferm tgi igl gremi seia vigna er a sa mussar ossa tigl project dad ena fusiun. Er chel è pir nia concret gio ainten la voluntad siva tgi igl cantun è davanto activ cun igl project da scola ed ò gist do er en stompel per en project da refurma dallas structuras politicas. E chel stompel ò gia schinavant success, tgi tots igls 11 cumegns on detg cun gronda pluralitad (noua tgi èn stadas radunanzas communalas) u schiglio cun cleras decisiuns dallas suprastanzas per eir vedlonder e metter a strada igl project da fusiun. E tots igls cumegns on er concedia igl credit da mintgamai 10’000.– fr. persiva. Bagnsavond tgi la decisiun scu tala schea cumplettamaintg an cumpetenza digls singuls cumegns.
Ins spetga… Tenor Roland Weber ins vess lia an ena seduta dall’Allianza Val Alvra igl davos schaner metter a strada ena gruppa da project tgi fiss eida ved la lavour. Ins chintava persiva en horizont da taimp da treis quarts anfignen en onn. A Lantsch è pero gio avant neida inoltrada ena iniziativa tgi pretendeva tgi igl cumegn decida avant tgi ansomma antschever cun discussiuns, schi ins viglia ansomma sa liier vers la Val Alvra u forsa pitost vers Vaz u zont star indepedent. Aint igl frataimp è la suprastanza communala sa scuntrada cun igls iniziants ed ins ò concretiso pi ferm igls texts dall’iniziativa, vot deir las preteisas. Ossa dattigl chellas treis dumondas tgi igl suveran ò da rasponder sen la radunanza communala: vers Alvra, vers Vaz u per saez? «Avant tgi igl cumegn da Lantsch ò betg piglia posiziun vign betg scumanzo ensatge tar Allianza Val Alvra», dei Roland Weber. E la radunanza communala a Lantsch saro ensacuras alla fegn mars u antschatta avregl 2010.
Igls fatgs ston sen meisa Igl parsoura dall’Allianza Val Alvra deploress, schi Lantsch decidess da betg far part ad en project an Val Alvra. «Lantsch è tuttegna en cumegn cun ena tscherta posiziun da clav. Schi sa decidan dad eir vers Vaz ènigl alloura forsa er la tschintgavla roda ve digl tgar, an en project communabel an Val Alvra savessigl aveir daple influenza», è Roland Weber persvadia. Tiers l’iniziativa da Lantsch seia la tenuta generala stada dètg positiva tar la davosa seduta dall’allianza. Chegl tgi seia absolutamaintg basignevel seia, tgi igls fatgs stoptgan neir tots sen meisa. Per exaimpel vigna discurria savens tgi seia da surpiglier cumegns cun gronds dabets. Ins so tgi schi la NAF vign acceptada vign ena part digls dabets relascheda e cun la decisiun tar ena fusiun dessigl anc otras cuntribuziuns. Ins saptga oz anc betg deir exact scu tgi la situaziun finanziala sa preschainta, cò stoptga pero esser transparenza absoluta. E tge, schi Lantsch vess dad eir en’otra veia? «I dat alloura cumegns tgi discorran gio oz da leir tschartger ena veia bilaterala, pero tenor me stogl dar ena schliaziun ainten Val Alvra, alloura angal cun 10 cumegns», è igl mastral dad Alvagni persvadia. Pianavant stoptga igl project elaboro er mussar cler e bagn tots igls avantatgs e tots igls disavantatgs dad ena fusiun.
Legenda:
Roland Weber, igl mastral dad Alvagni è igl 2010 er parsoura dall’Allianza Val Alvra. El è persvadia tgi stò dar ena schliaziun ainfra la val e deploress schi Lantsch gess an en’otra direcziun.
G.N.S. Ena incumbensa dallas firmas da Surses è er da porscher agls giovens dalla val en post d’amprendissadi. Venderde passo è stada l’onorificaziun dallas mattas e digls mats tgi on termino lour amprendissadi tar egna dallas interpressas an Surses.
Per l’Uniun da commers e mastirants Surses on igls amprendists ena gronda muntada. Sainza forzas giovnas on igls affars e l’economia ainten la val nign avigneir. Schi las interpresas on betg ple amprendists mantga ensatge impurtant per la regiun. Chegl è er egn digls muteivs tgi l’Uniun da commers e mastirants Surses organisescha siva digl 1985 l’onorificaziun digls amprendists. Anvidos alla festa vignan tots igl mats e las mattas tgi on termino cun success lour amprendissadi tar egna dallas 90 firmas tgi èn commembras dall’uniun. Anvidadas all’occurrenza èn alloura er las persungas tgi èn stadas igl pi manevel agls amprendists durant igls onns d’amprendissadi. Chegl èn enda igls patrungs tgi on contribuia igl pi bler per la reuscheida digl amprendissadi ed igls genitours tgi èn er stos durant chel taimp ena ferma pitga per las mattas ed igls mats. Venderde passo è sto schi gliunsch e quatter mattas e nov mats on ratschet digl parsoura dall’uniun, Vendelin Coray en segn vasibel da rancunaschientscha pigl examen digl amprendissadi.
Cuntinuar uscheia La seira d’onorificaziun scumainza adegna cun en program accumpagnont. Segl program è stada chest onn ena viseta aint igl nov luvratori dalla firma «uffer house». Enrico Uffer, sez en patrung tgi s’angascha gio onns per igls amprendists e per l’Uniun da commers e mastirants Surses, ò detg tgi gist tar igls legnamers seia sa mido fitg bler igls davos onns. Igl mastier da legnamer vegia fatg en grond svilup chegl tgi seia igl cass er tar oters mastiers. Cun chegl ò el er lia dar curasch agls amprendists da sa scolar venavant, esser averts per tgossas innovativas e betg igl davos de u de forsa far investiziuns. A pled è er nia Vendelin Coray tgi ò surtot drizzo pleds d’angraztgamaint agls patrungs tgi on ansomma pussibilito agls mats ed allas mattas en amprendissadi. Er igls genitours totgan tar las persungas tgi vegian contribuia bler tgi las forzas giovnas vegian fatg ossa en bung fundamaint professiunal. Cun terminar lour amprendissadi sa dervan ossa novs horizonts per las mattas e per igls mats, ò detg Vendelin Coray. La tgesa pitschna seia ossa pronta per abitar e sen chella sa lascha construeir ena pi gronda. Perchegl cunseglia Vendelin Coray agls anteriours amprendists dad eir or aint igl mond, far bunas experientschas e sessour turnar ainten la regiun cun novas ideias. An mintga cass ò el detg a tots da cuntinuar uscheia cun chel angaschamaint tgi vegian gia anfignen ossa. El ò er detg a tots da creir a sasez ed er detg tgi possan esser loschs d’aveir termino cun succes igl amprendissadi. Concludia la seira d’onorificaziun ò ena tschagna exquisita tar Florian Unterkalmsteiner aint igl restorant «Florian’s Weinstube» a Savognin.
11 differents mastiers Dallas 90 interpresas tgi èn commembras dall’Uniun da commers e mastirants Surses èn ple u manc adegna las mademas tgi peglian amprendists. La gronda part da chellas èn firmas dalla branscha da construcziun, digl commers an detagl u dalla gastronomia. Cumparaglea cun oter onns ò chest onn angal e scrinari termino igl amprendissadi. En mat ed ena matta on fatg igl amprendissadi mercantil, treis mats on fatg da montaders sanitars ed egn da tschaintaplattas. Dalla gastronomia on en mat ed ena matta termino igl examen scu cuschinier e scu «Hofa». En mat ò fatg da bostger, l’oter d’electricist ed ena matta ò termino cun success igl amprendissadi d’assistenta da masdegna. Da cattar en post per far en amprendissadi è betg adegna schi simpel, dantant da cattar lavour siva da chel è per solit anc pi grev. Plaschevlamaintg on tots chels tgi on termino da curt lour amprenissadi catto ena occupaziun u ainten la val u giu la bassa. Ossa antscheva per tots pir dretg la veta professiunala e per chella giavischainsa a tots angal igl migler.
Legenda:
Igls amprendists e las amprendistas tgi èn nias onoros venderde passo. (davos da san.) André Keller, tschaintaplattas Romeo Giovanoli, Bruno Dedual, montader da scoldamaint Caspar SA, Claudio Casparin, scrinari, scrinareia Uffer, Marco Poltera, electricist Wettstein SA, Nicolas Margreth, mercantil Turissem Surses. (davant da san.) Mirco Demarmels, bostger revier forestal Riom, Lara Deplazes, Hofa, hotel Post Beiva, Jasmin Demarmels, mercantil Savognin Pendicularas SA, Flurina Camastral, vendadra da detagl Wasescha Sport, Eduardo Procopio, montader sanitar Cavegn SA. (i mantgan Fabio Pool, planisader sanitar Gini SA, Nelson Modeno, cuschinier hotel Solaria Beiva e Ladina Dosch, assistenta da masdegna Spital Surses).
pb. Marde proxim antscheva la tgatsch’ota 2009. Igl terz onn tgi la tgatscha antscheva gio all’antschatta settember e cun ena interrupziun tranter igls 14 ed igls 20. Scu introducziun alla tgatscha lessans ans fataschantar en gnoul pi bagn cun igl schinumno «lategn da catscheders».
En proverbi dei, tgi vigna mai detg tantas manzingas scu avant las nozzas, durant la ghera e siva la tgatscha. Pero manzignas èn manzignas e lategn da catscheders è puspe ensatge oter. Manzignas è ensatge tgi corresponda betg alla verdad. Lategn da catscheders dantant è ensanouas ainten la zona greischa tranter la verdad e la realitad. En exaimpel: schi en catscheder rachinta, tgi el vegia via ena glioir cun cornas, alloura è chegl atgnamaintg ena manzigna. Chegl na dattigl betg. Pero chella manzigna fò atgnamaintg mal a nign e nign tgi la crei. Uscheia ins pudess metter ella ainten la categoria dallas «bunas manzignas». Lategn da catscheders è pero ensatge oter. Atgnamaintg pudessan las tgossas rachintadas esser veiras, ma i dependa en po dalla cardientscha da chel tgi tedla.
Pertge gist lategn? Igl amprem stuainsa sclareir la dumonda, pertge tgi ins nomna chels rachints da catscheders tranter realitad e fantascheia ansomma «lategn da catscheders»? Lategn era chel lungatg tgi niva duvro ainten baselgia, el niva duvro digls medics e dalla scienza naturala. Damais en nobel lungatg tgi derivava digls vigls Romans. Ena sort lategn niva er duvro ainten igls versets an connex cun persungas tgi faschevan «hocuspocus». Ena atgnadad digl lategn era ed è anc ossa, tgi la gronda part digl pievel na tgapescha betg chest lungatg. E chegl tg’ins tgapescha betg è en tant dubious. Cò era er en tant potenzial per speculaziuns, per mesas verdads ed an spezial per la fantascheia. E lategn erigl betg per igls catscheders sezs, mabagn per chels tgi rastavan a tgesa e santivan pi tard igls rachints da tgatscha. Ed anc avant 50 onns erigl uscheia tgi angal pacs gevan a tgatscha e la gliout geva per igls gôts anturn angal an connex cun la lavour. Igls omens per far lenna ed igl pi ad ot rivavigl cun pinar zundrigna. Igls mattatschs rivavan ainten gôt cun tgirar e las donnas cun eir per fletom. Schiglio ins geva betg schi tgunsch ainten gôt. E sur igl gôt vers las pizzas anc pi pac. En alpinissem alla furma dad oz ins cu-nascheva betg. E las pizzas vevan pitost igl mytos dad ensatge misterious e magari er privlous cun lavegnas, bovas e sfendaglias. E digl reminent è igl tscherv turno ainten las nossas regiuns pir anturn igl 1910. Uscheia ins cunascheva er betg pi bagn la nateira ed an spezial la fauna. E chegl tgi chels pacs rachintavan siva da lour excursiuns da tgatscha era betg adegna tgapibel, u migler detg credibel: damais lategn!
Libertad alla fantascheia Cun lategn da catscheders vign oz betg angal considero chegl igls catscheders rachintan a chels tgi èn betg catscheders. Chels saintan bagn magari sen veia u ve dallas meisas radondas durant igl taimp da tgatscha igls divers rachints. Pero ègl da deir tgi igl interess general per la tgatscha n’è oz betg schi grond scu pi bod. Uscheia èn igls rachints da tgatscha davantos pitost ensatge intern. Ensatge tgi igls catscheders rachintan tranter els. Naturalmaintg tgi lò stonigl dar en po daple adatg, pertge igls collegas catscheders on er las sias cunaschientschas e creian betg gist tot. Durant las seiras da tgatscha ainten las hettas ed aclas vign alloura rachinto dallas episodas durant igl de u da chellas da pi bod. Pi dei tgi la seira cozza e ple vigour tgi igl vuclegna ò e daple curasch tgi igls catscheders survignan, pi locca la glianga e gronda la fantascheia. E magari omens tgi schiglio strousch dervan la bucca, davaintan rachintaders propa alla moda e vignan da tschaffar l’attenziun digls collegas antieras seiras. E cura tgi rachints antschevan cun la preambla «Chegl cartez forsa betg…» u schi vign agiunto «chegl è la sincera verdad», alloura ègl da vart digl auditour inditgia ena tscherta attenziun. Pertge atgnamaintg ins vess da pudeir parteir digl fatg, tgi schi ensatgi dei ensatge, tgi sa tracta ple u manc la verdad. E schi vign anc punctuo tgi seia la verdad, alloura ins dastga aveir en tant dubis.
Lategn prominent Sch’ins discorra da prominenza an connex cun la tschatscha, ins manegia betg ena persunga prominenta tgi vo a tgatscha. Na, alloura ins manegia pitost ena persunga tgi è davantada prominenta antras la tgatscha. Tar chels totga franc Gian Marchet Colani, igl rètg digl Piz Bernina. E per la nossa regiun ò Nicla Lozza contanschia en status sumigliant scu rètg igl Piz Platta. Damais catscheders tgi èn davantos prominents antras lour prestaziun. Chegl vala er per pader Alexander Lozza. Lez er perchegl tgi el geva cun la rassa da caputschign a tgatscha, perveia digl sies diari da tgatscha e perveia digls sies rachints da tgatscha. Chels von per part er an direcziun da lategn da catscheders. Uscheia p.ex. tgi el rachintava agls unfants, tgi igls tgamutschs sur Ziteil vers igl Piz Curver seian igls tgamutschs da Nossadonna e vegian cornas dad ôr. E per dar daple credibladad agl sies rachint niva el giu digl sotigltetg cun cornas tgi el veva surdoro cun calour. Ancunaschaint er lez rachint da pader Alexander Lozza: «Sen Ziteil sunga la dumang, or digl taimp da tgatscha sto en toc veadaint. Veva piglia cun me igl schluppet. Ena muntanela fascheva schibagn agl omet e va largea en plut. Ella croda. Ia veva dad eir a far messa ed era pitost segl tard. Uscheia vaia zuppo ella davant sot la rassa e sung ia direct ainten baselgia e ma paragea per la messa. Essend tgi la muntanela veva gia angal ena striflada suror è ella neida neida puspe nonavant. «Te angal spetga vaia panso. Cura tgi gl’è nia igl «mea culpa» vaia do ferm cun igl pugn cunter igl pez e tar «maxima culpa» vaia propa do ferm ed alloura ègl sto pôss!»
Ed igls rachintaders pitschens Dasperas igls rachintaders prominents dattigl pero anc tschents, gea mellas catscheders tgi von per gôts e pizzas anturn e rimnan cò lour istorgias ed anritgeschan la fantascheia. Ed er els duessan neir a pled ossa suandont, schi er anonim. Savens èn las maseiras en tema tar igls catscheders. Seia chegl la lunghezza dallas cornas u seia chegl igl peis. E cò vign gugent mess anc en po vetiers. Uscheia per exaimpel lez catscheder tgi veva via en tscherv da carunga, betg lubia. Chel era pero schi grond tgi cura tgi el veva lia eir tranter dus plantas, veva el stuia turnar anavos, perchegl el rivava betg tras. L’oter era a post la seira sen far stgeir. Dus tschervs èn passos digl plang ve. Els gevan parallel. Igl grond era pero adegna zuppo digl pitschen. Igl davos ò igl catscheder stuia sagettar igl pitschen. E chel era scu el scheva angal «en mattatsch» anvers igl grond e tuttegna ò el paso 180 kg. Er cun las distanzas da sagettar vign magari surfatg. Oz è chegl pi delicat, sur 200 m ins vess an nign cass da trer, veian igls organs da tgatscha savessigl dar ena tgisa, magari cun noschas consequenzas. Avant era chegl betg tant en problem. Zont avant igl taimp digl spievel da mirar. Cò veva en catscheder diglia en belezza buc tgamutsch. Ins cunascheva el, gl’era ossa gio divers onns igl pi bel buc gliunsch anturn. Ed ossastaval el davant el. Schibagn en po gliunsch. E da rivar pi manevel era nunpussebel. En pass daple ed igl tgamutsch vess igl via e fiss sto davent. Uscheia ò el antschet a calcular. Peda veva el, pertge igl tgamutsch pasculava quietamaintg. Dalla ballistica saveva el, tgi igl plom sa sbassess sen la distanza da 350 m tgi el veva calculo exact 72 cm. Uscheia ò el puso se bagn, tignia igl schluppet chiet scu ainten ena murditscha ed alloura tratg: «L’è crudo scu en satg. Da mez igl culez aint è’l rivo igl schoz».
Otras observaziuns spezialas Star a post è er ena tgossa per sasez. A tscherts ègl betg do da star mengia dei a post ed els on er fadeia da star chiets segl post. Oters èn bungs da star deis antiers. E chegl tgi è fitg impurtant è er da star bagn salda. Scu l’oter catscheder tgi stava schi chiet e pront cun igl schluppet an posiziun tgi en stgirat è nia giu dalla planta dasperas, è ia or dalla canna digl schluppet anfignen oradem, vurdo aint dalla rosna, turno anaint ed ia puspe se per la planta. Sainza sminar ensatge. E l’oter catscheder è er sto schi chiet, tgi en utschel era nia a maschung sen igl our dalla sia tgapela e sto lò ena bel’urela. E tar tschel tgi era sen igl sies post è igl tscherv passo sen la senda schi stagn dasperas tgi el veva gia da trer anavos en gnoul igl schluppet per ansomma saveir sagettar. E l’oter catscheder per esser zuppo propa bagn veva dasperas la sia vistgadeira verda er calzers verds cun curegias verdas. Igl capriol era nia schi manevel ed i seia ia en mument anfignen tgi el vegia s’accurschia tgi chegl tgi el rusagleva eran las curegias e betg erva. Schi donn tgi el era betg lubia!
Legendas:
Las seiras da tgatscha ainten las tigias an atmosfera ampernevla e cun en gnoul ava sontga aint igl café: cò nescha igl lategn da catscheders.
G.N.S. Per en de ò en bel domber parlamentaris betg sa do giu cun affars politics, mabagn cugl bastung da golf. Tgi da star avant ad en cumegn è magari pi simpel tgi da dar a golf è per blers mastrals sto bagnspert cler. An mintga cass èn igls omens e las donnas dalla politica sa divertias.
Per neir pi manevel agl sport da golf ò Savognin Turissem an Surses offeria a giasts ed indigens ena emda da golf. L’emda passada on gia li sen igl plaz da golf digl Bogn d'Alvagni occurrenzas per mintga interesso. I dat er events agls quals èn anvidos persungas tgi on anc darar gia da far ensatge cugl dar a golf. Egna da chellas occurrenzas è sto igl de da golf per igls parlamentaris grischuns. Scu tgi Ludwig Caluori, igl mander dalla Corporaziun regiunala digl Grischun central ò detg ins veva gia anvido 400 parlamentaris. Alla fegn èn 20 politichers stos dalla parteida agl turnier da mesemda passada.
Mintgign ò gia en padregn Giuia è nia sen 18 rosnas uscheia tgi igl turnier ò cuzzo dalla dumang anfignen la seira. Avant tgi l'occurrenza ò scumanzo ò mintga singul ratschet las infurmaziuns duevlas. Intruias èn igls omens e las donnas dalla politica nias digl padregn tgi ò accumpagnea egn a mintgign tras igl turnier. Igl padregn era a madem mument igl partenari digl parlamentari e betg igl davos igl scolast da golf. Chel è er sto chel tgi ò do igls amprems colps anfignen tgi la balla è stada sen ena tscherta distanza digl «green». Detg oter lò noua tgi la bandiera segna per la rosna e noua tgi la balla sto aint. Igls davos colps anfignen tgi la balla è stada ainten la rosna ò alloura do igl parlamentari. Uscheia ègl sto tar mintga rosna da 18 rosnas. Impurtant è er tgi igls parlamentaris èn sa divertias e gia en gaudi cun dar a golf.
Incantos digl bel plaz da golf Igls parlamentaris èn stos surstos quant gliunsch e cun tge precisiun tgi igls profis èn bungs da trer la balla. I dovra en tschert anschign on blers parlamentaris managea e tuttegna betg catto igl veir misteri da trer la balla pi precis. Da tutgier la balla angal schi fegn tgi ella vo exact ainten la rosna seia tot oter tgi simpel, on detg varsaquants parlamentaris. Singuls on dalunga gia igl anschign duevel e tgi so schi de u de meidan chels betg las actas communalas cugl bastung da golf. Ensatge on tots detg unisono: tgi igl plaz da golf digl Bogn d'Alvagni seia en bischu ainten chella cuntrada alpina. Tgi dar a golf seia betg schi simpel scu chegl tgi para on er tots managea. La gascha digls «profis golfists» seia an mintga cass er pi gronda tgi la paia da mastral u deputo, on igls parlamentaris detg riond.
Ena voluntad exemplarica Dalla dumang anfignen la seira è nia vurdo tgi igls parlamenataris sa cattan bagn an Val Alvra. Scumanzo ò tot cun en ansolver avant tgi igls politichers on fatg las ampremas experienstchas cun igls bastungs da golf. Siva tgi tots on gia giuia sen las ampremas nov rosnas ègl do ena pitschan marenda. Siva digl turnier allas 18.00 è stada la rangaziun. A pled è er nia igl cunsiglier guvernativ Stefan Engler. El ò detg tgi el admirescha la voluntad tgi Hans Christoffel igl inizinat digl plaz da golf an Val Alvra, vegia gia avant bung 20 onns. El vegia surtot er gia ena tscherta libertad e betg igl davos ena independenza d’ager. Gudagnea igl turnier ò igl deputo Beat Niederer da Trimmis, cun la sia scolasta da golf, Simone Parpan, sagond è nia Ludwig Caluori, igl president circuital da Belfort, cugl sies scolast da golf Markus Beer ed igl terz post ò contanschia Renato Lenz, mastral da Lantsch, tgi ò gia Paula Christoffel scu scolasta da golf.
l G.N.S. Anc avant bung diesch onns tutgiva golf tar en sport exot an nossa regiun. A golf davan persungas pi bagnstantas u chellas tgi on mido da tennis sen golf. Oz è golf igl sport tgi è «in» gist tar persungas pi sen igls onns. A tschintg mastrals da Surmeir vainsa dumando tge tgi els saptgan da golf, schi canoschan en golfist e schi savessan ansomma antschever ensatge cugl sport da golf?
Fritz Guidon, Beiva Tge tgi ia sa igl pi bler da golf è tgi igls bungs golfists gudognan fitg bagn. I dat 18 rosnas chegl saia er anc. Ia ma dung ansomma betg giu cun chel sport. Ègl gist tgi en bung golfist ò nom Tiger Woods? Dalla Svizra canoscha nign milgler golfist. Per dar a golf dovrigl bler mengia bler taimp. Durant las vacanzas fiss dar a golf forsa anc ena occupaziun.
Adolf Poltera, Mulegns Tenor taimp e peda varda igls gronds turniers da golf ainten la televisiun. Bagn plai a me igl plaz da golf da Samedan. Gugent varda er tiers a Roland Bläsi tgi ia canosch da Faller, scu tgi el dat a golf. El less adegna tgi ia gess a dar a golf. I canosch er Claudio Bläsia tgi è en bung golfist. Er Arnold Peterelli è en golfist excellent. Er el dei tgi ia dess scumanzar a dar a golf. Schi ia vign pensiuno vessa tschaffen da scumanzar a dar a golf.
Rico Liesch, Brinzauls Chegl tgi pertotga igl giuier u igl gi scu tal saia ansomma navot digl golf. Contact cugl sport da golf vaia anfignen ossa gia angal eneda. Sa tgapescha tgi ia canosch en golfist e chegl è Tiger Woods. Dalla Svizra canoscha angal la mia scolasta tgi va gist oz e mossa a dar a golf. Sen igls onns savessa forsa anc scumanzar a dar a golf. (riond) Ensatge è cler tgi dar a golf è pitost en sport tgi costa.
Renato Lenz, Lantsch Golf è sieir en bel sport. Bler saia betg deir digl sport da golf cun betg peresequitar chel sport. Per me è la tgatscha bler pi impurtanta tgi dar a golf. Igl american Tiger Woods canoscha. En ancunaschaint golfist dalla Svizra è Claudio Bläsi da Lai. Cugl golf savessa bagn antschever ensatge ma schi vess la schelta alloura gessa pi tgunsch a tgatscha tgi sen igl plaz da golf.
Roland Weber, Alvagni Da golf saia betg bler er schi va gio vurdo ainten la televisiun scu tgi gioian. Ia cat en sport interessant, la concentraziun ed igl tractamaint dalla balla. Gist dalunga saia betg deir en giuieder, mabagn Tiger Woods. Golfists svizzers am vignan betg gist andamaint. Cun esser golf preschaint agl Bogn d’Alvagni saia antschever ensatge cun chel sport, tiers tgi igl mument vigna daple cugl velo da muntogna.
I
Legenda:
Parlamentaris cun lours scolasts da golf u padregns pigl de da golf an Val Alvra. (da san.) Hans Christoffel, Robert Sulzer, Sep Cathomas, Corsin Farrér, Roland Weber ed Ernst Kuoni.
pb. Avant en onn on Beiva Turissem, igls runals da Beiva ed igl cumegn da Beiva laschea far treis diplomants dalla scol’ota per economia HTW a Coira en concept directiv per igl li turistic an vista agl 2020. Las visiuns e propostas on pero betg plaschia a tots.
Beiva ò turisticamaintg er igls sies problems. Las pernottaziuns èn sa redutgeidas, i mantgan letgs tgods, igls runals vignan betg da generar las antradas per saveir far las investiziuns necessarias, igl cumegn è finanzialmaintg tot oter tgi bagn vedlonder ed ainten la classa da finanzas tschintg, vot deir tgi mintga oter franc vign digl cantun. Ena collaboraziun cun las uniuns turisticas vaschignas, vot deir cun Savognin, ò gia ena greva naschientscha ed ò duvro bler taimp. Ed anc oz ègl anc betg nia tar ena maridaglia e blers a Beiva èn anc persvadias tgi gessan pi bagn sulets. Tgi fiss migler da mantigneir lour atgnadad turistica dad en li pitschen e da betg neir bulo da Savognin scu li da turas e da giuier aint igl marketing la sagonda geia. Chegl eran ple u manc las premissas cura tgi igls treis diplomants dalla HTW a Coira, Fabio Battaglia, oz tar Würth Logistics, Katja Kümmin, oz tar Würth e Marco Michel, oz tar las pendicularas da Lai (LBB) on piglia a mang la lavour da diplom da tschartger las dretgas strategias per Beiva turistic an vista agl onn 2020.
Igl interess mantga betg Mesemda passada on igls treis diplomants anvido la populaziun da Beiva per preschentar igls resultats da lour lavour. Igl interess è sto grond. Passa 100 persungas èn neidas ainten la sala digl Hotel Grischuna ed on piglia cunaschientscha dallas visiuns e propostas. «Nous lagn e savagn betg preschentar schliaziuns 1:1, las ezzas stò Beiva elaborar e realisar sez, nous savagn angal dar impuls per schliaziuns», ò Marco Michel managea an sia introducziun. Igl amprem tgi igls treis on fatg è sto da far en inventari dalla situaziun actuala. Cò on els constato ena reducziun dallas frequenzas tar igls runals per 20%, en grond domber da letgs freids e chegl tgi ò fatg igl pi grond mal agl vainter è sto, tgi a Beiva è igl domber dallas persungas tgi èn aint igl process da lavour sa sminuia per 50%. Ed igls treis diplomants constateschan: «Beiva è betg nia mender, pero la concurrenza è neida miglra!»
Sainz’oter er fermezzas Chegl tgi è er stada ena part da lour lavour era da metter las fermezzas an cumparegliaziun cun las deblezzas. Igl amprem tar las fermezzas. Cun ena tendenza climatica da savens periodas da caleira durant la stad, vegia Beiva cun igls sies 1770 m sur mar igl avantatg dalla frestgezza alpina. Chella seia adegna pi tschartgeda. Er per igl anviern vegia Beiva graztga a sia otezza ena tscherta siertad da neiv. Igl Parc Ela vegia en ferm potenzial per en nez eocomic per igl li. Igl sparta-avas segl Piz Lunghin seia ena attracziun singulara ed ansomma vegia Beiva en enorm potenzial dad evenimaints e chegl ainten ena nateira tottaveia intacta. Scu igl pi grond prievel sa resulta la concurrenza tgi è davantada pi ferma, globalmaintg. Beiva ò pero tenor igls students er deblezzas. Egn digls gronds veian els tgi mantga en management digls products. Scu manglousa vignan er giuditgeidas las diversas furmas e pussebladads da cooperaziun turistica. E chegl principalmaintg tranter igls divers purtaders turistichers digl li sez. Pinavant seia Beiva mengia pac ancunaschaint e vegia betg igls meds finanzials per far igl duevel marketing. L’uniun turistica ò per exaimpel en preventiv per reclama da 20’000.– fr. ed igls runals 60’000.– fr.
Treis variantas Ainten la strategia per Beiva 2020 veian igls treis diplomants treis variantas pusseblas. Egna è tgi Beiva gess anavant sulet. Ins vess bagn l’independenza e pudess mantigneir l’atgnadad digl li pitschen cun las sias singularitads. Ins stuess pero disolver la collabvoraziun cun Savognin e pardess chegl tgi è biagia se anfignen ossa. Tar avantatgs e disavantatgs sen peisa stadeila sa resulta, tenor la lavour, en cler minus. Ena sagonda varianta fiss ena collaboraziun sur igl pass cun Son Murezza. Ins perdess d’ena vart chegl tg’ins ò gio contanschia ansemen cun Savognin Turissem, pudess pero sa pender ve dad ena marca fitg ferma. Cò dettigl pero en grond prievel dad en dictat extern. Chesta varianta vign giuditgeida scu neutrala cun plus e minus. La terza varianta fiss da cuntinuar la veia dalla collaboraziun cun Savognin. Cò seian igls avantatgs cleramaintg pi ferms tgi igls disavantatgs.
Ena soptgera nova Igls treis giovens tgi on intercurria la situaziun turistica a Beiva fon er propostas concretas scu tg’ins rivess igl pi bagn sen ena «frastga verda». Betg cun midadas spectacularas, mabagn pass a pass. Tar mintga offereider da sarvetschs turistics duess anc neir augmentada l’attractivitad e la qualitad, pero sainza influenza da moda negativa la relaziun prietsch/prestaziun. Ed a lunga vista ins stoptga er s’adattar a tscherts segns digl taimp e porscher antiers pachets da vendita cun prestaziuns turisticas, chegl tg’ins nomna oz «all inclusiv». Scu avantagious per igl li vasessan igls treis diplomants er da contanscher en «sagial» da qualitad per Beiva scu li per famiglias. Igl runal da Tua seia cun 1.7 km en po gliunsch davent dalla vischnanca. I fiss en grond avantatg, schi igls quatter runals dad oz savessan neir ramplazzos antras ena suletta soptgera davent da Beiva. Chella vess er gronds avantatgs per igl turissem da stad. Pinavant ins propona er dad eir cun igl runal d’exercezi per unfants da vischnanca sen la staziun da mez, uscheia tgi unfants e genitours seian ansemen da mezde e possan star aint igl territori da skis.
Inscenar igls evenimaints Beiva vegia tantas attracziuns, chella seigl pero dad inscenar, far ancunaschaint e metter ainten en pachet turistic. Per exaimpel igls numerous segns digl taimp per lung dalla veia da Gelgia. Ins passa chels e veia els, ma nign tgi fetscha stem. Tar la clientella turistica ins stuess intermediar la saveida da tot chellas attracziuns. En enorm potenzial ins vei da pachetar las attracziuns aint igl nom «Parc Ela». La veia Set seia, tiers las attracziuns ancunaschaintas, ena varianta exclusiva cun pussebladads da cooperaziun cun las uniuns turisticas vaschignas. Igl sparta-avas segl Piz Lunghin, chegl seia oz ancunaschaint a blers, i mantga pero l’inscenaziun turistica. Er per igls sportists d’anviern ins stoptga crear novs evenimaints ed antrar ainten igls basigns e giaveischs dallas diversas gruppas d’interess. Seia chegl per nizzigier las grondiousas pussebladads da viandar er d’anviern cun gianellas u per marcar anc pi ferm Beiva scu li predestino per far turas.
Collaboraziun an mintga cass Gronda peisa ed impurtanza on Fabio Battaglia, Katja Kümmin e Marco Michel do alla cooperaziun an general. E chella antscheva ainten igl li sez. Mengia pac e da maniera mengia pac professiunala vigna oz luvro ansemen e tschartgea da focusar las offertas turisticas. En li cun la grondezza da Beiva vegia angal schanzas, schi vigna tratg la soura ainten la madema direcziun. Gronda muntada ò er la tgira digls giasts fidevels tgi vignan gio decennis a Beiva. Er chella tgira deuss neir professiunalisada. Tenor igl meini digls diplomants è ena cooperaziun angiu, vot deir cun Savognin indispensabla e schizont necessaria per saveir surveiver economicamaintg. Ins duess da Beiva anor pero esser activ ainten chella cooperaziun. Oz ins saptga anc deir ensatge an tgossa, dumang ins vegia dad acceptar. Igl marketing seia dad optimar e chegl vala er per la homepage etc. Igls giasts dad oz davaintan adegna pi pretensious ed ins stoptga far ad els schi simpel scu pusseberl da reservar vacanzas. E cò totga er dad aveir simplas e bungs pussebladads per reservaziuns dad antiers pachets per far vacanzas sur internet. Ena cooperaziun tgi duess er neir intensivada seia chella cun igl Parc Ela.
Legenda:
Beiva è gio decennis ancunaschaint scu li da turas e la tendenza crescha. A Beiva lessan pero betg tots «angal» esser en li da turas, mabagn en li turistics cun tot las sias atgnadads. Cò ena foto dad ena tura a Beiva cun davos igl Piz d’Emmat Dadaint.
pb. Dumengia passada ò la vischnanca da Tinizong fatg ena degna festa per la fegn dalla sanaziun dalla veia da transit. Siva en sarvetsch divin festiv èn igls responsabels da cumegn e cantun sa drizzos alla raspada da festa cun divers aspects tar la veia e la sanaziun. Pinavant è nia musso ainten l’istorgia cun maletgs an furma da til.
Pader Marco Baltermi, igl plevant da Tinizong, monsignore Stephan Stocker diplomat digl Vatican a Berlin, en amei da Tinizong tgi è gist rivo an vacanzas gist dretg per la festa, igl Chor cicilian Tinizong ed igl antier cumegn cun divers giasts dad orsoura on antschet igl de da festa cun en sarvetsch divin. Aint igl sies preda ò monsignore Stepahn Stocker mess igl de da festa e la sanaziun dalla veia an chel connex: scu tg’ins renovescha la ena veia ed igl plaz-baselgia, uscheia ins stoptga adegna puspe renovar la carezza tigl Stgaffeider. Ord spira indifferenza vigna chegl fatg adegna pi pac.
Igls plaz-baselgia scu centrum An connex cun la sanaziun dalla veia tras vischnanca on er privats nizigia l’occasiun da far renovaziuns ved lour tgesas. Ena renovaziun pi gronda ègl er do davant baselgia. Graztga ad ena donaziun generousa dad ena persunga privata è igl plaz nia mess an en nova vistgia, surtratg cun sulada, la viglia truasch è neida spustada e plazzada an en migler li. Digl plaz-baselgia tgi era gio avant en li d’antupada è oz davanto igl centrum da vischnanca. Betg angal per avant e sia igl sarvetsch divin dalla dumengia, mabagn er per igl mintgade ed an spezial per occurrenzas spezialas scu dumengia passada. Lò è el davanto igl plaz da festa. La populaziun ed igls giasts èn igl amprem nias sarvias cun en stupent apéro, noua tgi la famiglia Luzio veva s’angaschea spezialmaintg. Anromo è chest aperitif nia musicalmaintg dalla Musica instrumentala Savognin. La furmaziun dirigeida dad Adrian Farrér è sa mussada dalla miglra vart. Per star tar las producziuns musicalas: er igl Chor cecilian Tinizong cun scolast Corsin Caglia cun la batgetta ò siva la sia digl bel accumpagnamaint digl sarvetsch divin er canto treis canzungs durant igl act da festa.
Gronda muntada da transit An la madema direcziun culturala vo er la producziun preschentada da Mario Jegher cun scolars da scoligna, dalla scola primara, digls scalem superiour, amprendists e students. Er schi la veia tras Tinizong cun igl traffic da transit è oz ena gravezza per la vischnanca, schi n’è chegl betg adegna sto uscheia. La veia ò er purto agl li impurtanza, lavour e gudogn. E chella veia è gio 2’000 onns ena veia da transit. Igl nom digl li è gio menziuno per l’amprema geda 280 s. Cr. sen ena carta stradala digls Romans. Igl nom uriund digl li era colliia cun igl pled lategn «tendere», tgi vo deir er an rumantsch tender. Ins veva da tender en tgaval supplementar ve davant agls quatter tgavals per saveir dominar igl toc pi strantg orase. Dei è la versiun romana digl nom da Tinizong stada «Tinetio. Pero er siva ò Tinizong gia impurtanza scu li da transit. Zont siva tgi Jacob von Castelmur è alla fegn digl 18avel tschentaner nia incumbenso da biagier or la veia da Set. Cò da chella vart davigl quatter «portas» (Lantsch, Tinizong, Mulegns e Stalla (Beiva), noua tgi niva mido tgavals, pero vevan igls lis er igl dretg dad incassar dazis. Chegl zont durant igl taimp digls berniers, noua tgi niva transpurto magliaretsch, marcanzeia e vegn. Per part da nord vers sid e per part igl cuntrari. Siva ena introducziun istorica antras Mario Jegher on igls giuvenils musso an divers maletgs impressiunonts an furma da til scu tgi pudess esser stos durant las differentas fasas istoricas.
Veia, passape, plazs e lengias Las lavours da sanaziun dalla veia da transit tgi on cuzzo quatter onns cumpeglian igl suandont: sanaziun dalla veia sen ena lunghezza dad 1.4 km davent digl plaz da farmada da posta agl sid dalla vischnanca anfignen tar la punt a Mulegn. La lergezza dalla veia è tranter 6 e 7 meters. Aint igl corpus dalla veia èn neidas integradas las lengias dad ava e canalisaziun, tgi on per part ramplazzo lengias existentas tgi eran 100 onns viglias. Eneda tgi igl cantun ò gio davert la veia sa redutgeschan cò fermamaintg igls costs per igl cumegn. Er cumpiglia ainten la sanaziun è igl passape da vart dretga sen l’antiera lughezza dalla vischnanca e cun 1.5 anfignen 2 m larghezza. Treis tgesas ed ena clavadeira on stuia untgier alla veia. Alloura igls divers plazs da farmada, igl plaz da posta ed igl plaz-baseglia. Igl costs antiers per la sanaziun e la correctura dalla veia montan a radond 11 miu., da chels igl cumegn da surpiglier 3.2 miu. An sies pled da festa ò igl mastral, Gian Jegher angraztgea a tots pertutgias e responsabels davent digls votants anfignen tar igls planisaders ed igls collaboratours dallas interpresas per l’ovra gartageda. «Scu pitschen mattatsch vaia ligia eneda en codesch cun igl tetel “Tinizong - ein typisches Strassendorf», ò detg igl mastral. Chegl vewgias disturbo el. Ainten l’istorgia vegia el alloura savia liger, tgi gist perveia dalla veia da transit vegia la vischnanca gia impurtanza. Siva taimps cun pi paca muntada, seia chella carscheida puspe igls davos decennis, e chegl massiv. Ins vegia stuia adattar la veia allas novas relaziuns. E la bilantscha dalla sanaziun realisada è per Gian Jegher: «La vischnanca cun igl sies passape è davantada pi sieira. Chegl tgi è rasto è igl traffic tgi vo tras anc pi impedia. Per a lunga vista ma schinegia betg da far la dumonda digl sviamaint. Vign el u vign el betg e cura? La discussiun dad en sviamaint stò neir fatga ossa, pero betg angal ainten las singulas vischnancas, mabagn sen l’antiera ruta digl Gelgia. Angal schi tot igls cumegns alla veia sa fon fermas per en sviamaint, angal alloura savainsa ans far santour,, uscheia tgi la politica fetscha igls pass basignevels per ena buna schliaziun an 15, 20 u forsa 25 onns.»
Stefan Engler e Heinz Dicht Cunsiglier guvernativ Stefan Engler veva betg mantganto da neir sez a Tinizong tar la «festa dalla veia». An sia adressa alla raspada ò el menziuno, tgi ins sa deisa magari spert ve digl nov, ambleida pero igl vigl. Avant ins bavrava la biestga ve dalla truasch sur veia ve. Ins cargeva la benna grascha gist dasperas veia. Oz seia la situaziun tot otra. E tar la sanaziun seigl ia an amprema lengia per augmentar la siertad e migliurar la qualitad da veiver per la populaziun da Tinizong. Per igls abitants ainten las tgesas dasperas veia seia igl taimp da sanaziun sto difficil cun canera, polvra ed oters impedimaints. Alla seia chegl succedia per bagn dad ena maioritad. Cun chella schliaziun seia igl cumegn sa decidia per igl pasler ainta mang anpe dalla columba sen igl tetg. «E chegl è tenor mies manager prudent», concluda igl cunsiglier guvernativ. Igl capoinschignier digl cantun, Heinz Dicht ò menziuno diversas dificultads durant la fasa da sanaziun. Egna seia franc stada tgi durant igl antier taimp da sanaziun ins vegia gia da tigneir se dretg igl traffic tras vischnanca. E cun integrar las lengias ainten veia, seigl magari er capito, tgi chels attatgs eran betg an en li ideal ord vista digl traffic. Heinz Dicht ò er raspundia la dumonda dad en sviamaint: «Gio igl 1985 davigl ena varianta per ena untgeida sur vischnanca. Ins vess gia da tagler la sponda e francar la veia cun meirs etc. Chegl fiss sto tger e vess betg purto ena massa. Pi tard ins ò cartia da saveir sviier la vischnanca sot vischnanca». Cun igl tratg dalla veia nova ins vegia er gia da risguardar aspects ord vista dalla tgira da monumaints. Pinavant er pansar alla siertad. Alla fegn seigl sto en cumpromis.
Legenda:
Tinnetio sa numnava la vischnanca scu catto sen ena carta stradala da 280 s.Cr. digl taimp digls Romans. Els èn er passos Tinizong sen veia tranter sid e nord.
an/ Igl matg 2002 èn igls corps da pumpiers da Tinizong-Rona, Savognin, Cunter, Riom-Parsonz e Salouf nias mess ansemen tigl corp da pumpiers Sotgôt. Igl travagl scu tal funcziunescha bagn, pero stò l’equipaziun neir actualisada ed igl grond problem era la mancanza d’en local da pumpiers adatto. Numnadamaintg en local grond, tgi corresponda allas preteisas digl nov corp, agl qual vign surdo adegna daple pensums scu p.ex. igl spindramaint sen veia.
Tschintg cumegns monta er tschintg locals da pumpiers, dapertot enpo material. Chegl è ena situaziun tgi cuntainta betg. Uscheia ègl agls responsabels spert sto cler, tgi seia da tschartger en local communabel e grond per dustar tot igl equipamaint, noua tg’ins ò la survista e rughel. Pigls responsabels niva an dumonda en local aint territori tranter Cunter e Tinizong.
En local pigls proxims 25 onns Essend tgi igl cumegn da Cunter ò savia cumprar or d’en concurs dus hallas a Gravas è nascheida l’ideia da biagier anturn egna pigl adiever digls pumpiers. I vess er do la varianta da biagier en local nov, pero ègl indiscutabel tgi la varianta offereida digl cumegn da Cunter è la pi favorevla. A caschung dalla sia seduta digls 18 d’avost 2005 on igls delegos digls differents cumegns do gleisch verda per realisar en local da pumpiers communabel a Cunter. Cun las lavours vign antschet dalunga, uscheia tgi igls pumpiers pudessan scasar per l’antschatta 2006. Igls pumpiers peglian a tschains igl local per 25 onns ed èn persvadias d’aveir catto ena bunga schliaziun.
En nov auto da cisterna Ena nova situaziun, scu er novs pensums cundiziuneschan er novs vehichels. Igl auto da cisterna da Riom-Parsonz, a tots ancunaschaint scu la «Matilda» ò stuia eir an pensiun. Tal vign ramplazzo cun en auto da cisterna pi grond tgi porscha er plaz agl material pigl spindramaint sen veia. Gist chegl è egn digls pensums novs tgi è igls davos onns nia pi intensiv, causa tgi igl travagl sur igl pass da Gelgia è carschia considerablamaintg. Chegl tgi pertotga igl spindramaint sen veia èn igls pumpiers Sotgôt responsabels pigl tratg da Casti anfignen Beiva.
En bus pigl schurmetg da respiraziun Pigl schurmetg da respiraziun ins ò savia cumprar chest onn en bus e biagier anturn chel. Ainten chel bus ins ò savia installar 9 apparaturas da schurmetg da respiraziun scu er 14 cloccas da reserva e different material per chella partiziun. Igl bus è nia furnia e biagia anturn per part dalla garascha Luzi Carisch. Igls indrezs per las apparaturas èn nias construias da commembers digl cader digls pumpiers. Cugl bus, scu tgi el sa preschainta oz, so ena gruppa an en cass d’urgenza esser an curt taimp cun tot igl material basignevel segl li.
Legendas:
Igl bus digl schurmetg da respiraziun cugl cumandant digls pumpiers Sotgôt, Martegn Netzer, igl garaschist Luzi Carisch ed igl responsabel pigl schurmetg da respiraziun, Batist Spinatsch. (da san.)
l pb./zd. Igls 20 da november è igl de digls dretgs d’unfants, exclamo dall’Unicef. Cun chel de è l’intenziun da sensibilisar la populaziun an teras bagnstantas alla situaziun miserabla da blers unfants segl mond.
Gio igls dus onns passos ò la scolasta Zegna Dosch cun igls sies scolars dalla 3./4. classa primara da Savognin vandia panigns an favour d’unfants. Igls raps èn igls dus davos onns nias tarmess a Peru, ad en’organisaziun per unfants dalla veia. Chest’onn è Zegna Dosch cun las sias dus classas neida dumandada digl Radio Rumantsch schi ella faschess chest project betg an favour dalla cadagna da furtegna, specificamaintg pigls unfants da territoris an ghera. Igls dretgs d’unfants (dall’Uncef) accumpognan igls scolars da Zegna Dosch durant igl antier onn. Igls scolars on an gruppas reflecto en dretg d’unfants ed on fatg lavours an scretg. Talas pendan ossa tar els aint igl suler dalla scola. Els fon er la cumparegliaziun cun las atgnas situaziuns. La fegnameira dalla scolasta è, da far pertschert igls sies scolars tgi geia atgnamaintg bagn cun els, tgi vegian betg da tameir mintga de per l’existenza. Igls sies scolars son precisamaintg tge tgi capetta tot sen chest mond. Savens stò la scolasta angal ple da dar infurmaziuns supplementaras. La tematica è pero er fitg «pasanta». Igls scolars tedlan tiers cun attenziun ed èn panserous.
Marde seira on els fatg la pasta pigls panigns. Mesemda dumang, a parteir dallas seis, onigl antschet a coier tals. Igls unfants von cun canasters da tgesa an tgesa e vendan igls panigns per en franc igl toc. Elaboros èn nias 20 kg fregna, chegl dat alla fegn finala passa 350 panigns. Mesemda dumang dallas 7-11, ins ò pudia purtar calzers tschofs agls scolars. Els igls puzegian per treis francs igl pêr. Igls scolars portan anavos igls calzers sobers. Igl onn passo erigl nias en po aint igl «stress». Els vevan mai chinto cun tants calzers. Chel de da lavour mossa Zegna Dosch agls unfants scu tgi gl’è, sch’ins stò luvrar dalla dumang bod anfignen la seira. Las lavours èn strantgas e betg las pi belas (cler, far panigns è l’antschatta cool, ma chegl passa er siva tschent tocs). Els fon sarvetschs per oters, els èn dependents da lour clientella. Quant gugent onigl gio giavischia dad esser an stanza da scola tgoda, schi von da temperaturas crievas da tgesa an tgesa, schi ston eir da sensom la vischnanca anfignen giun scola per panigns frestgs…Els mossan cun chel de da lavour tgi betg tots on igl cletg da veiver ena veta d’unfants. Ena veta tgi cuntainta, egalisada.
Legenda:
Zegna Dosch cun igls sies scolars dalla 3./4. classa da primara da Savognin s’angascha per cadagna da furtegna tgi vo a bagn digls unfants an teras da ghera. Cô an discussiun cun Claudio De Pedrini digl Radio Rumantsch.
